Ne tro abundas en la Esperanta libra merkato libroj, kiuj serioze kaj profunde okupiĝas pri la terminologiaj agadoj en Esperanto. Tial mi tenas kun nekaŝata ĝuo la libron de Wera Blanke, kiu estas konata laborantino sur ĉi tiu kampo. Temas pri la riĉa kolekto de ŝiaj verkoj pri ĉi tiu sfero ellaboritaj dum la jaroj, el kiu lerta redaktado faris interesan monografion.

La libro enhavas, krom la enkonduka ĉapitro de la redaktinto, Detlev Blanke, sume ok ĉapitrojn (partojn):

En la ĉapitro I, “Faka apliko kaj terminologio”, la aŭtorino prezentas argumentojn pri la neceso de faklingvo ĝenerale kaj en la planlingvo speciale, kritikeme taksante la rolon de la ĝisnunaj lingvaj institucioj en Esperanto. La ceteraj subĉapitroj rigardas al la evoluo de la faka lingvo en Esperanto, la plej gravaj fakaj Esperantaj revuoj kaj organizaĵoj, pioniroj de la faka lingvo, aplikado en Interreto. Tre interesaj partoj estas, kie estas analizata la problemo, kiomgrade oni rigore normigu la faklingvon kaj ĉu oni pli preferu prilaboradon de faktekstoj aŭ de fakvortaroj.

“La terminologio-scienco kaj lingvonormigo: signifo kaj planlingvaj radikoj” estas la ĉapitro II. Tie estas pruvita neceso de normigado ankaŭ en la faka lingvo, la leganto povas ankaŭ retrorigardi en la historion, vidi la plej gravajn pionirojn ĉi-kampe (E. Wüster, E. Drezen k. a.), provoj starigi Esperantajn terminologiajn organizaĵojn. Videblas ankaŭ, ke la Esperanta terminologia agado ne estas plene izolita disde similaj agadoj en etnaj lingvoj.

En la ĉapitro III, “Principoj de termino-kreado”, kiel la titolo sufloras, estas studata procedo de la estigo de terminoj. Ne estas prezentata nur teorio, sed ankaŭ praktikaj paŝoj de la terminologia laboro: (1) limigo de la fako, (2) kolektado kaj analizo de fontmaterialoj, (3) sistemigo, klasifikado, (4) difinado kaj (5) nomado. Ankaŭ ceteraj subĉapitroj prezentas interesan studmaterialon, kiun kompletigas studaĵoj pri la termino-kreado, tre interesa kaj grava estas la lasta, konciza, kvazaŭresuma subĉapitro “Principoj de terminologia laboro en Esperanto”.

La IVa ĉapitro, “Survoje al Terminologia Esperanto-Centro”, same kiel la Va, “Provizora bilanco de TEC kaj iom da perspektivo”, sufiĉe vaste priskribas motivojn por la fondo de TEC kaj ties ne ĉiam senĝenan evoluon kaj laboron.

“Praktikaj provoj” estas nomo de la VIa ĉapitro. En ĝi estas prezentitaj interesaj diskutoj pri kelkaj konkretaj terminoj. En la ĉapitro VII, “Publike paroli”, estas utilaj konsiloj por prelegantoj.

Fine, en la ĉapitro VIII, “Recenzoj”, troviĝas sep recenzoj, kiujn Wera Blanke verkis dum la jaroj 1984–1998 pri diversaj Esperantaj fakaj publikaĵoj.

La libro estas kompletigita je la listo de utilaj mallongigoj kaj abundaj referencoj.

Resume: rekomendinda libro por ĉiu, kiu laboras en la sfero de terminologio kaj nomenklaturo. Interesajn tekstojn trovos en ĝi ankaŭ tiu, kiu iom serioze interesiĝas pri la lingvo Esperanto. La libro certe ne indas esti sur la plej malantaŭa breto de libraro.

Zdeněk Pluhař

Ĉi tiu recenzo aperis en la decembra kajero de La Ondo de Esperanto (2013).
Ĉe represo bonvolu nepre indiki la fonton paperan (se en presaĵo) aŭ retan (se en retejo):
Papere: La Ondo de Esperanto, 2013, №12.
Rete: La Balta Ondo http://sezonoj.ru/2013/11/recenzo-26/

Kiam mi esploris la aferon de pli proksime, mi iom seniluziiĝis. Daŭris longe por trovi bonajn tradukojn kaj ne ĉiam proponintoj de vortoj konsentis. Novaj komputilistoj-esperantistoj eklernis la lingvon kaj tuj ektradukis programojn, ĉefe malfermitkodajn. Ĉar ili ne trovis komputilajn vortojn en vortaroj, ofte ili mem inventis “ion strangan”, kvankam tamen foje jam dum jardeko cirkulis tute akceptebla vorto. Aperis neologismoj abunde kaj en malsamaj programoj por samaj aferoj aperis malsamaj vortoj. Terure!

Ne nur komputilistoj uzis kaj plu-uzadas komputilajn vortojn. Ekde kiam aperis la Interreto, nia socio rapide ŝanĝiĝis kaj en la gazetaro kaj dum prelegoj oni ekparolis pri Facebook, Vikipedio, retpoŝto k.s. Bedaŭrinde pli kaj pli da “strangaj vortoj” estis uzataj. Kaj neniu korektis, ĉar eĉ spertaj esperantistoj la vortojn ne konis. Nek trovis en la vortaroj kiujn ili kunportis…

En majo 2007 mi ĉeestis laborsemajnfinon en Cambridge por traduki OpenOffice.org al Esperanto. Okazis tie altkvalitaj diskutoj; evidentiĝis ke dum pluraj jaroj kelkaj homoj laboris jam pri la projekto. Sed neniu notis la konkludojn! En tiu momento mi decidis fari la projekton Komputeko: prikomputila terminokolekto. Por ke la kono ne perdiĝu; por ke multaj esperantistoj povu profiti de nia laboro.

Mi kreis retejon www.komputeko.net. En ĝi mi publikigis kelkmil vortojn kun tradukoj al pluraj lingvoj. En mia laborejo mi jam havis liston plurlingvan; ankaŭ en naciaj lingvoj ne ĉiam facilas trovi bonan tradukon por usonangla termino. Poste mi aldonis multajn vortojn kaj poluris la listojn. Mi provlegis tradukojn de programoj, komparis kaj diskutis. Iom post iom la kvalito kreskis (ĉefe de la parto angla-Esperanto) kaj pli da homoj ekuzis la retejon. Mi faris listojn de plej oftaj vortoj kaj tiujn sendis al vortaristoj por ke ili konsideru aldoni ilin al la venonta eldono de sia vortaro.

Kelkaj homoj demandis min pri papera eldono de la Komputeko. Papera eldono de prikomputila vortaro en Esperanto? Al mi ŝajnis esti stranga ideo. Sed pli kaj pli da homoj insistis. Esperantistoj ŝatas vortarojn kaj gravas havi la eblecon ilin palpi. Finfine mi konsentis pri tio, ĉefe post kiam iu al mi donis la argumenton ke “prikomputila terminaro estas la plej bona pruvilo ke Esperanto estas moderna lingvo; estas bonega kaj tre interesa varbilo!”.

Bone, do ni kreu paperan version. Ĉu 100 ekzempleroj? Eldonisto Peter Baláž insistis pri 500 (!) ekzempleroj kaj ni presis la unuan eldonon en majo 2008. Ene de duonjaro ĝi elĉerpiĝis. Ni ne volis tuj represi ĝin kaj finfine atendis kvar jarojn antaŭ ol krei duan eldonon.
Ne temas pri simpla represo; multaj homoj sendis al mi korektojn kaj sugestojn kiujn mi traktis. Estas kelkaj kromaj bildoj kaj klarigoj, ĉapitroj pri ĉapelitaj literoj, ekzemplaj frazoj el Vikipedio kaj mi aldonis kvinlingvan liston (Esperanto-angla-franca-nederlanda-ĉeĥa) de 400 ofte uzataj prikomputilaj vortoj. La nova eldono de Komputeko estas interalie havebla en la libroservoj de UEA kaj FEL. Se vi havas komentojn aŭ volas iĝi pluvendisto de la libretoj, vi povas kontakti E@I pere de la adreso info@komputeko.net

Yves Nevelsteen

Legu recenzon de la 1an eldono de Komputeko.

Ĉi tiu artikolo aperis en la junia kajero de La Ondo de Esperanto (2012).
Ĉe represo bonvolu nepre indiki la fonton paperan (se en presaĵo) aŭ retan (se en retejo):
Papere: La Ondo de Esperanto, 2012, №6.
Rete: La Balta Ondo http://sezonoj.ru/2012/05/212komputeko/