Arkivo por la kategorio 'Historio'

Urboj de Ruslando: Tjumeno, komforta parto de Siberio

Tjumeno

Malmultaj ekster Ruslando aŭdis la nomon de tiu ĉi urbo, kaj eĉ ruslandanoj ofte imagas ĝin kiel junan naftogasan urbeton, lokitan ie fore, malantaŭ la Urala montaro. Des pli grandas ĉies miro post ekscii ke Tjumeno (Тюмень) multe pli aĝas ol Sankt-Peterburgo, plejparto de la urbanoj neniam vidis naftominejon kaj lastjare ĝi estis agnoskita kiel la plej komforta urbo de Ruslando.
Legu la tutan artikolon ‘Urboj de Ruslando: Tjumeno, komforta parto de Siberio’

Konatiĝu: Uzbeka pilafo

pilafo

La plej ŝatata kaj tradicia plado de la uzbeka popolo estas pilafo (palov), farita el rizo en kombinaĵo kun viando, cepoj kaj karotoj. En la kaldronon oni metas grason plant- aŭ best-devenan, kutime ŝafan grason. Depende de la viando, kuirmetodo, kuirmaniero kaj spicaĵoj, la pilafo havas dekojn da specoj kaj nuancoj.

Legu la tutan artikolon ‘Konatiĝu: Uzbeka pilafo’

Jubileoj kaj memordatoj en januaro 2020

La Ondo de Esperanto1. Antaŭ 115 jaroj naskiĝis Isaj Dratwer (1905-1918-1985), juda bakteriologo kaj esperantisto, loĝinta en Ruslando, Pollando kaj Israelo; fondinto (1933) kaj senŝanĝa prezidanto de Varsovia Esperanto-Societo ĝis la invado de Germanio (1939), ĝenerala sekretario de PEA (1947-58), komitatano de UEA (1948-51, 1956-58, 1961-67), prezidanto de ELI (1961-67); aŭtoro de kelkaj lerniloj kaj de libro pri Lidia Zamenhof (1980), kompilinto de la kolekto Pri Internacia Lingvo dum jarcentoj (1970). — Legu pli en NDK, p. 75-76.

Legu la tutan artikolon ‘Jubileoj kaj memordatoj en januaro 2020’

Konciza biografio de Lazarj Markoviĉ Zamenhof

1859
3 (15) dec: En Bjalistoko (strato Zeljonaja 6) en la familio de Mordka (Mark Fabianoviĉ) kaj Liba Roĥla (Rozalia) Zamenhof naskiĝas ilia unua filo Lejzer (Lazarj) — Лазарь Маркович Заменгоф.
1869
Aŭgusto: Eklernas en la unua klaso de la reala gimnazio en Bjalistoko, sed post du monatoj forlasas la lernadon pro malsano.
1870
Aŭgusto: Denove eklernas en la unua klaso.
1873
Aŭgusto: Eklernas en la kvara klaso, sed la lernado daŭras nur kvar monatojn.
Decembro: La familio Zamenhof ekloĝas en Varsovio (strato Nowolipie 28).
1874
Aŭgusto: Eklernas en la kvara klaso de la Varsovia 2a vira gimnazio.
1878Zamenhof
5 (17) dec: Festado de la naskiĝo de Lingwe Uniwersala.
1879
Majo-junio: Ekzamenoj en la lasta (oka) klaso de la gimnazio.
15 (27) jun: Ricevas la abiturientan ateston kaj arĝentan medalon en la gimnazio.
Aŭgusto: Aliĝas al la medicina fakultato de la Moskva Universitato.
Septembro: Ekstudas en la Moskva Universitato.

Legu la tutan artikolon ‘Konciza biografio de Lazarj Markoviĉ Zamenhof’

Jubileoj kaj memordatoj en decembro 2019

La Ondo de Esperanto2. Antaŭ 80 jaroj naskiĝis Humphrey Tonkin (1939-1954- ), brita kaj usona filologo, prezidanto de TEJO (1969-71) kaj de UEA (1974-80, 1986-89), reprezentanto de UEA ĉe UN en Novjorko, kunfondinto kaj nuna prezidanto de ESF (1968), la unua redaktoro de Kontakto (1963-66), (ĉef)redaktoro de Language Problems and Language Planning (1984-2013), aŭtoro de Lingvo kaj popolo (2006) kaj de aliaj libr(et)oj en/pri Esperanto. Tonkin tradukis en Esperanton du librojn de Ŝekspiro (Henriko Kvina, 2003; La vintra fabelo, 2006) kaj tradukis el Esperanto en la anglan du verkojn de T. Soros (Maskerado, 2000; Modernaj Robinzonoj, 2010) kaj la verkon de U. Lins La danĝera lingvo (2016-17). Membro de Akademio de Esperanto (1983- ), membro de la Honora Patrona Komitato de UEA (1995), Honora prezidanto de TEJO (1971). – Legu pli en NDK, p. 282-285.

Legu la tutan artikolon ‘Jubileoj kaj memordatoj en decembro 2019’

LEA 100-jaras jam!

LEAPost du semajnoj, la 14an de decembro 2019 en Kaŭno okazos jarkongreso de Litova Esperanto-Asocio (LEA), kiu ĉi-jare festas sian centjaran datrevenon, pri kiu Vytautas Šilas artikolis en La Ondo de Esperanto. Ni publikigas lian artikolon.

Legu la tutan artikolon ‘LEA 100-jaras jam!’

Jubileoj kaj memordatoj en novembro 2019

Nia diligenta kolegaro[Ĝi estas afiŝo №2000, aperinta en La Balta Ondo ekde la ekfunkcio de ĉi tiu retejo en la 2010a jaro.]

2. Antaŭ 100 jaroj naskiĝis Fernando de Diego de la Rosa (1919-1933-2005), hispana tradukisto, redaktoro kaj esperantisto, loĝinta en Venezuelo kaj Pollando; unu el la plej elstaraj Esperanto-tradukistoj (Cigana romancaro de F. García Lorca, 1971; La inĝenia hidalgo Don Quijote de la Mancha de M. Cervantes, 1977; Boule de suif de G. Maupassant, 1982; D-ro Jekyll kaj S-ro Hyde de R. Stevenson, 1985; La familio de Pascual Duarte de C. J. Cela, 1985; Sentempa simfonio: Poem-antologio hispana, 1987; Norda odiseado kaj aliaj rakontoj de J. London, 1988; Drolaj rakontoj de H. Balzac, 1989; Cent jaroj da soleco de G. García Márquez, 1992; La oldulo kaj la maro de E. Hemingway, 1996 k.m.a.); aŭtoro de Pri Esperanta tradukarto (1979), Nuevo método de Esperanto para clases y autodidactas (1982), Pri literatura kritiko (1984), Gran Diccionario Español-Esperanto (2003). Kunaŭtoro de Literatura Manifesto ’87, laŭreato de la OSIEK-premio (1997, pro la traduko de Cent jaroj da soleco), honora membro de UEA (1993). — Legu pli en NDK, p. 70-72.

Legu la tutan artikolon ‘Jubileoj kaj memordatoj en novembro 2019’

Dimanĉa poezio: Julio Baghy

Baza Literatura KrestomatioDum la tuta aŭtuno en La Balta Ondo ĉiudimanĉe aperas poemoj el la nova, kvara eldono de la Baza Literatura Krestomatio. La sepa gasto de nia dimanĉa versrubriko estas Gyula Baghy (1891-1967), konata en Esperantujo kiel Julio Baghy.

Julio Baghy, hungara aktoro kaj esperantisto (de 1911), aktiviĝis por la lingvo dum la Unua Mondmilito kiel militkaptito en Siberio. Post la milito Baghy dediĉis sin preskaŭ tute al Esperanto: li gvidis kursojn, fondis klubojn, vojaĝis kiel Cseh-instruisto, kunredaktis Literaturan Mondon kaj verkis multajn poemojn, novelojn, romanojn kaj lernilojn.

Legu la tutan artikolon ‘Dimanĉa poezio: Julio Baghy’

Civilizaciaj diferencoj

CoverFössmeier, Reinhard; Maitzen, Hans Michael. La gregoria kalendara reformo kaj ĝiaj postefikoj. – Dobřichovice: KAVA-PECH, 2019. – 32 p.

La verko recenzata

Esperantistoj ĉiam interesiĝis pri la kalendaraj aferoj. Jam en la «Fundamenta Krestomatio» aperis la artikolo «Fingra kalendaro»; poste pri la kalendaroj verkis, i.a., mi mem[1] kaj A. Cherpillod[2].

Kaj jen ĉi-jare aldoniĝis la recenzata verko pri la kalendara reformo fare de Gregorio la 13ª:

Legu la tutan artikolon ‘Civilizaciaj diferencoj’

Jubileoj kaj memordatoj en majo 2019

La Ondo2. Antaŭ 85 jaroj naskiĝis Gersi Alfredo Bays (1934-1947- ), brazila instruisto, eldonisto kaj esperantisto, fondinto de la revuo Fonto (1980-2006) kaj de la eldonejo Fonto, aŭtoro de la romano La Profeto el Pedras (2000), membro de Akademio de Esperanto (2000-09); honora membro de UEA (2014), laŭreato de la premio de la fondaĵo Grabowski (1990) kaj de la Esperanto-Kulturpremio de Aalen kaj FAME (1996). – Legu pli en NDK, p. 29-30.

Legu la tutan artikolon ‘Jubileoj kaj memordatoj en majo 2019’

Jubileoj kaj memordatoj en aprilo 2019

La Ondo de Esperanto1. Antaŭ 75 jaroj naskiĝis Gerrit Berveling (1944-1972- ), nederlanda instruisto, remonstranta pastoro kaj esperantisto; prezidanto de la landa asocio Esperanto Nederland (2009-12), membro de la Akademio de Esperanto (1989-), prezidanto de EVA (1993-2003), la lasta redaktoro de Fonto (1993-2006); unu el plej fekundaj Esperanto-aŭtoroj (82 libroj originalaj kaj tradukitaj); laŭreato de la OSIEK-premio pro la kvinvoluma Antologio Latina (2003). — Legu pli en NDK, p. 35-36.

Legu la tutan artikolon ‘Jubileoj kaj memordatoj en aprilo 2019’

La ĉeĥa eldono de la biografia skizo pri Zamenhof

ZamenhofĈar en nacilingvaj enciklopedioj kutime estas nur unufraza mencio pri “pola lingvisto Ludwik (aŭ Ludwig) Zamenhof, la aŭtoro de Esperanto”, ESF (Esperantic Studies Foundation) decidis eldoni modernan biografian skizon pri Zamenhof en kelkaj naciaj lingvoj.

Laŭ mendo de ESF ĝin verkis la Ruslanda ĵurnalisto Aleksander Korĵenkov surbaze de sia ampleksa verko Homarano, lanĉita en julio 2009 kadre de la 94a Universala Kongreso de Esperanto en Bjalistoko (la dua, korektita kaj ampleksigita eldono aperis en 2011).

Legu la tutan artikolon ‘La ĉeĥa eldono de la biografia skizo pri Zamenhof’

Antaŭ 40 jaroj fondiĝis ASE

ASEAntaŭ 40 jaroj, la 14an de marto 1979, okazis la fonda konferenco de Asocio de Sovetiaj Esperantistoj (ASE). Tio estis, unuflanke, rezulto de longa esperantista strebado oficialigi la Esperanto-movadon en Sovetunio. Aliflanke, funkciuloj respondecaj pri amatoraj movadoj estis malkontentaj pri la neoficiala (kaj ideologie ne ĉiam ĝusta) aktivado de esperantistoj, kaj ili bezonis kontroli kaj direkti la Esperanto-movadon. Instigite de la sekretariaro de CK de KPSU, fine de decembro 1978 la gvidorganoj de SSOD (Unio de Sovetiaj Societoj de Amikeco kaj Kulturaj Ligoj kun Eksterlando), VCSPS (sindikatoj) kaj VLKSM (junkominista unio) akceptis decidon pri la fondo de ASE.

Legu la tutan artikolon ‘Antaŭ 40 jaroj fondiĝis ASE’

Jubileoj kaj memordatoj en marto 2019

5. Antaŭ 165 jaroj naskiĝis Rudolfs Libeks (1854-1888-1908), latva instruisto kaj pionira esperantisto, aŭtoro de la unua lernolibro de Esperanto por latvoj (1888).

6. Antaŭ 160 jaroj naskiĝis Gaston Moch (1859-1889-1935), francia judo, armeano, pacifisto, esperantisto kaj idisto; fondinto de Pariza Esperanto-grupo (1900), fonda membro de la Lingva Komitato (1905-12) kaj de la Akademio de Esperanto (1908-12), la unua Ĝenerala Sekretario de la Kongresoj (ĝis 1909), fondinto kaj unua prezidanto de Internacia Societo Esperantista por la Paco (1905), redaktoro de Espero Pacifista (1905-08), aŭtoro kaj tradukinto de kelkaj Esperanto-libr(et)oj.

Legu la tutan artikolon ‘Jubileoj kaj memordatoj en marto 2019’

Zamenhof protestas, aŭ: Neokazinta sensacio

RGB

Inter preskaŭ 50 milionoj da diversspecaj eldonaĵoj (libroj, gazetoj, mikrofilmoj, biteldonaĵoj k. m. a.) en la Ruslanda Ŝtata Biblioteko (Российская государственная библиотека = РГБ, RGB) estas miloj da libroj en/pri Esperanto, inkluzive de multaj raraĵoj. Antaŭ jardeko, verkante Homaranon mi kelkfoje laboris en ĉi tiu biblioteko, la plej granda en Ruslando.

Feliĉe, lastatempe la serĉado en RGB iĝis multe pli facila danke al la retserĉilo. Helpe de ĉi tiu serĉilo antaŭ tri jaroj ni trovis plian Praesperanton el la 1886a jaro de Ludoviko Zamenhof (LOdE, 2016, №8-9, p. 18-19; http://sezonoj.ru/2016/12/zamenhof-11/).

Ni venu al la retejo de RGB kaj provu serĉi librojn, kiuj enhavas la vorton “эсперанто”, kaj, ĉar tiuj estas ege multaj, ni elektu la jaron 1892. La serĉilo afable listigas kvar eldonaĵojn, inter kiuj la unua estas jena.

Legu la tutan artikolon ‘Zamenhof protestas, aŭ: Neokazinta sensacio’

Aleksandr Solĵenicyn: Unu tago de Ivano Denisoviĉ

Solĵenicyn“Ĉi tiun novelon de-vas tra-le-gi kaj parkerigi ĉiu civitano el ĉiuj ducent milionoj da civitanoj de Soveta Unio”, – Anna Aĥmatova diris al Lidija Ĉukovskaja, traleginte la verkon Unu tago de Ivano Denisoviĉ. Ĝia aŭtoro Aleksandr Solĵenicyn naskiĝis antaŭ cent jaroj, la 11an de decembro 1918. Okaze de la jubileo ni aperigas la komencon de la novelo, verkita en 1959 kaj mirakle aperinta en la novembra numero de Novyj mir en 1962.

Aleksandr Solĵenicyn

Unu tago de Ivano Denisoviĉ

Kiel ĉiam, je la kvina horo matene sonoris la veksignalo – martelbato kontraŭ la relon, pendantan ĉe la staba barako. La tremanta sonoro mallaŭte aŭdiĝis tra la vitroj, kiujn tavolis du fingrojn larĝa glacio, kaj baldaŭ finiĝis. Estis malvarme, kaj la gardisto ne deziris longe svingadi sian brakon.

Legu la tutan artikolon ‘Aleksandr Solĵenicyn: Unu tago de Ivano Denisoviĉ’

Kial veni al Paneveĵo?

Panevėžys

Paneveĵo, la urbo de BET-55 (Foto: Turisma Informa Centro de Panevėžys)

Paneveĵo (litove: Panevėžys, pole: Poniewież, ruse: Поневеж) estas la urbo, en kiu Litova Esperanto-Asocio kaj la urba Esperanto-klubo “Revo” en 2019 organizos la tradician esperantistan kunestadon Baltiaj Esperanto-Tagoj (BET). La proverbo asertas: bonokazoj aperas, sed ne ripetiĝas. Atentu do – ne nur pro BET endas veni la urbon situantan ĉe la bordoj de la rivero Nevėžis.

Legu la tutan artikolon ‘Kial veni al Paneveĵo?’

Jubileoj kaj memordatoj en decembro 2018

La Ondo de Esperanto1. Antaŭ 110 jaroj mortis Léonce Vallienne (1854-1902-1908), en Esperanto ofte nomata Henri Vallienne, franca kuracisto, poeto kaj esperantisto; aŭtoro de la pioniraj Esperanto-romanoj Kastelo de Prelongo (1907) kaj Ĉu li? (1908), tradukinto de Eneido kaj de aliaj verkoj, kunfondinto (kun Ch. Verax) de Internacia Revuo Medicina (1906), kunfondinto kaj la unua vicprezidanto de Tutmonda Esperantista Kuracista Asocio (1908). — Legu pli en NDK, p. 290-291.

Legu la tutan artikolon ‘Jubileoj kaj memordatoj en decembro 2018’

Ĉu nova mondo post la milito? Esperantistoj kaj internaciistoj antaŭ kaj post 1918

LinsOkaze de la centjariĝo de la fino de la Unua Mondmilito ni aperigas eseon de Ulrich Lins, kiu estas ampleksigita versio de prelego, kiun li faris la 30an de julio 2018 dum la 103a UK en Lisbono kadre de la kongrestema programo “Kulturoj, lingvoj, tutmondiĝo – kien nun?”, reĝisorita de Javier Alcalde.

 

En 2014 estis la centa datreveno de la eksplodo de la Unua Mondmilito. Ĝi instigis al multaj memorigaj kaj analizaj studoj, kies ĉefa temo estas la demando de kulpo. Ĉu la militon kulpis unuavice la germanoj kaj aŭstroj? Aŭ ĉu ĉiuj iel kulpis? Ĉu la grandpotencoj kvazaŭ somnambuloj lasis sin entiri en la katastrofon?

Legu la tutan artikolon ‘Ĉu nova mondo post la milito? Esperantistoj kaj internaciistoj antaŭ kaj post 1918’

Jubileoj kaj memordatoj en novembro 2018

4. Antaŭ 105 jaroj naskiĝis Catherine Louise “Cathy” Schulze (1913-1939-1999), usona esperantistino, Esperanto-instruistino, vicprezidanto de ELNA (1972-75), redaktoro de ELNA Newsletter (1978-86); fondinto (1970) de Esperanto-kursaro ĉe San-Franciska Ŝtata Universitato kiu daŭras kiel NASK; kun sia edzo Bill ŝi heredigis al la fondaĵo ESF ĉ. tri milionojn da usonaj dolaroj.

Legu la tutan artikolon ‘Jubileoj kaj memordatoj en novembro 2018’