La prelegserio, subvenciata de ESF, okazos sub aŭspicio de la Programo pri Lingvistiko ĉe la Postdiploma Centro de la Urba Universitato de Novjorko, 365 Kvina Avenuo (ĉe 34a Strato). La prelego okazos en salono C198 vendredon, la 16an de decembro, 2016, je la 4a ptm.

Ĉiuj prelegoj el la serio estas senpagaj kaj malfermaj al la publiko.

La prelegon de prof. Schor enkondukos Humphrey Tonkin, emerita prezidanto de la Universitato de Hartford kaj estrara prezidanto de ESF, kiu parolos pri la vivo kaj atingoj de Tivadar Soros. Prof. Tonkin tradukis la du librojn de Soros el Esperanto en la anglan kiel Masquerade (2000) kaj Crusoes in Siberia (2010).

Kiel profesoro de la angla ĉe Universitato Princeton, Esther Schor studis la originojn kaj evoluon de la Internacia Lingvo Esperanto kaj ĝian pozicion en la moderna mondo. Multrilate ŝia nova libro estas rekonfirmo de la graveco de Esperanto kiel socia movado en la hodiaŭa mondo. Laŭ recenzo en New York Times, la libro “lasas nin sen dubo ke, kion ajn Esperanto faras, ĝi ŝajne ĝuste faras ĝin”.

Estontajn prelegojn prezentos Michael Gordin, profesoro pri moderna kaj nuntempa historio ĉe Universitato Princeton (pri ligo inter Albert Einstein kaj la internacilingva movado), Brigid O’Keeffe, profesoro pri historio ĉe Kolegio Brooklyn (pri Esperanto en la fruaj jaroj de Sovetunio), Ulrich Lins, historiisto kaj aŭtoro (pri persekutado de esperantistoj sub Hitler kaj Stalin), Nico Israel, profesoro de la angla ĉe Kolegio Hunter (pri James Joyce kaj Esperanto), kaj Ulrich Becker, eldonisto de Esperanto-libroj en Novjorko (pri eldonado en Esperanto). La prelegserio daŭros ĝis aŭtuno 2017. Pliaj informoj haveblas ĉe: www.soroslectures.org (angle).

ESF

Fonto: http://www.esperantic.org/eo/2016/11/21/novjorka-prelegserio-omagos-al-tivadar-soros-esperantisto/

La ĉeftemo de KAEST 2016 estas “Avantaĝoj kaj obstakloj de moderna komunikado”. La temo estas tre aktuala kaj trafa, ja E@I, kiu ĉeforganizas la konferencon, okupiĝas pri modernaj teknologioj ekde sia ekesto. Krome, dum lastaj jaroj ĝi ankaŭ kunlaboras pri projektoj, rilataj al kiberia ĉikanado.

La programo konsistos el kelkaj partoj:

• Prelegoj (en du paralelaj blokoj: ĉeftemaj kaj alitemaj)
• Trejnado (Vikipedio, komputila laboro, metiejoj k. s.)
• Fakaj diskutoj (pri certa temo)
• Vespera (neformala) programo (vingustumado, filmoprezento, diskutoj, k. s.)
• Ekskurso (al la bela kastelo Červený Kameň)

E@I-teamo invitas aliĝi kaj prelegi, aŭ simple aliĝi kaj ĉeesti en KAEST 2016. Por ke la faka vivo en Esperanto evoluu!

Kion signifas partopreni en KAEST? Simple ĝui prelegojn, prezentojn, diskuti pri scienco kaj tekniko, praktike ekzerci, utiligi novakiritajn sciojn.

Post la konferenco la prelegotekstoj estos publikigitaj en preleg-kolekto, kiun ricevas ĉiu preleganto kaj partoprenanto senpage.

Legu pli: http://kaest.ikso.net

Peter Baláž
E@I-kunordiganto

Ĉi-jara KAEST estis rekorda, se temas pri nombro de partoprenantoj – aliĝis 77 personoj! Estas ĝojinda afero, ke multaj homoj emas okupiĝi pri scienco kaj tekniko en Esperanto.

Unu el la plej interesaj prelegoj estis de Marek Blahuš pri ciferecigo de la Zamenhofaj adresaroj. Tio estis resumo de kelkjara laboro de li kaj Václav Zouzalik. Imponis min tempo dediĉida de ili al tiu projekto kaj zorgemo pri detaloj. La preleganto kreis mapon kaj premiere montris ĝin en KAEST por prezenti aperojn de novaj esperantistoj en la komenca periodo en la tuta mondo laŭ jaroj. Tio estis malfacila tasko, ĉar ŝanĝiĝis limoj, kelkaj landoj jam ne ekzistas, aperis novaj landoj.

Por mi persone tre interesa estis la prelego de Ján Vajs pri slovakaj grotsistemoj. Mi mem vizitis diversajn grotojn en Pollando, do temo estis por mi tre proksima. Tre grava de la sana vidpunkto estis la prezentaĵo de Vit Guglielmo Mišurec pri kemio en manĝaĵo. Oni povis ekscii, ke ne ĉiam kemio estas malbona kaj malsaniga, ofte ĝi estas tute sendanĝera. Tamen necesas scii, kion ni manĝas kaj esti atentaj pri, ekzemple, koĉenilo (E120) kaj oranĝflavo (E110).

Mélanie Maradan prelegas pri optika signorekono (Foto: Andrzej Sochacki)

Gravan problemon tuŝis Konstantin Tiĥomirov en sia prelego pri transliterumo kaj latinigo de la rusa lingvo. Li prezentis ĝisnunajn metodojn uzatajn por tiu celo. Neniu el ili estas plene sukcesa, kaj hodiaŭ ne ekzistas nur unu metodo uzata de ĉiuj, en uzo estas kelkaj metodoj kaj tio kaŭzas tohuvabohuon. Fine li prezentis sian propran metodon, kiun li kreis unuigante la plej bonajn ecojn de antaŭaj metodoj.

Alia interesa prelego temis pri registrado kaj podkastoj. Eva Fitzelová kaj Johannes Mueller rakontis pri siaj spertoj. Evidentiĝis, ke ankaŭ registrado de propra podkasto ne estas tiel malfacila, kiel mi opiniis.

Krom kutimaj prelegoj okazis ankaŭ AMO-seminario. Male al la prelegoj en KAEST, ĝi okupiĝis ĉefe pri praktiko, do plimulto de metiejoj okazis en la komputilejo, kie partoprenantoj rekte ekzercis priparolatan temon.

KAEST estis ankaŭ bona ebleco por prezenti novajn eldonaĵojn. Peter Baláž prezentis la duan eldonon de la unua Esperanto-lernolibro pri tokipono. Petr Chrdle prezentis novajn librojn de sia eldonejo KAVA-PECH. Tre aplaŭdinda estis ankaŭ iniciato de hungaraj esperantistoj sub la gvido de Lászlo Szilvási, kiuj en KAEST lanĉis la arkivon de 40 ciferecigitaj jarkolektoj de Juna Amiko por 1974-2014. Ĝi haveblas rete:

La konferenco havis ankaŭ kelkajn malstreĉigajn momentojn. La unuan tagon okazis gustumado de tre bonkvalitaj regionaj vinoj. Poste eblis partopreni ankaŭ en la Tago de Malfermitaj Keloj en Modra, dum kiu lokaj vinproduktantoj regalis gastojn per la plej valoraj trezoroj de siaj keloj. Dum la lasta tago eblis veturi al la kastelo Červený Kameň por ekskurso. Samtempe okazis unua laborkunsido pri la 101a UK, kiu okazos post du jaroj en Nitra.

Kiel ĉiam, post KAEST aperos konferenclibro (prelegkolekto) kun paperaj versioj de prelegoj. La sekva konferenco okazos en novembro 2016, denove en Modra.

Anna Liszewska
E@I-volontulino

Ĉi tiu artikolo aperis en la januara kajero de La Ondo de Esperanto (2015).
Ĉe represo bonvolu nepre indiki la fonton paperan (se en presaĵo) aŭ retan (se en retejo):
Papere: La Ondo de Esperanto, 2015, №1.
Rete: La Balta Ondo http://sezonoj.ru/2014/12/slovakio-5/

La plej novan libron de Zlatko Tišljar karakterizas interfakeco. Ĝi baziĝas sur kibernetiko, psikologio, sociologio, filozofio kaj logiko/komputado. La verko proponas psikokibernetikan klarigon de la homaj reagoj al eksteraj stimuloj surbaze de plurnivela algoritmo.

La lingvaĵo estas klara kaj la multaj diagramoj faciligas la komprenon. La enhavo estas legebla ankaŭ por nefakuloj pri kibernetiko aŭ psikologio. En la dua ĉapitro troveblas resumo pri la bazaj principoj de kibernetiko.

Laŭ la ekstera formo temas pri belaspekta eldonaĵo. La malmola kovrilpaĝo montras sinsekvon de binaraj ciferoj kaj de DNA-kodo kun homa cerbo en la fono. La naturamikoj aprezos la recikligitan paperon kiu neniel ĝenas la legadon danke al la formato kiu ebligis al la eldonisto uzi grandan litertipon. Troveblas en la libro nur malmultaj komposteraroj.

Se oni serĉas psikokibernetikon en interreto, oni trovas malmulton krom la libro de Maxwell Maltz, cetere menciita en la bibliografio de Tišljar. Sed tiu usona verko el la jaro 1960 ne proponas klarigan teorion sed nur praktikajn trukojn, poste reuzitajn ekzemple de Anthony Robbins kaj aliaj guruoj pri memhelpo.

Do ne temas pri resuma libro de bone konata esplorkampo sed pri provo haki vojon en nova tereno. Kiel skribas la aŭtoro en la unua ĉapitro “Tial ĉi tiu verko estas starta elirpunkto por scienco serĉi pli detalajn elementojn en la hierarkia strukturiĝo de la naturo”. La aŭtoro plurloke mencias ke kunlaboro de pluraj personoj estos bezonata por daŭrigi la esploron:

En tiuj pli foraj niveloj necesas kolektiva laboro por trovi la ĝustajn respondojn (p. 11);

ili sendube devos esti reviziataj baze de diskutoj kaj esploroj de pluraj homoj. […] Tio restu tasko de la postaj esploroj de aliaj (p. 73).

Kvankam la subtitolo de la verko estas “kibernetika klarigo de la mondo”, la prezentita skemo koncernas ĉefe la nivelon de homo. Por aplikado al aliaj universeroj oni devos atendi sekvan libron de Tišljar aŭ de estontaj kunlaborantoj.

Tiu belaspekta libro kun pensiga enhavo havos sian lokon apud Senĝenaj Dialogoj de Alberto Fernández en la biblioteko de Esperanto-parolantoj.

Thierry Salomon

Ĉi tiu recenzo aperis en la junia kajero de La Ondo de Esperanto (2014).
Ĉe represo bonvolu nepre indiki la fonton paperan (se en presaĵo) aŭ retan (se en retejo):
Papere: La Ondo de Esperanto, 2014, №6.
Rete: La Balta Ondo http://sezonoj.ru/2014/06/recenzo-39/

La ĉeftemo de KAEST 2014 estas “Arkivoj kaj bibliotekoj – kiel protekti kaj konservi nian heredaĵon”. La konferenco ĉiam havas ĉeftemon, pri kiu oni prelegas, kaj paralele okazas dua parto de prelegoj “ceteraj”. Do ne trovinte sian lokon ĉe la ĉeftema programo, oni povas prelegi (aŭ ĉeesti prelegojn) pri io alia.

La programo de KAEST konsistas el:

• prelegoj (en du paralelaj blokoj, ĉeftemaj kaj alitemaj)
• trejnado (Vikipedio, komputila laboro, metiejoj k. s.)
• fakaj diskutoj (pri certa temo)
• vespera (neformala) programo (vingustumado, filmoprezentado, diskutoj, k. s.)
• ekskurso (en dimanĉa posttagmezo)

Kaj kion signifas partopreni en KAEST? Simple ĝui prelegojn, prezentojn, diskuti pri scienco kaj tekniko, praktike ekzerci, utiligi novakiritajn sciojn. Oni ne timu, ke la konferenco celas nur fakulojn – oni povas ĝin partopreni sen esti sciencisto aŭ teknikisto – oni povas simple ĉeesti kaj aldone ekscii ion novan, utilan, interesan.

La programo de KAEST konsistas el prelegoj kaj seminarietoj. Ĝi komenciĝos ĵaŭde la 13an de novembro 2014 per vespermanĝo kaj finiĝos dimanĉe la 16an de novembro 2014 per tagmanĝo. Post fino de la ĉefa programo eblos dimanĉe posttagmeze partopreni ankoraŭ unu ekskurson. Se vi restos en Slovakio post la fino de la ĉefa programo kaj ŝatus pli longe resti tranokti en Modra, alparolu la organizantojn.

Kompare kun antaŭaj jaroj, la aranĝo havos novaĵojn: seminarion kaj trejnadon pri skanado kaj plian AMO/ SPAMO-seminarion. Tiuj seminarioj daŭros pli longe ol KAEST mem. Ili komenciĝos pli frue ol KAEST kaj finiĝos post ĝia fermo. Se vi ŝatus ĉeesti ankaŭ ilin, bonvolu mencii vian emon partopreni en la aliĝilo.

Detaloj pri KAEST troveblas ĉe: http://kaest.ikso.net

Peter Baláž
E@I-kunordiganto

Ĉi tiu artikolo aperis en la junia kajero de La Ondo de Esperanto (2014).
Ĉe represo bonvolu nepre indiki la fonton paperan (se en presaĵo) aŭ retan (se en retejo):
Papere: La Ondo de Esperanto, 2014, №6.
Rete: La Balta Ondo http://sezonoj.ru/2014/05/236kaest/

Eldonita de ISAE, Scienca Revuo estas grava kaj tradicia periodaĵo priscienca en Esperanto. Ĝi publikigas sciencajn artikolojn en Esperanto, kovrantajn ĉiajn fakojn kaj flanke de la scienca enhavo ankaŭ enhavas sekcion pri terminologio, pri scienco kaj socio kaj pri la rilato inter scienco kaj Esperanto. Scienca Revuo aperas ekde 1949 kaj estas daŭrigo de revuo fondita en 1904 kiel Internacia Scienca Revuo.

ISAE fondiĝis en la jaro 1906 (1907*) kaj estas la unua esperantlingva asocio, en kiu fakuloj el ĉiuj sciencaj kampoj, profesiaj aŭ amatoraj, kaj interesatoj pri sciencaj aferoj unuiĝis al mondvasta scienca asocio, uzantaj la internacian lingvon Esperanto en scienco kaj teĥniko. Ekde 2013 ISAE estas oficiale registrita kiel asocio ĉe la Nederlanda komerca ĉambro, kun sidejo en Roterdamo.

ISAE daŭre serĉas verkantojn kaj provlegantojn por diversaj fakoj. Kiu emus fake verki aŭ alimaniere subteni la sciencan agadon de la asocio vizitu la paĝon: https://scienca-revuo.info/about/journalSponsorship

La Estraro de ISAE
José Antonio Vergara
Johannes Mueller
Mélanie Maradan
Francesco Maurelli
Alga Guernieri

* La 31an de aŭgusto 1906 kadre de la 2a UK en Ĝenevo okazis kunveno de E-sciencistoj, kie oni diskutis pri la fondo de esperantista sciencista asocio. Ĉi tiu asocio estis fondita unu jaron poste, la 15an de aŭgusto 1907, kadre de la 3a UK en Kembriĝo. Legu pli en la artikolo de Wera Blanke Kiam estiĝis ISAE? (Scienca Revuo, 2006, №3) represita en Blanke W. Pri terminologia laboro en Esperanto (Nov-Jorko: Mondial. 2013).

Ĉi tiu artikolo aperos en la junia kajero de La Ondo de Esperanto (2014).
Ĉe represo bonvolu nepre indiki la fonton paperan (se en presaĵo) aŭ retan (se en retejo):
Papere: La Ondo de Esperanto, 2014, №6.
Rete: La Balta Ondo http://sezonoj.ru/2014/04/isae/

Malgraŭ tio, ke esperantistoj superaveraĝe interesiĝas pri lingvoj kaj scipovas ilin, ne abundas lingvistika literaturo en esperanto. Ekzistas studoj pri esperanta lingvistiko, pri ties specialaj problemoj, sed mankas libroj pri ĝenerala lingvistiko kaj lingvistika priskribo de aliaj lingvoj. Eĉ lingvistikaj terminaroj mankas; la Etvortaro pri Lingvo kaj Komunikado (angla-esperanta-hungara kaj germana-esperanta-pola versioj, Koutny 2003, 2008) entenas nur la bazajn terminojn.

Por esperanto tradukliteraturo estis komence kaj ankaŭ nun estas tre grava, ĝi same riĉigas la esperantajn kulturon kaj lingvon kiel la originalaĵoj. El la monda belliteraturo multaj klasikaj verkoj estas tradukitaj esperanten, sed en sciencaj kaj teknikaj terenoj estas grandaj mankoj, ofte ne ekzistas eĉ bazaj enkondukaj verkoj, ne parolante pri aktualaj superrigardaj verkoj.

Bedaŭrinde, la situacio por lingvistiko estas eĉ pli malbona ol averaĝe. Ĉu ni konkludu, ke esperantistoj interesiĝas unuavice pri esperanto, uzas siajn proprajn metodojn por priskribi ĝin? Tiel okazas memvola izoliĝo de aliaj lingvoj kaj de la monda fluo de lingvistikaj pensoj. Aliflanke ni pretendas, ke lingvistoj interesiĝu pri esperanto… Por dialogi kun lingvistoj necesus apliki por ĝia priskribo ankaŭ metodojn uzatajn por naturaj lingvoj. Jes ja, esperanto estas natura lingvo, en la nuna epoko ĝi plenumas ĉiujn funkciojn de naturaj lingvoj. Necesas trovi ĝiajn trajtojn similajn al aliaj naturaj lingvoj kaj ĝiajn specifajn, kiuj distingas ĝin de ili. Tio eblas, se ni uzas similajn kadrojn por la priskribo.

La unua paŝo estas ekkoni la ĝeneralajn mekanismojn malantaŭ ĉiuj lingvoj, ekkoni kaj traduki lingvistikan literaturon. Sed kiel komenci? Ja abundas libroj pri lingvistiko, diversaj skoloj malsame aliras la problemojn kaj la terminoj ne ĉiam kongruas. Plej bone estus traduki lingvistikan enciklopedion, ekzemple, tiun de D. Crystal. Tie diversaj lingvistikaj terenoj estas prezentataj, ne skolospecife, tio spronus la terminologian laboron pri lingvistiko.

Necesus traduki ankaŭ kelkajn klasikaĵojn el lingvistiko. La verkaro de Chomsky certe apartenas al tio, do la elekto de UEA estas bona. Chomsky estas korifeo de moderna lingvistiko; li famiĝis ankaŭ pro sia politika sinteno. Lia lingvistika agado dum pli ol 50 jaroj influis kaj influas forte la lingvistikan pensadon. Fine de la kvindekaj jaroj li kreis novan paradigmon per sia genera gramatiko kontraŭstarante la tiaman kondutisman aliron al lingvoj. Kion elekti de tiu fekunda sciencisto? Liaj lingvistikaj konsideroj multe evoluis de la genera transforma gramatiko tra la universala gramatiko, aperis lia teorio pri principoj kaj parametroj, pri regado kaj ligado ĝis la minimumisma programo kaj eĉ trans ĝi. Eblintus traduki iun el liaj pli aktualaj verkoj ol la Lingvo kaj menso, sed iu ajn elekto estus demandosignebla, ja tio estus nur guto el lia verkaro.

La Lingvo kaj menso estas unu el la famaj verkoj de Chomsky, kiu aperis en tri eldonoj (1968, 1972, 2006) kaj multaj tradukoj. La prelegaro intertempe ampleksiĝis de 3 ĝis 7 ĉapitroj, ja lia aliro ŝanĝiĝis dum la tempo. Li envolvas filozofion kaj psikologion al la traktado de lingvistiko. Pro la prelega fluo, ne estas pluaj subĉapitroj, kiuj povus faciligi la komprenon, nek aparta bibliografio. Sed nekutime, la libro havas kvin antaŭparolojn: du enkondukajn al la esperanta eldono far du esperantistaj lingvistoj kaj tri antaŭparolojn de Chomsky mem por la tri ldonoj.

Probal Dasgupta, kiu havas bonajn fakajn rilatojn kun la aŭtoro kaj konsideras sin genera lingvisto, prezentas la Universalan Gramatikon (kun rimarkoj pri la internacia lingvo), disvolvitan far Chomsky kaj konsideratan kiel bazo por la lingva kapablo de la homa specio kaj genetike hereditan. En la dua antaŭparolo Hiroshi Nagata skizas la evoluon de la ĉefaj tezoj de Chomsky prave ne ellasante kritikon, nome ke “lia esplormaniero estis kaj estas ekskluzive idealigita. Sekve sufiĉas esplori ĉe la angla lingvo por kapti eblajn propraĵojn de la universala gramatiko”. Nagata proponas esplori, kiujn principojn starigitajn kiel universalajn, posedas esperanto, kaj utiligi esperanton por ekzameni la taŭgecon de universala gramatiko – pri tio mi povas nur konsenti.

La rilato de menso kaj lingvo estas baza lingvofilozofia demando, kiu delonge interesas pensulojn. Chomsky prezentas en la unuaj tri ĉapitroj la pasintecon, la nunon kaj la estontecon (en la 1960aj jaroj), kiel lingvoscienco povas kontribui al la studado de la menso. La sekvaj ĉapitroj traktas formon kaj signifon en naturaj lingvoj (4a), la formalan naturon de la lingvo (5a) kaj lingvosciencon kaj filozofion (6a). La 7a ĉapitro Biolingvistiko kaj la homa kapablo estis aldonita por la 3a eldono (2006) kaj spegulas la lastatempan reviziitan aliron de Chomsky al la problemo. Indekso de nomoj kaj nocioj finas la libron.

La traduko de Edmund Grimley Evans estas adekvata, li sukcesis solvi la problemojn, kiujn starigis la esperantigo de terminoj de genera lingvistiko. Tamen pri kelkaj terminoj eblus diskuti. Ekzemple li uzas frazeron por la angla phrase anstataŭ sintagmo, kiu ne estas malbona, sed en la akronimoj ĉe la frazostrukturo, kie F dividiĝas al SF kaj VF, ĝi rememorigas frazon. Krome ĝi uziĝas ankaŭ en la senco de frazrolo (en la supre menciita etvortaro). Por immediate konstituent eblas uzi senperan konstituenton. Mi pridubas ankaŭ la neceson de framo anstataŭ kadro.

La esperantigo de propraj nomoj estas iom danĝera, ja ili identigas homojn kaj lokojn. Aspektas strange sur la titolpaĝo, ke la eldonisto UEA rilatas al Rotterdam (ne Roterdamo), sed Chomsky al Masaĉuseca (ne Massachusetts) Instituto de Teknologio.

La 2a volumo en la serio Scienca Penso (la unua estis la fama verko de Darwin) estas interesa legaĵo por lingvemaj esperantistoj.

Ilona Koutny

Ĉi tiu recenzo aperis en la julia kajero de La Ondo de Esperanto (2013).
Ĉe represo bonvolu nepre indiki la fonton paperan (se en presaĵo) aŭ retan (se en retejo):
Papere: La Ondo de Esperanto, 2013, №7.
Rete: La Balta Ondo http://sezonoj.ru/2013/07/recenzo-17/

Speciale por KAEST E@I pretigis sian novan DVD Vikipedio en Esperanto – eksterreta eldono 2012 – la aktuala stato de Vikipedio de oktobro 2012 en Esperanto, kun pli ol 170 mil artikoloj. La diskon ricevis ĉiu partopreninto, nun ĝi ankaŭ aĉeteblas ĉe E@I kontraŭ nur 3 eŭroj.

Kompare kun la antaŭa KAEST (2010) rimarkeblis certagrada “ŝovo” en la enhavo. Kvankam la suma nombro de la prelegoj restis komparebla, en 2010 pro la ĉeftemo “Modernaj teknologioj por Esperanto” la prelegoj estis pli teknike orientitaj. Kompreneble, kun la nova temo venis ankaŭ aliaj elementoj, kaj la orientiĝo iĝis pli pedagogia. Ĉiukaze estis ege interese aŭdi pri la plej novaj iniciatoj kunigantaj lingvolernadon kaj modernajn teknologiojn, ekzemple, pri retaj vortaroj aŭ pri la nova projekto Duolingo). La temoj de la prelegoj estis tre diversaj – plej multaj rekte rilataj al Esperanto (projekto Muzaiko, instruado de Esperanto al triaaĝuloj, prezento de Herzberg aŭ projekto RITE ktp.), sed ankaŭ aliaj, ekzemple: fungoj, grotoj, slavaj lingvoj ktp.

Ne nur teorio, sed ankaŭ praktiko en KAEST: Speleologo kaj vojaĝanto Ján Vajs instruas la ligadon de nodoj (Fotis Peter Baláž)

Ne eblas nomi ĉiujn, jen almenaŭ eta gustumo de prezentitaj aŭtoroj kaj temoj: Zsófia Kóródy “Lingvoinstruado ne (nur) per kreto”, Barta Demeyere “Pri projektoj ViVo kaj Kono”; Marek Blahuš “Ciferecigo de la Zamenhofaj adresaroj”; Miroslav Malovec “Problemoj de pedagogia terminaro”; Stano Marček “Esperanto per rekta metodo en 32 lingvoj”; Vinko Markovo “La eduka rolo de SAT”. Okazis ankaŭ du tre interesaj distancaj teleprelegoj, realigitaj de Katalin Kováts (RITE kaj liberaj studoj ĉe www.edukado.net) kaj José Antonio Vergara (Senco kaj estunteco de ISAE).

Persone min agrable surprizis TED-filmoj (el la angla: Technology, Entertainment, Design), 15-minutaj filmregistritaj prelegoj kun Esperantaj subtitoloj. Mi forte rekomendas spekti la elektitajn filmetojn en la reto. Kiel kutime, pri la plej bonaj ideoj oni malfacile ekscias, en ĉefaj amaskomunikiloj verŝajne ne estas spaco por ili…

La tekstoj de ĉiuj kontribuaĵoj aperos en preparata prelegkolekto. Senpage ĝin ricevos ĉiu partopreninto, kaj poste ĝi ankaŭ aĉeteblos en libroservoj. La sekva KAEST okazos post du jaroj – en 2014.

Detalajn informojn kaj kompletan liston de prelegoj eblas trovi ĉe http://kaest.ikso.net. La organizantoj kore dankas al ĉiuj, kiuj ajnmaniere subtenis la ĉi-jaran konferencon.

Katarína Nosková (E@I)

Ĉi tiu artikolo aperos en la januara kajero de La Ondo de Esperanto (2013).
Ĉe represo bonvolu nepre indiki la fonton paperan (se en presaĵo) aŭ retan (se en retejo):
Papere: La Ondo de Esperanto, 2013, №1.
Rete: La Balta Ondo http://sezonoj.ru/2012/12/219kaest/

La eta Lev kun siaj famaj gepatroj-poetoj en 1915 aŭ 1916.

Longa homa vivo en la lastaj jarcentoj estas interalie promeso de drastega ŝanĝo de ĉirkaŭa medio. Ekzemple la verkisto Bernard Shaw naskiĝis en 1856, en la jaro de la invento de celuloido, kaj mortis en 1950, kiam estis prezentita la unua kreditkarto. Krome li vivis dum regado de preskaŭ 30 britiaj ĉefministroj kaj postvivis plurajn gravegajn eventojn, interalie ambaŭ mondmilitojn. Sed mi aŭdacas opinii, ke malgraŭ tiom da ŝanĝoj Shaw naskiĝis kaj mortis en ŝtato, kiu ĉiam restis pli-malpli sama.

Sortoj de homoj, naskitaj en la komenco de la 1910aj en la Rusia imperio, kaj evitintaj mort(ig)on dum la interna milito 1914–1918, malsataj jaroj, Stalina reprezaliado, kaj same la mondmilitoj, estas efektive mirindaj. Ili naskiĝis en unu ŝtato, preskaŭ la tutan vivon loĝis en alia, kaj siajn lastajn jarojn pasigis en tria. Tian vivon havis Lev Gumiljov – elstara sciencisto, filo de Anna Aĥmatova kaj Nikolaj Gumiljov. La 1a de oktobro estas la tago de la centjariĝo de Lev Gumiljov.

Apenaŭ estas alia rus(i)a triopo “patro-patrino-infano” same grava por la rusa kulturo. La gepatroj estas mondfamaj poetoj, kiuj ne bezonas apartan prezenton. Ili geedziĝis en aprile 1910, post du jaroj naskiĝis Lev. En 1914 la interrilatoj de Aĥmatova kaj Nikolaj Gumiljov malvarmiĝis, kaj en 1918 ili divorcis – pli frue ili ne faris tion, ĉar antaŭ la revolucio oni ne povis divorci havonte la rajton poste denove edz(in)iĝi. Bedaŭrinde la vivovojo de Nikolaj Gumiljov estis tre kurta – li estis false akuzita je komploto kaj pafmortigita en 1921. La preciza dato de lia morto kaj la loko de la enterigo estas ĝis nun nekonataj. Male, Anna Aĥmatova vivis longe (1889–1966) kaj spertis ĉion – famon, rekonon, malfeliĉon kaj persekuton. Multaj sortaj elprovoj estis ligitaj kun la filo Lev.

En la unuaj jaroj li loĝis aparte de la patrino – en la urbeto Beĵeck ĉe sia avino. Nur en 1930 li rekuniĝis kun Aĥmatova. Li studentiĝis ĉe la historia fakultato de la Leningrada universitato en 1934 jam havante mallongan sperton de malliberiĝo. Jam en 1935 li estis eksstudentigita kaj arestita la duan fojon, ĉi-foje pro “kontraŭsovetia konduto” (liaj samstudantoj denuncis lin). Ambaŭ malfeliĉoj daŭris nelonge – dank’ al letero de Aĥmatova al Stalin, Lev estis liberigita kaj reakceptita en la universitaton. Sed en 1938 li denove estis arestita kaj pasigis kvin malfacilegajn jarojn en la prizono – en la severa norda urbo Noriljsk. La kaŭzo de la aresto estis absurda: Gumiljov oponis sian pedagogon, kiu asertis, ke Nikolaj Gumiljov neniam vizitis Abisenion, kiu jes vizitis ĝin. La pedagogo ne sciis, ke lia “aroga” studento estis la filo de la poeto. Jam post la denunco oni atribuis al Lev gvidadon de studentoj-teroristoj. Ĝuste tiam, inter 1935 kaj 1940, Anna Aĥmatova verkis sian faman poemon Rekviemo, kie interalie estis jenaj versoj (laŭvorta traduko):

La edzo estas en tombo, la filo estas en prizono
Preĝu pri mi.

Post la liberiĝo li devige restis en Noriljsk. En 1944 li propravole soldatiĝis kaj servis ĝis la fino de la mondmilito. En 1946 li finfine diplomiĝis, kaj post du pliaj jaroj iĝis kandidato de historio (en Sovetunio kaj nun en Rusio la unua scienca grado estas “kandidato de scienco” kaj nur la dua, supera, “doktoro de scienco”).

Sed en novembro 1949 li estis arestita la kvaran fojon (pro “kontraŭsovetia agado”) kaj kondamnita por dek jaroj da mallibero. Nur en 1956, tri jarojn post la forpaso de Stalin, li estis liberigita.

En 1961 kaj 1974 li sukcese doktoriĝe disertis pri respektive historio kaj geografio, tamen post la dua fojo oni rifuzis atribui al li la duan doktoran gradon. En la unua scienclaboro temis pri la pratjurkoj, la temo de la dua estis “Etnogenezo kaj biosfero de la Tero”.

Ĝuste la etnogenezo fariĝis unu el plej gravaj laboroj de lia vivo. Lev Gumiljov proponis komplekson de novaj metodoj de la etnogeneza esploro, kiujn konsistigas samtempa pristudo de historiaj scioj pri la klimato, geologio, geografio, arkeologio kaj kulturo. La bazo fariĝis lia originala “pasiula teorio de entogenezo”, pere de kiu Gumiljov klarigis konsekvencojn de la historia procedo.

La vorto pasiulo nur svage tradukas en Esperanton la originan terminon passionarij (angle: passionarity). Mi uzas la radikon pasi- nur pro la simileco kun la origina vorto, ĉar la senco estas pli komplika kaj profunda. Laŭ Gumiljov, pasiuloj estas homoj, kiuj denaske kapablas absorbi el la ekstera medio pli da energio, ol necesas nur por persona konserviĝo kaj reproduktiĝo. Tiaj homoj uzas la energion por konscie ŝanĝi la ĉirkaŭan medion. Pasiuloj estas novtipaj homoj kiuj rompas la vivajn tradiciojn, pro kio ili konfliktas kun la socio. Ili sin organizas en grupojn, kiuj fariĝas kernoj de novaj etnoj, kaj proponas novajn ideologiojn.

Gumiljov ekzemple opiniis la prarusojn (antaŭ la 14a jarcento) kaj la nunajn rusojn malsamaj etnoj, kaj la unuaj same diferenciĝas de la pli frua etno – slavoj. Laŭ Gumiljov, etnoj diferenciĝas unu de la alia ne per kulturo, nivelo de edukiteco aŭ metodoj de produktado, sed per kondutaj stereotipoj, kiujn homo en la unuaj monatoj absorbas de siaj gepatroj kaj samaĝuloj, kaj poste uzas dum la tuta vivo. En ĉiu etno funkcias ne konsciaj decidoj, sed perceptoj kaj kondiĉitaj refleksoj.

Tamen la teorio de Gumiljov ne estas agnoskita de ĉiuj, kaj pluraj sciencistoj akre kritikis ĝin. Krome severe kritikitaj estis ankaŭ liaj teorioj kaj supozoj pri kelkaj ŝajne-sendubaj faktoj el la landa historio… Nur en 1991 li fariĝis akademiano de la naturscienca Akademio.

Sergej Beljakov, nuntempa biografo de la sciencisto, mencias en sia libro: “Restintaj fotoj de Lev Gumiljov embarasas. Ŝajnas, ke foje anstataŭ li estis fotitaj aliaj homoj”. Infanaĝe kaj en adoleskanteco li similis la patron, aspektante knabo el bona familio. Sed kompreneble prizono influegis lian eksteron. Laŭ Beljakov, “de la foto, farita en decembro 1949 (el la krima dosiero) nin rigardas ankoraŭ sufiĉe juna vizaĝo de iu kaŭkaziano. Post du jaroj (foto el la prizono apud Karaganda) Gumiljov kvazaŭis oldan uzbekon aŭ kazaĥon”. Sed jam ekde la 1950aj jaroj li multege similis la patrinon kaj ne nur vizaĝe, sed ankaŭ voĉe. Por ĉiuj la simileco estis evidenta, sed Gumiljov mem ne multe ŝatis tion.

En la jam menciita Rekviemo Aĥmatova skribis: “Vi estas mia filo kaj mia hororo”. Gumiljov riproĉis ŝin, ke siatempe ŝi ne faris ĉion necesan por liberigi lin el la prizono. Ŝi opiniis la riproĉojn maljustaj. Apenaŭ nun ni povas kompreni, kiu pravas, sed ĉiuokaze la situacio, kune kun malfeliĉaj junaj jaroj, kiam, post la reveno el Beĵeck, Gumiljov loĝis kun la nova edzo de Aĥmatova (Nikolaj Punin malbone traktis la junulon, kio eĉ pli malfaciligis lian vivon), ne servis por bono de iliaj interrilatoj. En la lastaj kvin jaroj de sia vivo Aĥmatova tute ne interkomunikiĝis kun sia filo.

Lev Nikolajeviĉ Gumiljov forpasis la 15an de junio 1992 en Sankt-Peterburgo, jam post kiam USSR oficiale disfalis. Sendube post la kvar arestiĝoj kaj pluraj aliaj kurbiĝoj de sia sorto kaj de la sortoj de aliaj homoj, li ne povis lojale akcepti la sovetiajn ideologion kaj politikon. Junaĝe li revis pri reestabliĝo de la monarkio. Post la dua enprizonigo li evitis politikajn interparolojn, sed li ne fariĝis obeema. Ankaŭ en la lastaj jaroj, kiuj estis pli liberaj, li povis diri aŭ skribi ion kontraŭsovetian. La ruiniĝo de USSR fariĝis por li nek surprizo, nek malĝojo.

La nomon de Gumiljov havas la Eŭroazia universitato en Astano (Kazaĥstano). Li edziĝis en 1967, sed ne havis infanojn. La vivo de Lev Gumiljov estas ekzemplo de kuraĝo, persistemo kaj fideleco je la scienco.

Grigorij Arosev

Ĉi tiu artikolo aperis en la oktobra kajero de La Ondo de Esperanto (2012).
Ĉe represo bonvolu nepre indiki la fonton paperan (se en presaĵo) aŭ retan (se en retejo):
Papere: La Ondo de Esperanto, 2012, №10.
Rete: La Balta Ondo http://sezonoj.ru/2012/10/216arosev/

Salutojn okaze de la inaŭguro transdonis reprezentantoj de UEA, ILEI kaj Silezia Esperanto-Asocio. Por la gastoj nesciantaj Esperanton okazis interpretado en la polan. Du pollandaj esperantistaj sciencistoj prelegis por la ekstera publiko pri aspektoj de la interlingva komunikado kaj la mondaj lingvaj problemoj: prof. dr. hab. Ilona Koutny prelegis en la internacia lingvo Esperanto kaj projekcie montris tekstojn en la pola; prof. dr. hab. Walter Żelazny prelegis en ambaŭ lingvoj.

En la inaŭguro de la Varsovia AIS-sesio

La scienca programo de la sesio konsistis el kursoj pri interlingvistiko, scienca etiko kaj galaksia astronomio, ĉiuj je post-abiturienta nivelo por ebligi la partoprenon de alifakanoj. En liberaj prelegoj kelkaj AIS-anoj raportis pri sia scienca laboro aŭ pri aktualaj sciencaj temoj. Dr. Werner Fuß prelegis pri la demando, kial vivuloj enhavas certajn molekulojn nur en unu el du simetriaj formoj, kaj kalkulis la probablojn de diversaj eblaj klarigoj.

Paralele al tiu scienca programo la AIS-senato intertraktis kun la estraro de WSZ-SW pri kunlaboro kaj ellaboris intencdeklaron, kiu estu bazo ne nur de la planado, sed ankaŭ de eblaj subvencipetoj pri komunaj projektoj. La deklaron subskribis reprezentantoj de la du partneroj kaj krome oficialuloj de la asocio TNOiK (Scienca Societo pri Organizado kaj Direktado), kiu kunordigos la kunlaboron. Unua paŝo estu instigi alilandajn partnerojn de WSZ-SW al la lernado de Esperanto por uzi tiun lingvon en faka kaj organiza kunlaboro.

Kadre de la sesio okazis studfina ekzameno sur magistra nivelo. Małgorzata Komarnicka, kiu ankaŭ elstare engaĝiĝis en la organizado de SUS 33, defendis sian disertaĵon, kiu komparas diversajn aspektojn de la traktado de la nocio “feliĉo” en psikologio, filozofio kaj arto. Rekone de ŝia laboro AIS alvokis ŝin kiel adjunkton sciencan (ASci) al sia Scienca Sektoro. AIS alvokis dum SUS 33 ankaŭ du novajn profesorojn kaj unu plenrajtan docenton.

SUS 33 estis ne granda, jam pro la mallonga prepartempo. Oficiale aliĝis 15 AIS-anoj, el kiuj unu ne povis alveni pro vizaj problemoj, kvankam  sendis profesie verkitan invitleteron. Krom tiuj AIS-anoj ĉeestis proksimume la sama nombro da lokanoj (anoj de WSZ-SW kaj aliaj interesuloj, precipe esperantistoj), de kiuj AIS ne postulis oficialan aliĝon.

WSZ-SW estis ĝis nun la teĥnike plej bone ekipita SUS-ejo. Eĉ kiam la AIS-prezidanto OProf. Maitzen, kiu kiel astronomo preferas fingran kontakton al siaj prezentaĵoj, petis pri tablokamerao por la projekciilo, tio ne estis problemo. Krome konvenis la eblo manĝi en la altlernejo kaj tiel ŝpari tempon dum la tagmeza paŭzo.

AIS konsideras SUS 33 sia modesta kontribuo al la 125-jariĝo de Esperanto, ĉar ĝi okazis en la urbo, kie aperis ties Unua Libro. En vespera programo lokaj esperantistoj montris al la SUS-anoj la varsovian Zamenhof-straton kaj la lokon de la domo de Zamenhof. Varsoviaj esperantistoj ankaŭ afable kontribuis per interpretado dum la sesio.

Ankoraŭ ne okazis decido pri loko kaj tempo de la sekva AIS-sesio. AIS certe konsideros reveni al Varsovio kaj WSZ-SW..

Reinhard Fössmeier
senata sekretario de AIS

Ĉi tiu artikolo aperis en la oktobra kajero de La Ondo de Esperanto (2012).
Ĉe represo bonvolu nepre indiki la fonton paperan (se en presaĵo) aŭ retan (se en retejo):
Papere: La Ondo de Esperanto, 2012, №10.
Rete: La Balta Ondo http://sezonoj.ru/2012/09/216ais/