Edmond Privat [prononcu: Edmón Privá] naskiĝis la 17an de aŭgusto 1889 en Ĝenevo, kie liaj gepatroj posedis lernejon, kiun en 1814 fondis lia praavo Egiste Privat. En ĉi tiu lernejo Edmond ekstudis kiel la plej juna lernanto, kaj poste li iĝis la plej juna en sia licea klaso – je du jaroj pli juna ol lia samklasano Hector Hodler.

Post la abiturienta ekzameno (1907) Privat vojaĝis en Britio kaj Norda Ameriko, studis lingvistikon kaj literaturon en Ĝenevo kaj Parizo, kaj ekde 1912 laboris kiel instruisto en Svislando kaj Britio. Dum la Unua Mondmilito Privat kiel ĵurnalisto de Journal de Gèneve, Temps kaj Daily News vizitis plurajn lokojn de la Orienta Eŭropo. Precipe li interesiĝis pri Pollando: li fondis komitaton por sendependiĝo de Pollando kaj en 1918 doktoriĝis pri historio per tezo pri la Pollanda ribelo en 1830.

Tradukisto, ĵurnalisto, profesoro

Ekde 1920 Privat laboris en la Ligo de Nacioj (LN) kiel tradukisto, kaj dum 1922–27 ankaŭ kiel konsilanto kaj poste vicdelegito de la LN-delegacio de Persio. Fininte la karieron ĉe LN, li dum kvarona jarcento estis profesoro pri la anglaj lingvo kaj literaturo en la komerca altlernejo en Bellinzona (1933–45) kaj en la Neŭŝatela universitato (1945–59).

Pli ol tri jardekojn Privat kunlaboris en la socialisma ĵurnalo La Sentinelle, en la kooperativa Coopération, kaj en la kristana kaj pacifista gazeto L’Essor, kiun li redaktis (1944–49). Li verkis france librojn pri temoj sociaj kaj historiaj kaj en 1925 kunfondis la Ĝenevan radion. Privat multe laboris en la kontraŭkoloniisma komitato, kunfondita de li en 1925, kaj partoprenis la kampanjon de Nansen kontraŭ malsato en Ruslando.

Privat kaj Gandhi

Tre grava por Privat estis la konatiĝo kun Mahatma Gandhi en 1931 kaj helpo ĉe ties prelegvojaĝado. Laŭ invito de Gandhi, Edmond Privat kun sia edzino en 1932 akompanis lin ŝipe al Barato kaj pasigis tie kelkajn monatojn. Privat fondis kaj prezidis komitaton por sendependiĝo de Barato. La ideoj de Gandhi pri neperforta rezistado iĝis parto de la filozofio de Privat, kiu estis pacifisto, kvakero, nudisto, vegetarano kaj apoganto de civilservo.

Gandhi kaj Privat en Villeneuve (1931)

Siajn ideojn pri la socia ordo Privat prezentis en la libro La choc de patriotismes (Parizo, 1931), kiu aperis en Esperanto kiel Interpopola konduto (Budapeŝto, 1935), kaj en Federala sperto (1958). Seniluziigita pri LN (poste ankaŭ pri UN), li aliĝis al la mondfederismo, kredante la sperton de la diversnaciaj Svislando kaj Usono pli pozitiva ol tiun de la interŝtataj organizoj, kiuj ne sukcesas preventi militojn kaj konfliktojn inter la ŝtatoj. La kaŭzo, laŭ li, estis, ke federacio havas centrajn organojn konsistantajn el personoj respondecaj al la elektintaj popolanoj, sed la organoj de LN/UN konsistas el reprezentantoj de registaroj, respondecaj al siaj landaj registaroj kaj defendantaj ties interesojn.

Edmond Privat subtenis proksimajn rilatojn kun Romain Rolland, Jawaharlal Nehru, Pierre Cérésole kaj aliaj “progresemuloj” de sia epoko.

Kvankam Privat aliĝis al la Svisa Socialisma Partio ankoraŭ en 1920, li publike kritikis la militon de la socialisma registaro de Francio en Alĝerio kaj la “realan socialismon” en la landoj, gvidataj de komunistoj. Malgraŭ sia admiro al Usono, li kondamnis la Usonan agreson kontraŭ Vjetnamio. Ĉi tiun kritikon li faris nelonge antaŭ sia morto, okazinta la 28an de aŭgusto 1962 en Rolle.

Privat dufoje edziĝis: en 1911 kun la franca esperantistino Angèle Fallot kaj en 1926 kun la svisa esperantistino Yvonne Bouvier, kiu multe helpis lin en lia agado.

Entuziasma pioniro de Esperanto

En la antaŭa ĉapitro ni rakontis, ke en februaro 1903 la 13-jara Edmond Privat eklernis Esperanton samtempe kun sia 15-jara amiko Hector Hodler, kaj ke post kelkaj semajnoj ili fondis junularan Esperanto-klubon kaj la revuon Juna Esperantisto. Ni daŭrigu pri Privat.

Edmond Privat en 1906

En 1904 Edmond publikigis sian unuan eseon pri Esperanto, kaj en 1905 la 16-jara ĝenevano partoprenis la unuan esperantistan mondkongreson en Bulonjo-ĉe-Maro (tien li venis ne piede, kiel kredigas la Enciklopedio de Esperanto kaj Vikipedio, sed trajne) kaj tie unuafoje montris sian oratoran talenton.

En 1906 Hector kaj Edmond partoprenis en la organizado de la dua kongreso en Ĝenevo, sed post la fino de la liceo en 1907 ilia kunlaboro malintensiĝis: Hector dediĉis sin plentempe la redaktado de Esperanto kaj organizado de UEA, kaj Edmond iris al Kembriĝo por lerni la anglan kaj por helpi ĉe la organizo de la tria UK. Fine de 1907 li, kiel agento de la Pariza eldonejo Hachette, iris al Usono por starigi komercajn kontaktojn.

Vojaĝoj kaj renkontiĝoj

En Usono Privat rapide plenumis la komision de Hachette kaj poste dum pluraj monatoj propagandis kaj instruis Esperanton. Li rakontis pri Esperanto al pluraj influaj usonanoj kaj eĉ prezentis Esperanton al la prezidento Roosevelt en la Blanka Domo. Privat estis ofte intervjuata kaj diskoniĝis tra Usono kiel eksperto pri la nova lingvo; en ĉi tiu rolo lin invitis la senato de Ohio por prezenti Esperanton en diskuto pri leĝo pri instruado de la lingvo en la publikaj lernejoj de Ohio. Krom prelegi kaj instrui en Usono kaj Kanado, Privat verkis anglalingvan lernolibron de Esperanto kaj kunorganizis la unuan Esperanto-Kongreson en Usono, antaŭ kiu li gvidis unusemajnan superan kurson.

Reveninte al Eŭropo, Privat plu propagandis kaj instruis la lingvon, verkis lernolibrojn, eseojn kaj poemojn, gajnis la poezian premion en la Unuaj Floraj Ludoj kadre de la 5a UK (Barcelono, 1909), fondis Internacian Esperanto-Instituton en Ĝenevo kun filioj en aliaj landoj, kaj multe vojaĝis. Unu el liaj vojaĝceloj estis Ruslando en la vintro 1911–12, kaj tiam li ne nur prelegis por esperantistoj, sed vizitis Zamenhofon en Varsovio kaj renkontiĝis en Peterburgo kun la ĉefministro Vladimir Kokovcev por pledi por Esperanto, suspektata en Ruslando pro la juĝo pri la prezidanto de la REL Aleksandr Postnikov. En 1913 li denove venis al Usono kaj estis akceptita de la prezidanto Wilson kaj de la financisto Carnegie. En siaj milittempaj vojaĝoj li ofte renkontiĝis kun esperantistoj kaj estis unu el malmultaj alilandaj samideanoj, kiuj vizitis Zamenhofon en Varsovio, unue sub la Ruslanda, poste sub la Germania regado.

Post la milito Edmond Privat diskoniĝis en Esperantujo kiel la “ambasadoro” de Esperanto ĉe LN kaj gvidanto de la Esperanto-movado.

Ĉe la Ligo de Nacioj

En la 1a Asembleo de LN (decembro 1920) laŭ la iniciato de Privat estis prezentita projekto de rezolucio pri Esperanto, subskribita de reprezentantoj de 11 landoj. Ĝia traktado estis prokrastita al la 2a Asembleo, antaŭ kiu la asista ĝenerala sekretario de LN Inazô Nitobe vizitis la 13an UK (Prago, 1921) kaj verkis raporton “La lingva problemo kaj la Ligo de Nacioj”, en kiu li nomis Esperanton “motoro de internacia demokratio”.

En la 2a Asembleo (septembro 1921) la ĝenerala sekretario de LN ricevis la taskon prepari raporton pri instruado de Esperanto en lernejoj por la 3a Asembleo. LN dissendis demandaron pri instruado de Esperanto al la registaroj kaj disponigis sian sidejon en Ĝenevo por Internacia Konferenco pri Instruado de Esperanto en Lernejoj (aprilo 1922). La konferenco, kiun Privat kunorganizis, proponis al LN rezolucion pri instruado de Esperanto. Post la konferenco kaj surbaze de la ricevitaj respondoj LN pretigis tre pozitivan raporton “Esperanto kiel internacia helpa lingvo”.

La 3a Asembleo de LN (septembro 1922) akceptis ĉi tiun raporton, sed transdonis la demandon pri instruado de Esperanto al la LN-Komisiono pri intelekta kunlaborado, kiu rifuzis rekomendi Esperanton al instruado en lernejoj.

Kvankam la enkonduko de Esperanto en lernejojn ne estis atingita, la rekono de Esperanto en LN spronis pliajn eksterajn agadojn, kiujn Privat organizis aŭ kunordigis: Komerca kaj Turisma Konferenco en Venecio (1923), Internacia Radio-Konferenco en Ĝenovo (1924), Konferenco pri Komerco kaj Industrio en Parizo (1925), Konferenco “Paco per lernejo” en Prago (1927). Li ankaŭ starigis bonajn kontaktojn kun la Internacia Labor-Oficejo en Ĝenevo.

La kontrakto de Helsinki

Antaŭ la Unua Mondmilito Privat ne multe agadis en UEA, kvankam li estis ĝia komitatano. Sed post la morto de Hodler (1920) li daŭrigis la organizan laboron de sia forpasinta amiko.

Edmond Privat en 1925

La antaŭmilita Esperanto-komunumo estis dupolusa: la individuaj esperantistoj ĉe UEA kaj la landaj asocioj (naciaj societoj) ĉe la Centra Oficejo en Parizo. La dueco daŭris post la milito. La solvon trovis Edmond Privat (vicprezidanto de UEA) kaj Gabriel Chavet (sekretario de la Centra Oficejo): dum la kuna ŝipveturado al la 14a UK (Helsinki, 1922) ili interkonsentis konservi la du centrojn kaj fondi tegmentan instancon.

Ilia plano estis akceptita en la 14a UK kiel la Kontrakto de Helsinki. Laŭ ĝi la landaj asocioj starigis sian Konstantan Reprezentantaron (KR). KR kaj UEA formis sespersonan Centran Esperanto-Komitaton (poste Internacia Centra Komitato de la Esperanto-Movado, ICK). Unu jaron poste en la 15a UK (Nurenbergo, 1923) estis elektita la unua ICK kun Edmond Privat kiel ĝia prezidanto. Ĝis 1928 Privat restis prezidanto de ICK, kaj dum 1924–28 li estis ankaŭ prezidanto de UEA. Ekde 1920 ĝis 1934 Privat redaktis la organon de UEA Esperanto kaj ĉiunumere aperigis en ĝi siajn ĉefartikolojn. Krome li prezidis la Svisan Esperanto-Societon kaj plenumis aliajn movadajn taskojn, inter kiuj la plej honora estis la ĉiujara parolado ĉe la solena inaŭguro de UK.

UEA: La vojo malsupren

UEA progresis, ĝia membraro en 1925 atingis 9 mil 424 personojn, ĝis nun ne reatingita nombro; la 15a UK en Nurenbergo (1923) estis rekorda kun 4963 aliĝintoj. Tamen en 1928 Privat estis devigita demisii el la prezidantaj postenoj en UEA kaj ICK pro kampanjo de la franca ĉefdelegito de UEA Georges Delanoue. La demokratieco de Privat, liaj rilatoj kun Gandhi kaj Rolland ŝajnis neakcepteblaj por la estroj de la neŭtrala movado, en kiu aperis naciismaj tendencoj en pluraj landoj.

En UEA kaj ICK komenciĝis membrofalo, financa krizo kaj konfliktoj.

En 1932 KR nuligis la Kontrakton de Helsinki. ICK ĉesis ekzisti, kaj en la 25a UK, okazinta en la nazia Kolonjo (1933), oni trovis kompromisan solvon. La rekonstruita UEA ne plu konsistis el individuoj, sed el landaj asocioj kaj “aktivaj membroj”. La unua elekto de la komitato, okazinta en la 26a UK (Stokholmo, 1934), estis ŝoka, ĉar Edmond Privat kaj kelkaj aliaj internacie konataj aktivuloj ne estis elektitaj. Privat ĉesis agi en UEA, kiu en 1936 disduiĝis je du asocioj, kiuj rekuniĝis nur post la Dua Mondmilito en 1947.

Post la Dua Mondmilito

Kvankam la reunuiĝinta UEA en 1951 donis al Privat la titolon Honora Prezidanto, li apenaŭ reaktiviĝis en ĝi, sed akceptis la prezidantecon de la Universala Ligo, sekrete fondita en Nederlando, okupita de nazioj, por disvastigi la mondfederismon per Esperanto.

Granda postmilita atingo de Privat estis lanĉo de la Esperanto-programo en la Svisa Radio Internacia, en kiu li paroladis ekde 1946 ĝis sia morto. Dum siaj lastaj vivojaroj li, malgraŭ malfacila moviĝado, laŭeble partoprenis la esperantistan vivon en Svislando. Daŭran popularecon ĝuis liaj libroj, precipe Karlo, Vivo de Zamenhof, Historio de la lingvo Esperanto kaj Esprimo de sentoj en Esperanto, kiuj estas plurfoje reeldonitaj, ankaŭ post lia morto.

Aleksander Korĵenkov

Ĉi tiu teksto estas verkita surbaze de la artikolo de Aleksander Korĵenkov pri Edmond Privat en la enciklopedia projekto Nia Diligenta Kolegaro (NDK), ĉe kies preparado estis utiligitaj jenaj fontoj:

Enciklopedio de Esperanto / Komp. I. Ŝirjaev, L. Kökény, V. Bleier. 2a eld. Budapest: HEA, 1979.

Gacond C. Private kun Edmond Privat // Esperanto, 1989, №7-8.

Gacond C. Private kun Privat // La Gazeto, 2001, №95.

Gacond C., Dognac H. Edmond Privat kaj la privata lernejo Privat // Esperanto, 2003, №12; 2004, №1.

Gacond C., Schneller R. Edmond Privat mortis antaŭ 50 jaroj // Svisa Esperanto-Societo Informas, 2012, №3.

Klag R. Mahatma Gandhi, Edmond Privat kaj Esperanto [Prelegoteksto de nedatita elsendo de Radio Aŭstria Internacia].

Korĵenkov A. Historio de Esperanto. Kaliningrado: Sezonoj, 2005.

Künzli A. Universalaj Lingvoj en Svislando: Svisa Enciklopedio Planlingva. La Chaux-de-Fonds: SES; CDELI, 2006.

Lagrange G. Privat kaj Lanti // La Ondo de Esperanto, 1992, №3, 4).

Privat E. Aventuroj de pioniro. La Laguna: J. Régulo, 1962.

Privat E. Esperantistaj legendoj // Esperanto, 1954, №3.

Ĉi tiu artikolo aperis en la julia kajero de La Ondo de Esperanto (2015). Oni rajtas represi la supran tekston plene aŭ parte nur kun la permeso de la aŭtoro.

© Aleksander Korĵenkov 2015.

Konstanta referenco: http://sezonoj.ru/2015/07/trezoro-6/

En la antaŭaj tekstoj de nia kleriga rubriko, ĉi-jare dediĉita al la movad-organizantoj, ni prezentis kvar elstarajn figurojn: Zamenhof, de Beaufront, Bourlet kaj Sebert. Kvankam ili kondukis la Esperanto-movadon en malsamaj manieroj, oni povas konstati, ke ĉiu el ili primare celis la disvastigon de Esperanto kaj kunordigon de la naskiĝinta movado (kaj flegadon de ĝia bebaĝa literaturo) sen serioza agado progresiganta la utiligadon de Esperanto ene de la kreskanta lingvokomunumo.

Nun por ni estas preskaŭ nekredeble, ke necesis dudeko da jaroj ekde la apero de la lingvo por ke konkretiĝu la ideo pri tio, ke oni lernas la lingvon por uzi ĝin – ne por ĝin reformi, ne por en ĝi diskuti pri ĝi mem, ne por disvastigi ĝin. Kaj oni povas praktiki solidarecon per libervola helpado al samideanoj, sed ne oratori pri la nebulaj “interna ideo” kaj “nia kara afero”. Ĉi tiu “konkretiĝo” okazis per la fondo de UEA, iniciatita de Hector Hodler.

Hector Hodler estas samaĝulo de Esperanto. Li naskiĝis la 1an de oktobro 1887 en Ĝenevo kiel filo de la poste famiĝonta svisa pentristo Ferdinand Hodler kaj de ties amatino Augustine Dupin, unu el la modeloj de la pentristo kaj kudristino. Kvankam la patro notarie rekonis la filon kaj ofte invitis lin por pozado, tiu loĝis plejparte kun sia patrino, ricevante monsubtenon de la patro.

Post la fino de la baza lernejo (1894-1900), la junulo daŭrigis la studojn en la liceo “Kolegio de Ĝenevo”; li elstaris kiel lernanto, sed en 1907 li ne faris la studfinan ekzamenon, ĉar li ne planis studi en universitato. Danke al la financa helpo de la patro la dudekjara Hector dediĉis sin plentempe kaj ekskluzive al Esperanto kiel redaktoro, ĵurnalisto kaj organizanto. Post la morto de la intertempe famiĝinta patro (1918), li ricevis grandan heredaĵon kaj geedziĝis kun Émilie Ruch (1880-1964), kiu flegis lin dum liaj lastaj vivojaroj. Krom okupiĝi pri Esperanto, li pentris (kaj plurfoje pozis por la patro), interesiĝis pri socialaj aferoj, pacismo kaj bestprotektado; kunlaboris kun svisaj gazetoj, en 1916 verkis 387-paĝan franclingvan verkon pri la paca organizo de la popoloj, kiu restis neeldonita, sed hodiaŭ nin interesas lia Esperanto-agado.

Lia amiko, samliceano kaj kolego Edmond Privat (kiun ni prezentos ĉi-rubrike post unu monato) jene rakontis pri ilia konatiĝo:

Kiam mi eniris la klasikan liceon kiel dekdujara knabo, mi tuj rimarkis, inter la novaj kamaradoj, unu altan malgrasan, malriĉan samaĝulon kun profundaj okuloj kaj senordaj brunaj haroj super bela greka frunto.

kaj daŭrigis pri ilia konatiĝo kun Esperanto:

Unu tagon, en Februaro 1903, mi alportis en la liceon esperantan gramatikon, ricevitan de mia patro […] “Bonan tagon”, mi diris al Hektor kredante lin surprizi pri la nova lingvo. “Saluton”, li respondis esperante. “Ankaŭ mi eklernas, ĉar mi trovis lernolibron inter paperaĉoj”.

Post tri semajnoj ni jam flue interparolis kaj ni fondis klubon kaj gazeton hektografitan “Juna Esperantisto”. La redaktejon, presejon kaj bindejon ni instalis sub la tegmento de mia hejma domo, tie kie la servistinoj pendigis lavitajn tukojn.

Ankoraŭ kiel gimnaziano, Hodler partoprenis la organizadon de la 2a Universala Kongreso (UK), okazinta ekde la 27a de aŭgusto ĝis la 5a de septembro 1906 en Ĝenevo.

Fine de 1906 li aĉetis ĉe Paul Berthelot ties revuon Esperanto kaj ekde februaro 1907 ĝis sia morto redaktis ĝin. Dum la unua eldonjaro Hodler publikigis plurajn artikolojn pri la neceso fondi internacian asocion ne por propagandi Esperanton kiel la estontan internacian lingvon aŭ diskuti la lingvajn aferojn (tiam komenciĝis la Ido-skismo), sed por senprokraste uzi ĝin en diversaj sferoj de la vivo.

Male al la tradicia esperantistaro, al kiu apartenis “ĉiu persono, kiu scias kaj uzas la lingvon Esperanto tute egale por kiaj celoj li ĝin uzas”, UEA, laŭ la imago de Hodler, tegmentis esperantianojn – adeptojn de la esperantismo komprenata kiel internacia solidaro de tiuj, kiuj uzas la lingvon kadre de la servoj, kiujn ili mem kunlabore kreas kadre de sia transnacia asocio. Solidaremo kaj kunlaboremo karakterizis la esperantianojn, kiujn Hodler vidis kiel la ĝermojn de la estonta, pli internaciema homaro, ne ebla sen komuna lingvo. Sian koncepton Hodler diskonigis en sia revuo, poste ankaŭ per tri broŝuroj (germane, angle kaj france) pri la esperantismo.

Fine de 1907 Hodler kun Carles, Meyer kaj Th. Rousseau kompilis kaj eldonis la broŝuron Konsuloj kaj Esperanto-oficejoj, kiu baldaŭ (la 28an de aprilo 1908) kondukis al la fondo de UEA kun Esperanto kiel la oficiala organo (sed plu propraĵo de Hodler). En la unua kunveno de UEA kadre de la 4a Universala Kongreso de Esperanto en Dresdeno (aŭgusto 1908) Hodler iĝis vicprezidanto de UEA kaj direktoro de ĝia oficejo en Ĝenevo. Danke al li, kiu uzis siajn tempon kaj energion nur por la revuo Esperanto kaj por UEA, la asocio ekprogresis. Jam en la unua jaro UEA havis 1223 membrojn, 346 diversspecajn delegitojn kaj sidejon en Ĝenevo. La membraro de UEA lavange kreskis. En 1911 UEA havis 7804 individuajn membrojn – pli multe ol nun, 100 jarojn poste.

En 1908 kaj 1909 UEA kunvenis kadre de la Universalaj Kongresoj en Dresdeno kaj Barcelono. En 1910, kiam la Universala Kongreso unuafoje okazis ekster Eŭropo, en Vaŝingtono, UEA havis apartan kongreson en Augsburgo. La kongreso de UEA ne estis simila al UK, ĉar krom la rutinajn organizajn aferojn ĝi traktis la temojn: komerco, laboristoj, monsistemo, kalendara reformo, studentoj, vojaĝstipendioj, lernejaj sekcioj, biblioteko (eldonserio), turismo k. a. La nova statuto difinis la taskojn de UEA, sen mencio de la vorto “Esperanto”:

– plifaciligi la ĉiuspecajn moralajn kaj materiajn rilatojn inter la homoj, sen diferenco pri nacieco, raso aŭ lingvo;

– krei praktikan servaron konstante uzeblan de ĉiuj homoj kaj korporacioj, kies ekonomiaj aŭ intelektaj interesoj celas trans la limoj de ilia gento aŭ lando;

– kreskigi inter siaj membroj fortikan ligilon de solidareco;

– ellabori neŭtralan organizan fundamenton, super kiu ĉiuj progresemaj homoj povos pace interkomunikiĝadi, sen reciproka altrudo de siaj gentaj apartaĵoj.

En la 7a Universala Kongreso (Antverpeno, 1911) estis akceptita decido, kiu donis la kongresan voĉdonrajton nur al la Rajtigitaj Delegitoj (= reprezentantoj de la societoj, kiuj kotizis al la Centra Oficejo en Parizo). La ordinaraj kongresanoj ne plu rajtis voĉdoni. UEA restis ekster la “oficialaj esperantistaj asocioj”: Lingva Komitato, Universalaj Kongresoj (pli ĝuste, Konstanta Kongresa Komitato), Esperantista Centra Oficejo, Rajtigitaj Delegitoj.

En la aprila kajero de Esperanto (1912) Hodler aperigis sian artikolon “Kion devas scii la esperantistaro?” En ĝi Hodler kritikis la sistemon de la Rajtigitaj Delegitoj, Administran Komitaton, kaj la Centran Oficejon kun ties direktoro Sebert. Hodler alvokis ne kotizi al la Centra Oficejo. Hodler kaj Cart (kiu represis la artikolon en Lingvo Internacia) rifuzis aperigi la respondon de Sebert respektive en Esperanto kaj en Lingvo Internacia. Zamenhof subtenis la Centran Oficejon, kiu laŭ li esprimis “la veran opinion de la plimulto”, per sia artikolo “Pri Rajtigitaj Delegitoj kaj pri la Centra Organizo” kaj deklaris, ke tio estas lia lasta kontribuo al la movadorganizaj diskutoj gazetaj kaj kongresaj. Tiu polemiko profundigis la fendon inter UEA kaj la francaj movadestroj, kiuj pledis por la “neŭtrala lingvo”, dum laŭ Hodler Esperanto estis socia fenomeno, funkcianta en konkretaj historiaj kondiĉoj, kaj, kiel tia, ĝi ne povis resti tute neŭtrala, sed proksima al la internaciismo kaj pacismo.

La konflikto inter la gvidantoj de la internacie organizitaj esperantistoj en UEA kaj la gvidantoj de la nacie strukturitaj propagandaj naciaj societoj (= landaj asocioj) forgesiĝis dum la Unua Mondmilito, kiam la Centra Oficejo en Parizo kaj la naciaj societoj en la militantaj landoj preskaŭ tute malaktiviĝis, kaj kelkaj el ili uzis Esperanton en sialandaj militaj propagandoj. Tamen UEA havis avantaĝon, ĉar ĝia oficejo troviĝis en la neŭtrala Svislando, kaj post sesmonata paŭzo en januaro 1915 Hodler relanĉis Esperanton kaj aperigis en la unua milita numero la artikolon Super.

Ekde julio 1915 ĝis februaro 1917 en Esperanto aperis lia artikolserio La pacproblemo: Novaj vojoj pri rearanĝo de la postmilita socia vivo federisme aranĝita. Hodler emfazis gravecon de la kolektiva laboro, kiu povas alporti al la postmilita mondo novan, pli justan kaj demokratian ordon, en kiu Esperanto ludos pli signifan rolon, se la esperantistoj agados vere internaciisme.

Hodler kune kun la sekretario de UEA Hans Jakob organizis servon de UEA, kiu ebligis peradon de korespondaĵoj inter la militantaj blokoj tra Svislando, serĉadon de homoj kaj montranssendon. La faritaj servoj atingis 200 mil. Kiel Kristnaskan donacon UEA aŭtune 1916 sendis al militkaptitaj esperantistoj pakaĵojn kun nutraĵoj, tabako kaj libroj en Esperanto. Tio alte levis la prestiĝon de UEA, kiu post la milito restis la plej aktiva esperantista asocio.

Dum siaj lastaj vivojaroj Hodler ofte malsanis. En 1919 li transdonis la direktoradon de UEA al Eduard Stettler kaj iĝis prezidanto de UEA (ĉi tiu posteno vakis ekde la forpaso de Harold Bolingbroke Mudie en 1916).

Li mortis pro tuberkulozo la 31an de marto 1920 en la montara kuracloko Leysin, kantono Vaŭdo.

Kun la konsento de sia edzino Émilie Hodler-Ruch, Hodler testamentis grandan monsumon, la revuon Esperanto kaj sian bibliotekon al UEA, kies biblioteko havas nun lian nomon. Ĉe UEA funkcias Institucio Hodler ’68 por financi movadajn projektojn el la kapitala rento de UEA. En 1920 aperis lia biografio, verkita de Stettler, represita en 1928 kune kun elektitaj artikoloj de Hodler, aperintaj en Esperanto.

Aleksander Korĵenkov

Ĉi tiu artikolo estas verkita surbaze de la artikolo de Aleksander Korĵenkov pri Hector Hodler en la enciklopedia projekto Nia Diligenta Kolegaro (NDK), ĉe kies preparado estis utiligitaj jenaj fontoj:

Amouroux J. Hodler patro kaj filo // La Gazeto, 2008, №136.

Enciklopedio de Esperanto / Komp. I. Ŝirjaev, L. Kökény, V. Bleier. 2a eld. Budapest: HEA, 1979.

Gacond C. Pri la penso de Hector Hodler. Svidniko: Lublina Esperanto-Instituto, 1999.

Holmes H. W. Hector Hodler kaj la fondo de U.E.A. // Esperanto, 1968, №4.

Jakob H. Servisto de l’ ideo. Antwerpen: FEL, 1995.

Korĵenkov A. Historio de Esperanto. Kaliningrado: Sezonoj, 2005.

Künzli A. Milito kaj paco laŭ Hector Hodler // Spegulo, 2008, №2.

Künzli A. Universalaj Lingvoj en Svislando: Svisa Enciklopedio Planlingva. La Chaux-de-Fonds: SES; CDELI, 2006.

Lins U. La heredaĵo de Hector Hodler // Esperanto, 1988, №12; 1989, №1.

Lins U. Utila estas aliĝo. Rotterdam: UEA, 2008.

Privat E. Hektor Hodler. 1887–1920 // Sennacieca Revuo, 1954, №82.

Stettler E. Hector Hodler: kunfondinto de Universala Esperanto-Asocio kaj de la gazeto Esperanto. Lia vivo kaj lia verko 1887–1920. Genève: UEA, 1928.

Ĉi tiu artikolo aperis en la junia kajero de La Ondo de Esperanto (2015). Oni povas represi la supran tekston nur kun la permeso de la aŭtoro.

© Aleksander Korĵenkov 2015.

Konstanta referenco: http://sezonoj.ru/2015/06/trezoro-5/

La kolokvo okazis parte en la universitato de Neuchâtel kaj parte en la urba biblioteko de La Chaux-de-Fonds (sur la supra foto), kie funkcias Centro pri Dokumentado kaj Esploro pri la Lingvo Internacia (CDELI).

De la 13a ĝis la 16a de majo okazis en Svislando la Tria Tutmonda Kolokvo pri la Instruado de Esperanto. En la franca lingvo la evento nomiĝis “Conférence”, (laŭ la Unua en 1922 kaj la dua en 1927) sed tio ne eblas en Esperanto, ĉar ILEI, la organizanto, okazigas ĉiun jaron Konferencon en julio. Do la du eventoj devis havi klarajn ne konfuzigeblajn nomojn.

La solena malfermo altiris proksimume 70 personojn, kiuj povis aŭskulti diversajn alparoladojn kaj ĝui muzikajn prezentojn: Jean-Thierry von Büren kantis baritone ariojn en Esperanto kaj Marion Bélisle tre senteme ludis per sia violonĉelo la “Cignon” de Saint-Saens. Akompanis ilin per piano Monique Fragnière. Mireille Grosjean uzis la okazon por prezenti al la publiko, kie sidis diversaj politikistoj de la regiono, la signifan apogon al Esperanto, kiu regas en la kantono Neuchâtel, ĉu en la ĉelaga suba parto (urbo Neuchâtel), ĉu en la montara parto ĵurasa (urbo La Chaux-de-Fonds), ĉu flanke de dekstremuloj, ĉu flanke de maldekstremuloj.

En ĉiujaraj ILEI-Konferencoj okazas laŭstatutaj kunvenoj de la Komitato kun raportoj, buĝeto k. s. Tio tute ne okazis dum la Kolokvo. Dum tri plenaj tagoj prelegantoj traktis la temon Instruado de Esperanto: metodoj, faktoj, lerniloj, uzo de nuntempaj teknikiloj, ebla evoluo. Vigla interŝanĝo de ideoj okazis inter la prelegantoj kaj inter prelegantoj kaj partoprenantoj. Unika momento por konatiĝi, diskuti, profunde analizi metodojn, malkovri novajn eblojn.

Monique Arnaud raportas pri afrika agado laŭ la jarmilaj celoj de UNESKO.

Prelegis Dr hab Ilona Koutny, Dr Katalin Kováts, Dr Duncan Charters, Zsófia Kóródy, Stano Marček, Zlatko Tišljar, Mireille Grosjean, Monique Arnaud, Dietrich Weidmann, Monika Molnar, Marta Kovács kaj István Ertl (en libera vicordo). Bedaŭrinde Dr Angela Tellier (Springboard to Languages) ne povis veni el Britio, nek Petro Baláž (lernu.net) el Slovakio; tamen ilia laboro aperis per la helpo de modernaj prezentiloj, kiujn ili sendis al la organizantoj.

En tre moderna salono de la universitato de Neuchâtel tri profesiaj interpretistoj tradukis el Esperanto al la franca kaj inverse. Tiel personoj el la urbo kaj studentoj el la universitato povis senpage eniri, sidiĝi kaj sekvi la prezentojn kaj debatojn. Kaj tion ili faris. En la vestiblo estis disdoneblaj informiloj kaj revuoj, librovendejo kun lernolibroj kaj vortaroj, kaj ekspozicio kun diversaj literaturaj verkoj kaj afiŝoj pri Esperanto ĝenerale.

Ĉiu povas diskuti pri la demando: “kia estas sukcesa evento”? La opinioj malsamas. Okaze de la Tria Tutmonda Kolokvo ne okazis fuŝoj aŭ paneoj (pozitiva aspekto), ne aperis multe da diplomatoj, nur unu (negativa aspekto), tamen ĉiu ŝtato de la mondo ricevis invitleteron de la respubliko kaj kantono Neuchâtel kaj poste diversajn gazetarajn komunikojn. Tio jam estas tre pozitiva fakto. La subteno de la respubliko kaj kantono Neuchâtel estis mirinde altkvalita, efika kaj malavara.

Mireille Grosjean
Prezidanto de ILEI
Prezidanto de la Organiza Komitato

Ĝi estas artikolo el la julia kajero de La Ondo de Esperanto (2015).
Ĉe represo bonvolu nepre indiki la fonton paperan (se en presaĵo) aŭ retan (se en retejo):
Papere: La Ondo de Esperanto, 2015, №7.
Rete: La Balta Ondo http://sezonoj.ru/2015/06/ilei-8/

Tia evento devas esti lanĉita de ŝtato. La invito iras al ĉiuj ŝtatoj de la mondo. Ĉar en Svislando la kantonoj estas ŝtatoj, ne nepras turni sin al Berno. Apogante sin sur la du rezolucioj de UNESKO kaj sur leĝpropono favora al Esperanto aprobita en 2009, la kantono Neuchâtel decidis inviti ĉiujn ŝtatojn; en la kantono troviĝas la ĉefurbo Neuchâtel kaj la urbo La Chaux-de-Fonds, kie ekzistas CDELI, grava arkivejo pri planlingvoj. En tiuj du urboj okazos la Kolokvo de la 13a ĝis la 16a de majo 2015.

Tiu agado kaŭzos, ke en ĉiu ŝtato de la mondo venos al la registaro invitletero. Do la registaro devos esplori, informiĝi, ĉu Esperanto estas instruata sur ĝia teritorio. Tio estas unu el la plej pozitivaj aferoj en tiu kolokvo.

Tiu konferenco celas analizi la nunan staton de la instruado de Esperanto en la mondo kaj la eblojn firmigi ĝian agnoskon kaj disvastigon en la diversaj instrusistemoj. La organiza komitato intencas inviti lokajn fakulojn, por ebligi interŝanĝojn inter movaduloj kaj la ĝenerala publiko.

ILEI estas la organizanto de la konferenco.

Lingva aspekto: se la prelego estos en la franca, la projekciigita teksto sur ekrano aperos en Esperanto kaj inverse.

Tutcerte multaj esperantistoj partoprenos por sekvi tiajn altnivealajn interŝanĝojn. Ĉu la ŝtatoj sendos edukministron el la ĉefurbo aŭ sendos kulturan ataŝeon, kiu dum la tuta jaro loĝas en Berno, nenio certas. Ĉu ili entute interesiĝos pri tiu evento, eble, eble ne. Tamen la invito jam efikos informcele.

Mireille Grosjean
Prezidanto de ILEI
Prezidanto de la Kolokva Organiza Komitato

Ĉi tiu artikolo aperos en la sekva kajero de La Ondo de Esperanto (2014).
Ĉe represo bonvolu nepre indiki la fonton paperan (se en presaĵo) aŭ retan (se en retejo):
Papere: La Ondo de Esperanto, 2014, №4-5.
Rete: La Balta Ondo http://sezonoj.ru/2014/03/ilei-6/

Sed malgraŭ la zamenhofaj duboj kaj avertoj, la 9a UK estis malfermita la 24an de aŭgusto en Berno kaj daŭris ĝis kaj 31a kun 1203 partoprenantoj (laŭ la jarlibro de UEA, sed 1015 laŭ Enciklopedio de Esperanto) el 30 landoj en la berna Kazino. Zamenhof aperis en akompano de sia edzino Klara kaj sia iom kaprica filino Lidia, kiu eklernis Esperanton nur kelkajn semajnojn antaŭe. Ilia filo Adamo alveturis el Laŭzano, kie li studis kaj doktoriĝis pri medicino.

La membroj de LKK estis: Jakob Schmid, prezidanto; Immanuel Olŝvanger, sekretario; Fritz Merz, financo; Jules Perlet, loĝado; Charlotte Pulvers, kongreslibro; Max Burghold, distro, polico. La honorofico de la alta protektanto estis plenumita de kolonelo Emil Frey, eksa membro de la svisa registaro kaj oficanta direktoro de la centra oficejo de la Universala Telegrafa Unio. Lia varma germanlingva kongresa salutparolado estis laŭtlegita de Lina Häberli en Esperanto-traduko. Frey laŭdis kaj dankis la “grandan verkon”, kiun Zamenhof kreis, kaj montris sin konvinkita, ke “krei kaj vivigi internacian lingvon signifas fari al la homaro nemezureblan servon, kies gravecon nur tiu povas estimi, kiu konas la murojn starigitajn inter la popoloj per la diverseco de lingvoj”. Krom tio, paroladis reprezentantoj de la kantona konsilantaro kaj de diverslandaj registaroj.

Kolonelo Frey estis samtempe la prezidanto de la pompa Honora Komitato, kiun konsistigis aro da signifaj publikaj personecoj kiel Emil Lohner, reprezentanto de la Kantona Registaro; G. Michel, prezidanto de la Urba Konsilantaro; Charles Albert Gobat, parlamentano, direktoro de la Internacia Pac-Oficejo kaj nobelpremiito pri paco (1902); Fritz Koch, ĝenerala sekretario de la Internacia Unio de Poŝtoj, Telegrafoj, Telefonoj. Inter aliaj membroj elstaris la ĝeneralaj direktoroj de la Svisaj Poŝtoj kaj de la Svisaj Telegrafoj, la vic-direktoro de la Internacia Oficejo de la Fervojoj, la rektoro de la Berna Universitato, la direktoro de la Nacia Banko, la prezidanto de la Svisa Asocio por Komerco kaj Industrio, kaj reprezentantoj de la armeo, eklezioj, kuracistaro kaj gazetaro.

Ĉar Zamenhof en Krakovo anoncis, ke li ne plu volas ludi la rolon de la “Majstro”, li rezignis en Berno pri sia propra kongresa parolado kaj delegis la noblan taskon al René de Saussure, frato de la fama lingvisto Ferdinand de Saussure, kiu deĵoris kiel prezidanto de la kongresa akcepta komitato. Malgraŭ la averto de Zamenhof, de Saussure tamen daŭrigis nomi lin majstro kaj esprimis al li, publike kaj oficiale, la “profundan dankon, admiron kaj amsenton de la tuta Esperantistaro”. Samtempe, de Saussure proklamis la unuan periodon de la Esperanto-historio “forpasinta” kaj solene inaŭguris la “duan periodon”, kiu laŭ li “estu la decida periodo, dum kiu Esperanto enradikiĝos pli forte en la tuta mondo!”

Aliaj okazaĵoj estis tri laborkunvenoj de UEA, kiu okazigis sian 4an kongreson sine de la UK, sub la gvido de Théophile Rousseau kaj John Pollen, kiuj anstataŭis la UEA-prezidanton Harold Bolingbroke Mudie, kiu devis iri al Kanado, kaj de Hector Hodler, ĝenerala direktoro de UEA, kiu en sia parolado emfazis la neceson plimultigi la asociajn membrojn.

Kiel en la antaŭaj UKoj, ankaŭ en Berno okazis pluraj fakkunsidoj. En la teatra vespero estis surscenigitaj la spektakloj Patreco de Mathilde Wolf kaj Ginevra de Edmond Privat. Okazis muzika kaj literatura vesperoj, internacia oratora konkurso, oficiala festeno, granda koncerto kaj internacia kongresbalo, kiel ankaŭ festo sur la monto Gurten kaj tri Esperanto-diservoj por protestantoj, katolikoj kaj judoj. Friedrich Uhlmann celebris la unuan framasonan riton en Esperanto. La dumkongresa ekskurso kondukis la esperantistojn al Interlaken en Berna Oberlando.

Unu el la dumkongresaj programeroj, kiujn oni legas hodiaǔ kun amuzo, estis priraportita de la Kongresa Gazeto jene:

Dimanĉon, je la sesa amasiĝis sur la Herrengasse antaŭ la Kazino ĉirkaŭ la naciaj flagoj la mil kongresanoj. Dank´al agemo de l´Komisionanoj ordo baldaŭ regis, kaj sekvante la urbmuzikistaron, kiu ludis gajajn marŝariojn, la tuta Kongresanaro ekiris tra la Marktgasse kaj la Spitalgasse (ĉefaj stratoj en la urbocentro, aK) ĝis la stacidomo kaj de tie tra la Christoffelgasse, preter la monumento al la Universala Poŝta Unio, tra la Bundesgasse ĝis antaŭ la Federacia Palaco. Multaj Kongresanoj portis verdajn flagojn. La stratoj estis superplenaj je Bernaj kaj fremdaj rigardantoj, kiuj tre interesiĝis. Sed kiam la sekvantaro alvenis sur la Bundesplatz, la rigardantoj estis tiel multegaj, ke oni devis iom atenti antaŭ ol grupiĝi. Tiam la urbmuzikistaro solene ludis la svisan nacian himnon; ĉiuj kapoj senĉapeliĝis, kaj ĉiuj nepre ĉiuj, kantis tiun himnon al libereco. Kaj nun tra la Amthausgasse reekmarŝis la Kongresanaro ĝis la Kazino. Tie [estis], sur vasta balkono, S-rino kaj D-ro L.L. Zamenhof, ĉirkaŭitaj de la estradaj eminentuloj, kiuj intertempe trinkis teon. La sekvantaro helike amasiĝis kaj haltis antaŭ la balkono. Post ovacio al la kreinto de Esperanto, la Kongresanoj ĥore kantis la Esperon akompanatan de la urbmuzikistaro. Dum tiu kantado, la vidaĵo, el la balkono, de la placo tute nigra je homoj estis tre impresiga.

Pro maldiskreteco oni povis ekscii, ke la idistoj klopodas saboti la kongreson, sendante leteron al la aŭtoritatoj de ŝtato, kantono kaj urbo kun la alvoko ke oni rezignu sendi oficialan reprezentanton al la UK. La skandalo fariĝis publika, ĉar la letero estis submetita al la prezidanto de la kongreso, Schmid, kiu okupiĝis pri la afero. Ambaŭ flankoj ĵetis oleon en la fajron. En la kongresejo cirkulis bildkarto kun sarkasma karikaturo: dekstre ĝi montris la kongresan prezidanton Schmid en formo de giganta urso, maldekstre estis videbla mortpendigilo kun vireto, supozeble idisto, surportanta la titolon Weltsprache-Amt kaj sufokata de la giganto. La idistoj anoncis, ke ili daŭrigos sian lukton kontraŭ Esperanto. La esperantistoj simple ignoris la agadon de Weltsprache-Amt, kio devis forte ĉagreni la idistojn. La kongresa parolado de Emil Frey estis publikigita ankaŭ en la periodaĵo Die Weltsprache, organo eldonita de la svisaj idistoj. Ĉar Frey estis ankaŭ honora prezidanto de la ‘Unuiĝo por la kreo de Mondlingva Oficejo’, proksima al la idistoj, li deklaris, ke li “nepre deziras gardi la neŭtralecon” rilate la planlingvan demandon.

Kiel aldonaĵo de la revuo Esperanto aperis ses numeroj de la Oficiala Kongresa Gazeto, kiu publikigis krom multaj programaj informoj ankaŭ la paroladojn de la ĉefaj movadaj funkciuloj. La loka kaj svisa gazetaro dediĉis al la 9a Universala Kongreso de Esperanto en Berno plurajn artikolojn.

Andreas Künzli

Ĉi tiu artikolo aperis en la aŭgusta-septembra kajero de La Ondo de Esperanto (2013).
Ĉe represo bonvolu nepre indiki la fonton paperan (se en presaĵo) aŭ retan (se en retejo):
Papere: La Ondo de Esperanto, 2013, №8–9.
Rete: La Balta Ondo http://sezonoj.ru/2013/08/227bern/

“Antaŭ kelkaj jaroj la komitato de [la Ĝeneva Esperanto-Grupo] La Stelo ekhavis la ideon eldoni kelkajn verkojn de konataj ĝenevaj Esperanto-aŭtoroj kiel Claude Piron, Madeleine Stakian-Vuille kaj Henri Vatré. Ĉi tiuj tri esperantistoj ne nur vigle agadis por la Esperanto-movado, sed ankaŭ funkciis kiel ĝiaj literaturaj vizitkartoj, do ili estas kvazaŭ neforgeseblaj steluloj de la ĝeneva Esperanto-grupo La Stelo, kiujn indas omaĝi”, – tekstas la dorskovrilo de la libreto. Tute prave.

Madeleine Stakian-Vuille (1910–2004) komencis lerni Esperanton en 1918, en 1930 fondis esperantistan koruson, poste laboris en UEA, ekde 1957 estris la menciitan grupon La Stelo kaj ĝisvivis la jaron 2004. Imagu: 85 jarojn en Esperanto!.. Ŝi verkis, sub stranga pseŭdonimo Mad Mevo, klasikstilajn versaĵojn. Plejparto de ili, el 1930-aj jaroj, nun aspektas sufiĉe arkaike, ankaŭ la temoj (pri tutmonda unueco-frateco, amo al la verda stelo ktp.) banaliĝis, tamen kelkaj ankaŭ nun sonas freŝe kaj ĉarme:

Naskiĝu, burĝonaj floretoj,
Vin benu la roso fekunda;
Ŝiriĝu la verdaj korsetoj
Ŝvelantaj sub pluvo abunda.
(p. 34)

Ĉeestas ankaŭ ŝia interesa artikolo pri popolaj kantoj (presita en la revuo Esperanto, 1935).

Henri Vatré, pseŭdonime ankaŭ Henri Baupierre (1908–1998). Spertaj literaturŝatantoj aprezas lian pastiĉaron Specimene (1962), “kies stilparodioj pri kvardeko (!) da Esperanto-verkistoj pruvis la jaman maturecon de literaturo kun tiom da distingeble propraj voĉoj” (el Vikipedio). Nunaj legantoj, bedaŭrinde, ne tiom bone konas liajn verkojn; se brilajn novelojn Malkovro kaj La kimra Biblio oni povas legi interrete, liajn poeziaĵojn ĝis nun mi ne konis. Fakte, ili “surfaciĝis antaŭ nelonge el subtegmenteja angulo, post preskaŭ duona jarcento. Ene de tiu poemaro fluge kaj flue ruliĝas la vortoj por doni voĉon al emociplena kaŝita amo”, – skribas anonima libro-kompilinto. Alipaĝe pri la samo: “temas pri unika kolekto de pasiaj amokrioj el la 1960aj jaroj direktitaj al unu bela virino kun temperamento slava-itala, kiu siatempe ravis la esperantistojn per teatro kaj distro (ĉu vi konjektas, pri kiu temas? – VMel). Dum la adoratino evidente ne konfirmis lian ardon, Vatré profunde intimiĝis kun la lingvo Esperanto, kreante specialajn delicaĵojn”. Leĝera stilo, liberaj, “blankaj” versoj – ne laŭ mia persona gusto, sed ŝatantoj certe troviĝos, nun tia formo estas laŭmoda, kvankam Vatré verkis tion antaŭ multaj jaroj. Nur unu kurta versaĵo estas klasike rimita, aliaj du – rimitaj neklasike, kaj krome ĉeestas proza miniaturo Portreto en la spegulo – lernu, kiel oni povas priskribi virinajn trajtojn, eble vi, samkiel mi, tuj rememoros la praantikvan Kanton de kantoj…

La blua luno
traĵaluzie
rivelos al vi
seniluzie
la nudan floron
de mia juno.
[…]
Sur mia brusto
rebrilas
du kandelingoj
el pala kupro,
lumigu ilin
per via flamo,
mi estu Eva
kaj vi Adamo,
min faru reva
kaj via Damo.
(p. 91-92)

Claude Piron – la plej juna el la triopo, apartenanta al la sekva generacio, sed ankaŭ li, bedaŭrinde, jam forpasinta (1931–2008). Ne necesas klarigoj pri li, ĉiuj ni legis liajn verkojn – aventurojn de malaperinta Gerda, Ĉu-detektivaĵojn, aŭ ion pli seriozan psikologie. Ĉi-libre troviĝas kelkaj liaj poemetoj – la plej atentinda, miaopinie, estas La sufero de l’ aliaj, premiita en Belartaj Konkursoj de UEA en 1956. Kaj krome – komedia teatraĵeto La ezoko, aparte atentinda por ruslandanoj, ĉar ĝi priskribas la rusan vivon antaŭ unu jarcento. Ne temas pri “majesta oksikok-arbo”, tamen troveblas amuzaj fuŝetoj rimarkeblaj nur por atentema ruso. La tuta scenaĵeto estas tre sprita (nu, Piron neniam verkis malspritaĵojn…) kaj riĉa je sukplenaj sakraj esprimoj en preskaŭ ĉiu repliko. Mi ne citos ilin, ĉar ĉiuj estas brilaj. Ĝeneralajn insultojn kun variaj komparoj el animala mondo la protagonisto povas toleri, sed kiam sonas insulto specife Esperanta… Do, legu kaj vidu mem, ankaŭ riĉigu vian lingvaĵon…

La libreto estas bona enhave kaj bela aspekte. Bedaŭrinde troviĝas mistajpoj, iuj eĉ ĝenas la komprenon (“Ni” anstataŭ “Ne” sur p. 26). Nu, eĉ Suno havas makulojn…

Valentin Melnikov

Ĉi tiu recenzo aperis en la aprila kajero de La Ondo de Esperanto (2012).
Ĉe represo bonvolu nepre indiki la fonton paperan (se en presaĵo) aŭ retan (se en retejo):
Papere: La Ondo de Esperanto, 2012, №4.
Rete: La Balta Ondo http://sezonoj.ru/2012/03/210recenzo/