Mezepoka muziko dancigis partoprenantoj dum la silvestra nokto (Foto: Ivo Miesen)

La novjara JES (Junulara Esperanto-Semajno) pasis unuafoje ekster siaj du tradiciaj landoj (Polujo kaj Germanujo), en la hungara urbo Eger, inter la 27a de decembro kaj la 3a de januaro.

Eble pro ĝia nekutime distanca orienta situo, malpli da partoprenantoj (ĉ 150) venis ol en iuj jaroj (pintaj JESoj havis ĉ 250). Mankis al mi pluraj diversaj amikoj, kiujn mi kutimas vidi dum JES. Tio povus ŝajni problema, sed estas ankaŭ avantaĝoj en malgrandeco, ĉar la etoso estis pli intima kaj neformala, kaj pli facilis trovi specifajn homojn por kune pasigi tempon. Krome la gufujo kaj trinkejo tial kutime havis sufiĉe da lokoj por homoj, sen longaj vicoj.

JES okazis en hotelo Botax, kiu estis iom malnova kaj malluksa sed kun tre taŭga konvena fizika aranĝo, kun pluraj ĉambroj por la programo kaj sufiĉe multaj dormoĉambroj, tiel ke ĉiuj, kiuj mendis propran ĉambron povis havi propran, sen bezoni kunloĝi kun hazardaj aliuloj. Krome estis pluraj komfortaj seĝoj, sofoj, tabloj, ktp en komunaj koridoroj, tre konvenaj por sociumado kaj ludado. Ĉio okazis tre konvene en tiu unu hotelo (des pli bone en frosta vintra vetero!), krom kelkaj vesperaj eventoj en aparta teatra halo nur 10 minutojn for. Kaj la stacidomo estis simile proksime.

La hotela manĝoservo pli similis al aŭstera primitiva lerneja manĝoservo, kun afablaj servistoj sed ne tre ekscitaj nek diversaj manĝaĵoj, sed estis almenaŭ apartaj elektoj por viandemuloj, vegetaranoj kaj veganoj. Surprize, tute mankis kafo, kaj estis varma teo nur matenmanĝe. Alifoje la sola trinkaĵo estis akvo.

Kiel pli kaj pli ofte okazas en Esperanto-eventoj, la veganaj manĝaĵoj pli imponis ol la viandaj, eĉ al la viandemuloj, kiuj plendis ke ili tro ofte ricevis NUR viandon kaj nenian freŝan legomon. Ni fakte ekmiris, ke tia simpla lernejeca manĝoservo preparis tiajn diversajn sufiĉe bonajn kaj ekzotajn (eĉ baratajn dufoje!) veganajn pladojn, konsiderante la iom monotonan simplan viandan servon.

Poste ni eksciis, ke la hotelo antaŭe certigis la JES-organizantojn ke ili kapablas prepari ĉian manĝaĵon, inkluzive veganan, sed poste evidentiĝis, ke ili ne vere komprenis, ke vegana manĝaĵo signifas sen laktaĵoj kaj ovoj, do ili rezignis! Sed la organizantoj jam ricevis aliĝojn de veganoj, do anstataŭ nuligi la veganan manĝoservon, ili admirinde kontraktis kun ekstera vegana restoracio, kiu liveris la (tial!) pli bonajn luksajn veganajn manĝaĵojn! Do kiel vegano, mi dankas la LKK pro tio.

Prepariĝo por la jarŝanĝa horo 0:00 (Foto: Ivo Miesen)

La interkona vespero estis multe pli bone aranĝita ol en multaj eventoj, kun pluraj gvidantoj en kelkaj ĉambroj. Ĉiu gvidanto estris specifan interkonan ludon sialoke dum kelka tempo kaj poste plusendis la grupon al alia ĉambro por ĝui alian ludon. Tio bone funkciis kaj ŝajnas imitinda iniciato!

Sentiĝis al mi manko de Esperanto-lingvaj koncertoj dum la semajno. Tamen okazis bonega senvorta ĵazmuziko du fojojn fare de esperantistoj: Melono bele pianis malfrunokte en la gufujo, kaj la du junaj fratoj Slezák – kiuj furoris dum la ĵusa UK – impone pianis kaj drumis ree, ĉi-foje kun amiko kontrabase. (Onidire ili koncertos ree dum la UK ĉi-jare; mi esperas, ke jes!)

Nur post la Silvestro feliĉe okazis ĝuinda esperanta muziko en du plaĉe diversaj stiloj de kelkaj tradiciaj JES-anoj: Cyrille/Platano pafklike repis dancige kaj kunkantige, kaj ĴeLe (t. e. filino Ĵenja kaj patrino Lena) prezentis siajn pli trankvilajn kantojn (kaj originalajn Esperantajn kaj tradukitajn ukrainajn).

Koncerto de Platano (Foto: Ivo Miesen)

Ankaŭ muziko de neesperantistoj okazis: loka popolmuzika trupo prezentis kaj poste instruis tradician hungaran dancadon. Kaj dum la silvestra balo tre imponis koncerto de hungara bando Bordó Sárkány (Borduna Drako). Ili ludas tre viglan dancigan mezepokan kaj keltecan muzikon kun evidenta moderna roka influo, inkluzive eĉ du sakŝalmojn en multaj kantoj! Kiel sakŝalmo-ŝatanto mi estis ĝoje ravita!

En la taga programo okazis multaj tradiciaj aferoj, ekzemple AMO-seminario “Junigi la komunumon”, lingvaj kursoj (Esperanto por komencantoj, la hungara, la pola, la glagolica skribsistemo), sciencaj prelegetoj, danc-kursoj, prezentoj pri specifaj grupoj kaj projektoj (Pasporta Servo, BEMI (biciklistoj), Egalecen pri egalaj rajtoj, ktp), filmo kun esperantaj subtekstoj, diskejo, karaokeo, tabul-ludado, aligatorejo, k. s. Krome estis improvizaj aktoraj ludoj, instruado pri ŝogio (japana ŝako), ktp.

Prezentado de Ukrainio kadre de la JESa Kultura kaj Lingva Festivalo. (Foto: Ivo Miesen)

La tradicia fina internacia vespero havis surprize malmultajn prezentojn, tamen mi aparte ĝojis pri sakŝalma muziko de JES-ano Baptiste, eĉ se ĝi laŭtegis en la malgranda ĉambro!

Malsukcesa sed provinda iniciato estis libroklubo. Delonge mi parolis kun diversaj legemuloj, kiuj ŝatas la ideon antaŭ-aranĝi ke ni ĉiuj legu iun specifan libron por povi kune diskuti surloke dum renkontiĝo. Do mi antaŭanoncis libroklubon por JES, kaj organizantoj eĉ afable aranĝis interretan voĉdonadon por elekti libron (La stranga butiko de Raymond Schwartz) por legi antaŭ JES. Tamen neniu alia legis la elektitan libron (unu homo venis al la libroklubo volinta legi ĝin sed ne sukcesinta, do ŝi nun planas legi ĝin kadre de Esperanto-Sumoo por eventuale diskuti dum la venonta IJK). Mi do provos plu en venontaj eventoj.

Okazis du ĉefaj ekskursoj: unu al turka banejo, kaj alia al vinkelo por sufiĉe plaĉa kaj ebriiga vingustumada ceremonio, kaj partoprenintoj ŝajnis ĝui ambaŭ.

Do kiel ĉiam mi ĝuis JES, kaj mi dankas la organizantojn. Ĉiufoje JES estas iom alia, sed ĉiam vizitinda por homoj junaj korpe aŭ kore.

Russ Williams

Fotoj: Ivo Miesen

Ĉi tiu artikolo aperis en la februara kajero de La Ondo de Esperanto (2016).
Ĉe represo bonvolu nepre indiki la fonton paperan (se en presaĵo) aŭ retan (se en retejo):
Papere: La Ondo de Esperanto, 2016, №2.
Rete: La Balta Ondo http://sezonoj.ru/2016/01/hungario

La konversacio drivis glate kaj agrable de vetero al rikoltoj, de rikoltoj al literaturo, de literaturo al skandalo, de skandalo al religio, kaj poste hazarde saltis sur la temon kontraŭŝtelistaj alarmiloj. Kaj nun por la unua fojo s-ro McWilliams montris emocion. Kiam ajn mi perceptas tiun signon ĉe ĉi tiu homo, mi rekonas ĝin kaj silentiĝas kaj donas al li oportunon por malŝarĝi sian koron. Li diris kun malbone regata emocio:

“Mi ne pagas eĉ unu cendon por kontraŭŝtelistaj alarmiloj, s-ro Twain – ne unu cendon – kaj mi diros al vi la kialon. Kiam ni preskaŭ finis konstrui nian domon, ni trovis, ke iom da mono restis al ni, pro tio, ke la tubisto ne sciis pri ĝi. Mi proponis klerigi la paganojn per ĝi, ĉar mi ĉiam ial malestimis la paganojn; sed s-ino McWilliams diris male, ke ni havu kontraŭŝtelistan alarmilon. Mi akceptis ĉi tiun kompromison. Mi klarigu, ke ĉiam, kiam mi volas ion, kaj s-ino McWilliams volas ion alian, kaj ni decidas akiri tion, kion s-ino McWilliams volas – kiel ni ĉiam decidas – ŝi nomas tion kompromiso. Nu, bone: la viro venis de Novjorko kaj instalis la alarmilon kaj postulis tricent dudek kvin dolarojn por ĝi kaj diris, ke ni povos dormi trankvile nun. Do tiel ni faris dum kelka tempo – dum eble monato. Poste iun nokton ni flaris fumon, kaj mi ricevis proponon ellitiĝi kaj esplori la problemon. Mi ekbruligis kandelon kaj ekiris al la ŝtuparo kaj renkontis ŝteliston elirantan el ĉambro kun korbo da stanaj teleroj, kiujn li mistaksis arĝentaj en la mallumo. Li fumis pipon. Mi diris, ‘Mia amiko, ni ne permesas fumadon en ĉi tiu ĉambro.’ Li diris, ke li estas fremdulo kaj do oni ne atendu, ke li sciu la regulojn de la domo; li diris, ke li estis en multaj domoj tiel bonaj, kiel ĉi tiu, kaj neniam antaŭe estis tia malpermeso. Li aldonis, ke laŭ lia sperto tiaj reguloj neniam estis konsiderataj aplikeblaj al ŝtelistoj ĉiuokaze.

“Mi diris: ‘Do plu fumu, se tia estas la kutimo, kvankam mi opinias, ke koncedi al ŝtelisto privilegion ne donitan al episkopo estas evidenta signo de la malmoraleco de la nuna epoko. Sed formetante tion, kian rajton vi havas eniri ĉi tiun domon tiel ruze kaj kaŝe, sen sonorigi la kontraŭŝtelistan alarmilon?’

“Li aspektis konfuzita kaj hontigita kaj diris embarasite: ”Mi petegas mil pardonojn. Mi ne sciis, ke vi havas kontraŭŝtelistan alarmilon, ĉar alie mi estus sonoriginta ĝin. Mi petegas vin ne mencii tion kie miaj gepatroj aŭdus tion, ĉar ili estas maljunaj kaj malfortaj, kaj tia ŝajne fia malrespekto al la sanktaj konvencioj de nia kristana civilizacio eble tro draste disŝirus la delikatan ponton, kiu pendas mallume inter la pala efemera nuno kaj la solenaj profundaj abismoj de la eternoj. Ĉu vi bonvolus doni al mi alumeton?’

“Mi diris: ‘Via sentemo decas, sed se vi permesos al mi paroli rekte, metaforojn vi ne plene majstras. Ŝparu vian femuron; tiuj alumetoj ekflamiĝas nur per la skatolo, kaj malofte eĉ tie, fakte, se fidi mian sperton. Sed por reveni al la afero: kiel vi eniris ĉi tien?’

“ ‘Tra fenestro sur la dua etaĝo.’

“Ja estis tiel. Mi reaĉetis la telerojn kontraŭ lombardista prezo, minus reklamokosto, bonan-noktis la ŝteliston, fermis la fenestron post li, kaj revenis al la komandejo por raporti. La sekvan matenon ni alvokis la viron pri la kontraŭŝtelista alarmilo, kaj li venis kaj klarigis, ke la alarmilo ne eksonoris ĉar neniu parto de la domo krom la teretaĝo estis konektita al la alarmilo. Tio estis simple idiota; estus same malutile surhavi nenian kirason en batalo, kiel havi ĝin nur sur la kruroj. La profesiulo nun konektis la tutan duan etaĝon al la alarmilo, postulis tricent dolarojn por tio, kaj foriris. Iun postan nokton mi trovis sur la tria etaĝo ŝteliston ekgrimpantan malsupren laŭ ŝtupetaro kun multaj diversaj posedaĵoj. Mia unua impulso estis fendi lian kapon per bilarda bastono; sed mia dua estis ne plenumi tiun agon, ĉar li estis inter mi kaj la bilarda bastonaro. La dua impulso estis klare la plej taŭga, do mi detenis min kaj komencis kompromisi. Mi reaĉetis la posedaĵojn kontraŭ antaŭaj prezoj, post subtraho de dek elcentoj pro uzo de ŝtupetaro, ĉar ĝi estis mia ŝtupetaro, kaj la sekvan tagon ni alvokis la profesiulon denove kaj igis lin konekti la trian etaĝon al la alarmilo, kontraŭ tricent dolaroj.

“La ‘anoncilo’ jam atingis imponajn dimensiojn. Ĝi surhavis kvardek sep tekstajn etikedojn kun la nomoj de la diversaj ĉambroj kaj kamentuboj, kaj ĝi okupis la spacon de ordinara vestoŝranko. La gongo tiel grandis kiel lavo-pelvo kaj situis sur la muro super nia lito. Estis drato de la domo al la loĝejo de la koĉero en la stalo kaj nobla gongo apud lia kapkuseno.

“Nun devus esti komforte al ni krom unu difekto. Ĉiumatene je la kvina la kuiristo malfermis la kuirejan pordon laŭ kutimo kaj ekbruegis tiu gongo! Kiam tio okazis unuafoje, mi pensis, ke certe alvenis la Lasta Tago. Mi ne pensis tion en la lito – sed ekster ĝi – ĉar la unua rezulto de tiu terura gongo estas ĵeti vin trans la domon kaj frapi vin kontraŭ la muron kaj poste volvi vin kaj igi vin barakti kiel araneo sur forno, ĝis iu fermas la kuirejan pordon. Verdire ekzistas nenia bruo eĉ iomete komparebla al tiu terura bruo farita de tiu gongo. Nu, tiu katastrofo okazis ĉiumatene regule je la kvina horo kaj perdigis al ni tri horojn da dormo, ĉar, komprenu, kiam tiu aĵo vekas vin, ĝi ne nur parte vekas vin; ĝi vekegas vin totale, konsciencon kaj ĉion, kaj vi tiam spertos dek ok horojn da absoluta maldormo – dek ok horojn de la plej neimagebla absoluta maldormo, kiun vi iam ajn spertis en via vivo. Fremdulo mortis ĉe ni iam, kaj ni foriris kaj lasis lin en nia ĉambro tra la nokto. Ĉu tiu fremdulo atendis ĝis la Ĝenerala Juĝo? Tute ne; li vekiĝis je la kvina la sekvan matenon en la plej tuja kaj senceremonia maniero. Mi sciis, ke li vekiĝos; mi tre bone sciis. Li kolektis sian viv-asekuron kaj vivis feliĉe poste, ĉar ekzistis sufiĉa pruvo pri la sendubeco de lia morto.

“Nu, ni laŭgrade paliĝis survoje al pli bona lando, tio estas ĉiela, pro la ĉiutage perdita dormo; do ni fine alvokis la profesiulon denove kaj li konektis draton al la ekstero de la pordo, ĉe kiu Thomas la intendanto ĉiam faris unu etan eraron – li malŝaltis la alarmilon nokte, kiam li iris dormi, kaj reŝaltis ĝin frumatene, ĝuste antaŭ ol la kuiristo malfermis la kuirejan pordon, ebligante al tiu gongo ĵeti nin trans la domon, fojfoje frakasante fenestron per unu aŭ la alia el ni. Fine de la semajno ni ekperceptis, ke tiu ŝaltilo estis iluzio kaj kaptilo. Krome ni malkovris, ke bando de ŝtelistoj loĝadis en la domo la tutan tempon – ne precize por ŝteli, ĉar jam restis malmulte, sed por kaŝi sin de la polico, ĉar ili estis ĉasataj, kaj ili ruze taksis, ke la detektivoj neniam imagus, ke ŝtelista tribo ekloĝus en domo fame protektita de la plej impona kaj ampleksa kontraŭŝtelista alarmilo en Usono.

“Ni alvokis la profesiulon denove kaj ĉi-foje li proponis brilan ideon – li riparis la ilon tiel, ke malfermo de la kuireja pordo malŝaltis la alarmilon. Tio estis nobla ideo, kaj li postulis pagon laŭe. Sed vi jam antaŭvidas la rezulton. Mi ŝaltis la alarmilon ĉiunokte je la dormo-horo, ne plu dependante de la febla memoro de Thomas; kaj tuj post kiam la lumoj malŝaltiĝis la ŝtelistoj eniris per la kuireja pordo, tiel malŝaltante la alarmilon sen atendi ĝis la kuiristo faros ĝin matene. Vi vidas, kiel ĝena estis nia situacio. Dum monatoj ni ne povis inviti gastojn. Mankis libera lito en la domo; ĉiujn okupis ŝtelistoj.

“Fine, mi elpensis propran solvon. La profesiulo venis alvokite kaj aranĝis alian draton al la stalo kaj muntis ŝaltilon tie, por ke la koĉero povu ŝalti kaj malŝalti la alarmilon. Tio bonege funkciis, kaj sezono de paco sekvis, dum kiu ni komencis denove inviti gastojn kaj ĝui la vivon.

“Sed poste la neregebla alarmilo inventis novan problemon. Unu vintran nokton ni estis ĵetitaj el la lito de la subita muziko de tiu terura gongo kaj kiam ni stumblis al la anoncilo, pliigis la gaslumon, kaj vidis la vorton ‘Vartejo’ indikita, s-ino McWilliams tuj svenis kaj mi preskaŭ faris same. Mi ekkaptis mian ŝrotpafilon kaj staris atendante la koĉeron dum tiu ŝoka bruado daŭris. Mi sciis, ke ankaŭ lia gongo elĵetis lin kaj ke li aperos kun sia pafilo tuj post kiam li sukcesos vestiĝi. Kiam mi taksis la tempon taŭga, mi rampis al la ĉambro apud la vartejo, rigardetis tra la fenestro, kaj vidis la nebulan konturon de la koĉero en la korto sube, kie li staris atente kaj atendis oportunon. Tiam mi saltis en la vartejon kaj pafis, kaj sammomente la koĉero pafis al la ruĝa brilo de mia pafilo. Ni ambaŭ sukcesis; mi kripligis flegiston kaj li forpafis ĉiujn miajn malantaŭajn harojn. Ni pliigis la gaslumon kaj telefonis ĥirurgon. Estis nenia indikaĵo de ŝtelisto kaj neniu fenestro estis mallevita. Unu glaco mankis, sed tio estis kie la pafo de la koĉero eniris. Jen bonega mistero – kontraŭŝtelista alarmilo eksonoris meznokte propravole, kaj estis neniu ŝtelisto en la najbaraĵo!

“La profesiulo venis pro la kutima alvoko kaj klarigis, ke temis pri ‘falsa alarmo’. Li diris, ke tio facile ripareblas. Do li refaris la vartejan fenestron, postulis rekompencon por tio, kaj foriris.

“Kion ni suferis pro falsaj alarmoj dum la sekvaj tri jaroj neniu fontoplumo povas priskribi. Dum la sekvaj tri monatoj mi ĉiam kuris kun mia pafilo al la ĉambro indikita, kaj la koĉero ĉiam avancis armite por subteni min. Sed neniam estis io ajn por alpafi – la fenestroj estis fermitaj sekure. Ni ĉiam alvokis la profesiulon, kiu riparis tiujn specifajn fenestrojn tiel, ke ili restos silentaj dum pli-malpli semajno, kaj ĉiam memoris sendi fakturon tian:

Drato  $ 2.15
Niplo  .75
Du horoj da laboro  1.50
Vakso  .47
Glubendo  .34
Ŝraŭboj  .15
Reŝargi pilon  .98
Tri horoj da laboro  2.25
Ŝnureto  .02
Lardo  .66
Pomado “Pond”  1.25
Risortoj po 50  2.00
Fervojaj tarifoj  7.25

“Finfine tute natura afero okazis – post kiam ni respondis tri aŭ kvar centojn da falsaj alarmoj – ni ĉesis respondi ilin. Jes, mi simple ekstaris trankvile post kiam alarmo ĵetis min trans la domon, trankvile inspektis la anoncilon, notis la ĉambron indikatan; kaj tiam mi senĝene malkonektis tiun ĉambron de la sistemo kaj revenis al la lito kvazaŭ nenio estus okazinta. Cetere mi ne rekonektis tiun ĉambron kaj ne alvokis la profesiulon. Nu, ne necesas diri, ke kun la paso de tempo ĉiuj ĉambroj estis malkonektitaj kaj la tuta maŝino estis malaktiva.

“Dum tiu senprotekta tempo okazis la plej forta fatalaĵo. La ŝtelistoj eniris iun nokton kaj forportis la kontraŭŝtelistan alarmilon! Jes, sinjoro, ĉiun eron de ĝi: elŝiris ĝin entute, vulpe kaj kulpe: risortojn, gongojn, pilon, kaj ĉion; ili prenis cent kvindek mejlojn da kupra drato; restis nenio absolute, nek por mordi, nek por gluti.

“Estis malfacilege regajni ĝin; sed fine ni sukcesis, kontraŭ mono. La alarmila kompanio diris, ke ni devas nun instali ĝin ĝuste – kun iliaj novaj patentitaj risortoj en la fenestroj por malebligi falsajn alarmojn, kaj ilia nova patentita horloĝo konektita por malŝalti kaj ŝalti la alarmilon matene kaj nokte sen homa helpo. Tio ŝajnis bona sistemo. Ili promesis funkciigi la tutan aferon ene de dek tagoj. Ili komencis labori kaj ni foriris por la somero. Ili laboris kelkajn tagojn; poste ili foriris por la somero. Post tio la ŝtelistoj enloĝiĝis kaj komencis sian someran feriadon. Kiam ni revenis aŭtune la domo estis tiel malplena kiel biero-ŝranko kie farbistoj laboris. Ni reaĉetis aferojn kaj poste alvokis la profesiulon denove. Li venis kaj plenumis la laboron kaj diris: ”Bone, ĉi tiu horloĝo estas agordita por ŝalti la alarmilon je la 10:00 ĉiunokte kaj malŝalti ĝin je la 5:45 ĉiumatene. Vi nur devas streĉi ĝin ĉiusemajne kaj lasi ĝin – ĝi mem prizorgos la alarmilon.’

“Post tio ni havis tre trankvilan sezonon dum tri monatoj. La fakturo estis kolosa, kompreneble, kaj mi diris, ke mi ne pagos ĝin antaŭ ol la nova maŝinaro pruvos sin sendifekta. Post la interkonsentitaj tri monatoj mi do pagis la fakturon, kaj tuj la sekvan tagon la alarmilo komencis zumi kiel dek mil svarmoj da abeloj je la deka matene. Mi antaŭenigis la indikilon dek du horojn, laŭ la instrukcioj, kaj tio malŝaltis la alarmilon; sed okazis alia problemeto nokte, do mi devis denove antaŭenigi ĝin dek du horojn por ke ĝi ŝaltu la alarmilon denove. Tiaj sensencaĵoj daŭris unu aŭ du semajnojn ĝis la profesiulo venis kaj instalis novan horloĝon. Li venadis ĉiun trian monaton dum la sekvaj tri jaroj por instali novan horloĝon. Sed tio ĉiam malsukcesis. Ĉiuj liaj horloĝoj havis la saman perversan difekton: ili ŝaltis la alarmilon tage kaj ili ne ŝaltis ĝin nokte; krome se vi mem permane ŝaltis ĝin, ili tuj malŝaltis ĝin post kiam vi turnis la dorson.

“Nu, jen la historio de tiu kontraŭŝtelista alarmilo – ĉio estis la pura vero, tute ĝuste kaj sen malica celo. Jes, sinjoro – kaj post kiam mi dormis naŭ jarojn kun ŝtelistoj kaj bontenis multekostan kontraŭŝtelistan alarmilon la tutan tempon, por protekti ilin, ne min, kaj sole el mia propra poŝo – mi neniam konvinkis ILIN kontribui eĉ damnitan cendon – mi fine diris al s-ino McWilliams, ke jam sufiĉas; do kun ŝia plena konsento mi malmuntis la tuton kaj interŝanĝis ĝin kontraŭ hundo, kaj mi pafis la hundon. Mi ne scias, kion vi pensas pri tio, sinjoro Twain, sed mi kredas, ke tiuj aĵoj estas kreitaj nur por la bono de la ŝtelistoj. Jes, sinjoro, kontraŭŝtelista alarmilo kombinas en si mem ĉion, kio malagrablas pri incendio, tumulto kaj haremo, kaj samtempe havas neniom de la diversaj kompensaj avantaĝoj, kiuj kutime apartenas al tiu kombinaĵo. Ĝis la revido; mi eltrajniĝas ĉi tie.”

Tradukis el la angla Russ Williams

Pro ĉi tiu traduko Russ Williams iĝis laŭreato de Liro-2013 en la branĉo “Traduka prozo el la angla”.

Ĉi tiu rakonto aperis en la aprila-maja kajero de La Ondo de Esperanto (2014).

Represo (papera kaj reta) estas mapermesita.

La 18an de januaro 2014 la juĝkomisiono anoncis la rezulton de Liro-2013.

Traduko el la angla: The McWilliamses and the burglar alarm de Mark Twain.

Laŭreato: Russ Williams (Pollando).

Laŭda mencio: Falk Tippmann (Germanio).

Traduko el la rusa: Ne verj sebe de Miĥail Lermontov.

Laŭreato: Ludmila Novikova (Ruslando).

Laŭda mencio: Aleksandro Mitin (Ruslando).

La laŭreatoj de Liro-2013 ricevos diplomojn kaj libropremiojn. Konforme al la regularo la organizantoj ĝis la 1a de januaro 2016 havas ekskluzivan rajton publikigi la ricevitajn konkursaĵojn en La Ondo de Esperanto, libroforme kaj elektronike.

Gratulon al la laŭreatoj!
Dankon al la partoprenintoj!

Halina Gorecka
sekretario de Liro-2013

Detalaj informoj pri la antaŭaj konkursoj.

Mi informiĝis de homoj, kiuj devus scii – kaj mi povas kredi tion – ke en la aĝo de dek naŭ monatoj, li ploris ĉar lia avino ne permesis al li manĝigi ŝin per kulero, kaj en la aĝo de tri jaroj kaj duono oni elprenis lin lacegan el pluvo-barelo, kien li estis grimpinta por instrui ranon naĝi.

Du jarojn poste li neripareble vundis sian maldekstran okulon, montrante al kato kiel porti katidojn sen damaĝi ilin, kaj dum tiu sama periodo li estis danĝere pikita de abelo dum li portis ĝin de floro, kie liaopinie ĝi nur malŝparis sian tempon, al floro pli riĉe mieloprodukta.

Lia deziro estis ĉiam helpi aliajn. Li pasigis tutajn matenojn klarigante al maljunaj kokinoj kiel kovi ovojn, kaj rezignis pri posttagmezaj rubusaj promenoj, anstataŭe sidante hejme elŝeligante nuksojn por sia dorlotita sciuro. Antaŭ ol li havis sep jarojn, li disputis kun sia patrino pri la estrado de infanoj kaj riproĉis sian patron pro ties maniero eduki lin.

Dum la infanaĝo, nenio pli plaĉis al li ol “varti” aliajn infanojn, kaj nenio malpli plaĉis al ili. Li prenis al si tiun admonan devon komplete propravole, sen espero pri rekompenco aŭ danko. Ne gravis al li, ĉu la aliaj infanoj estis pli aĝaj ol li aŭ malpli; pli fortaj aŭ malpli; kiam ajn kaj kie ajn li trovis ilin, li komencis “varti” ilin. Iam, dum lerneja ekskurso, aŭdeblis kompatindaj krioj el fora parto de la arbaro, kaj post serĉado oni trovis lin kuŝanta sur la grundo, kaj lia kuzo (knabo duoble pli peza) sidis sur lin kaj konstante batadis lin. Savinte lin, la instruisto diris:

“Kial vi ne restas kun la etaj knaboj? Kion vi faras ĉe
li?”

“Bonvolu, sinjoro”, estis la respondo, “mi vartadis lin.”

Li “vartus” eĉ Noan, se li trovus lin.

Li estis afabla knabo kaj en la lernejo li ĉiam permesis al la tuta klaso kopii de sia tabulo – ja li kuraĝigis ilin kopii. Li celis helpi, sed ĉar liaj respondoj ĉiam estis tute malĝustaj – kun distingebla kaj neimitebla malĝusteco specifa al li – la rezulto al liaj sekvantoj estis rimarkinde malkontentiga; kaj pro la malmatureco de juneco, kio ignoras motivojn kaj juĝas nur per rezultoj, ili kutimis atendi lin ekstere kaj bategi lin.

Lia tuta energio estis dediĉata al la instruado de aliaj, lasante neniom por liaj propraj celoj. Li venigis malspertajn junulojn al sia ĉambro kaj instruis ilin boksi.

“Nun, provu bati al mi la nazon”, li diris, starante antaŭ ili en defenda pozo. “Ne timu. Batu kiel eble plej forte.”

Kaj tion ili faris. Kaj post kiam li reekregis sin post la surprizo, kaj iom malpliigis la sangadon, li klarigis al ili kiel ili faris ĝin tute malĝuste, kaj kiel facile li blokus la baton se ili nur batus lin ĝuste.

Du fojojn dum golfo li kripligis sin por pli ol semajno, montrante al novulo kiel svingi; kaj mi memoras iam dum kriketo vidi lian centran palison fali kiel keglo, dum li klarigis al la sendanto kiel irigi la pilkojn rekte. Poste li longe disputis kun la juĝisto pri la poentado de tio.

Estas sciate, ke dum ŝtorma veturo tra la Markolo, li kuris en ekscito al la komandejo por informi la kapitanon, ke li “ĵus vidis lumon du mejlojn for maldekstre”; kaj se li estas en omnibuso li kutime sidas ĉe la ŝoforo kaj atentigas lin pri la diversaj obstakloj, kiuj povus malhelpi ilian progreson.

En omnibuso komenciĝis mia propra persona konateco kun li. Mi estis sidanta malantaŭ du sinjorinoj, kiam la konduktoro venis por kolekti monon. Unu el ili donis al li sespencon, petante bileton al Piccadilly Circus, kiu kostas du pencojn.

“Ne”, diris la alia sinjorino al sia amikino, donante al la viro ŝilingon, “Mi ŝuldas al vi ses pencojn, do vi donu al mi kvar pencojn kaj mi aĉetos ambaŭ.”

La konduktoro prenis la ŝilingon, truis du dupencajn biletojn, kaj poste staris klopodante kompreni la aferon.

“Tio ĝustas”, diris la sinjorino kiu parolis laste, “donu al mia amikino kvar pencojn.”

La konduktoro faris tion.

“Nun vi donu tiujn kvar pencojn al mi.”

La amikino transdonis ilin al ŝi.

“Kaj vi”, ŝi konkludis al la konduktoro, “donu al mi ok pencojn, kaj tiam ĉio estos en ordo.”

La konduktoro donis al ŝi la ok pencojn – la sespencon ricevitan de la unua sinjorino plus pencon kaj du duonpencojn el sia propra sako – iom suspekteme, kaj foriris, grumblante pri tio, ke liaj devoj ne inkluzivis fulmokalkuladon.

“Nun”, diris la pli maljuna sinjorino al la pli juna, “mi ŝuldas al vi ŝilingon.”

Mi konsideris la incidenton finita, kiam subite ruĝvanga sinjoro sur kontraŭa seĝo ekkriis stentore:

“Hej, konduktoro! Vi trompe retenis kvar pencojn de tiuj sinjorinoj.”

“Kiu trompis kiun pri kiuj kvar pencoj?” respondis la indigna konduktoro de la supro de la ŝtuparo. “Tio estis dupenca tarifo.”

“Du pencoj du fojojn ne faras ok pencojn”, respondis la ruĝvangulo arde. “Kiom vi donas al la homo, kara sinjorino?” li demandis, parolante al la unua el la junaj sinjorinoj.

“Mi donis al li ses pencojn”, respondis la sinjorino, ekzamenante sian monujon. “Kaj poste mi donis al vi kvar pencojn”, ŝi aldonis, parolante al sia akompanantino.

“Jen multekosta dupenco”, trudis sin krud-aspekta viro sur la malantaŭa seĝo.

“Ho, tio ne eblas, kara”, respondis la alia, “ĉar mi ŝuldis al vi sespencon dekomence.”

“Sed mi donis”, persistis la unua sinjorino.

“Vi donis al mi ŝilingon”, diris la konduktoro, kiu revenis, fingromontrante akuze al la pli maljuna sinjorino.

La pli aĝa sinjorino kapjesis.

“Kaj mi donis al vi sespencon kaj du pencojn, ĉu ne?”

La sinjorino konsentis.

“Kaj mi donis al ŝi” – li montris al la pli juna sinjorino – “kvar pencojn, ĉu ne?”

“Kiujn mi donis al vi, kara, kiel vi scias”, komentis la juna sinjorino.

“Diablo prenu min, se tiu ne estas mi, kiu estis trompita je kvar pencoj”, kriis la konduktoro.

“Sed”, diris la ruĝvangulo, “la alia sinjorino donis al vi sespencon.”

“Kiun mi donis al ŝi”, respondis la konduktoro, denove indikante per la akuza fingro la maljunan sinjorinon. “Vi povas priserĉi mian saketon se vi volas. Mi ne havas ajnan sespencon.”

Ĝis nun ĉiuj forgesis, kion ili faris, kaj kontraŭdiris sin kaj unu la alian. La ruĝvangulo surprenis la taskon ĝustigi ĉion, kun la rezulto ke, antaŭ ol Piccadilly Circus estis atingita, tri pasaĝeroj ekplendis pri la malĝentila lingvaĵo de la konduktoro. La konduktoro jam vokis policanon kaj skribis la nomojn kaj adresojn de la du sinjorinoj, celante procesi kontraŭ ili pro la kvar pencoj (kiujn ili volonte pagus, sed la ruĝvangulo ne permesis tion al ili); la pli juna sinjorino konvinkiĝis, ke la pli aĝa sinjorino intencis trompi ŝin, kaj la pli aĝa sinjorino ploradis.

La ruĝvanga sinjoro kaj mi plu iris al la stacio Charing Cross. Ĉe giĉeto ni eksciis, ke ni celis la saman kvartalon, do ni iris tien kune. Li parolis pri la kvar pencoj la tutan vojon.

Ĉe mia pordo ni manpremis, kaj li afable esprimis ĝojon pri la malkovro, ke ni estis proksimaj najbaroj. Mi tute ne komprenis, kio pri mi allogis lin, ĉar li ege enuigis min, kaj mi, laŭ mia kapablo, klopodis eviti lin. Poste mi eksciis pri lia kurioza trajto, ke lin ĉarmis ĉiu, kiu ne rekte insultis lin.

Tri tagojn poste li enrompiĝis en mian kabineton neanoncite – li ŝajnis rigardi sin mia intima amiko – kaj pardonpetis, ke li ne vizitis pli frue; mi ja pardonis.

“Mi renkontis la poŝtiston survoje”, li diris, donante al mi bluan koverton, “kaj li donis al mi ĉi tion, por vi.”

Mi vidis, ke estis fakturo pri la akvoservo.

“Ni devas oponi ĉi tion”, li daŭrigis. “Tio estas por akvo ĝis la 29a de septembro. Vi ne devas pagi tion en junio.”

Mi respondis, ke la akvo-fakturo estas pagenda, kaj ne ŝajnis al mi grave, ĉu mi pagas en junio aŭ en septembro.

“Temas ne pri tio”, li respondis, “sed pri la principo. Kial vi pagu por akvo, kiun vi neniam havis? Laŭ kia rajto ili devigas vin pagi tion, kion vi ne ŝuldas?”

Li estis flua parolanto, kaj mi estis sufiĉe stulta por aŭskulti lin. Post duona horo li persvadis min, ke la demando estis ligita kun la neforpreneblaj rajtoj de la homaro, kaj ke se mi pagus tiujn dek kvar ŝilingojn kaj dek pencojn en junio anstataŭ en septembro, mi estus malinda je la privilegioj, por kiuj miaj antaŭuloj batalis, havigis ilin al mi kaj mortis.

Li diris al mi, ke la kompanio tute ne pravis, kaj incitita de li, mi eksidis kaj verkis insultan leteron al la prezidanto.

La sekretario respondis, ke pro la sinteno, kiun mi alprenis, ili devus trakti tion kiel testan kazon, kaj supozis, ke miaj advokatoj konsentus servi min miaflanke.

Kiam mi montris al li ĉi tiun leteron, li ekĝojis.

“Lasu ĝin al mi”, li diris, enpoŝigante la korespondaĵon, “kaj ni donos lecionon al ili.”

Mi lasis ĝin al li. Mia sola senkulpigo estas, ke tiam okupis min la verkado de tio, kion oni tiutempe nomis komedidramo. Mia malmulta penso-kapablo verŝajne estis absorbita de la teatraĵo.

La decido de la juĝisto iom malardigis min, sed nur pliflamigis lian fervoron. Lokaj juĝistoj, li diris, estas ventkapaj kadukuloj. Tio estis afero por pli supera juĝisto.

La sekva juĝisto estis afabla maljuna sinjoro, kaj li diris, ke konsiderante la nekontentigan vortumadon de la sub-klaŭzo, liaopinie la kompanio ne rajtas ricevi plenan kompenson de siaj kostoj, do sume mi devis pagi nur iom malpli ol kvindek pundojn, inkluzive la originalajn dek kvar kaj dek pencojn.

Poste nia amikeco velkis, sed loĝante en la sama antaŭurbo, mi neeviteble ofte vidis lin, kaj eĉ pli ofte aŭdis pri li.

Ĉe ĉiaj festoj li estis aparte rimarkebla, kaj dum tiaj okazoj li, estante en sia plej gaja humoro, estis plej timinda. Neniu pli penadis por la plezuro de aliaj, nek produktis pli kompletan malfeliĉon.

Unu kristnaskan posttagmezon dum vizito al amiko, mi trovis dek kelkajn maljunajn gesinjorojn, kiuj trotis solene ĉirkaŭ vico de seĝoj en la mezo de la salono dum Poppleton ludis la pianon. De tempo al tempo Poppleton subite ĉesis, kaj ĉiuj falis lace sur la plej proksiman seĝon*, videble ripozemaj; ĉiuj krom unu, kiu tiam mallaŭte forŝteliĝis, sekvita de enviaj rigardoj de tiuj, kiuj plu restis. Mi staris ĉe la pordo rigardante la strangan scenon. Baldaŭ eskapinta ludanto proksimiĝis al mi, kaj mi demandis lin, kion celis la ceremonio.

“Ne demandu min”, li respondis grumble. “Nur ia damna stultaĵo de Poppleton.” Kaj li aldonis akre, “Ni devos ludi taskludojn post ĉi tio.”

La servistino ankoraŭ atendis taŭgan momenton por anonci min. Mi donis al ŝi ŝilingon por ne anonci min, kaj mi eskapis nerimarkite.

Post bona vespermanĝo, li ofte proponis improvizan dancadon kaj petis helpon volvi la tapiŝojn, aŭ helpon movi la pianon al la alia flanko de la salono.

Li sciis sufiĉe multajn societajn ludojn por fondi sian propran malgrandan purgatorion. Ĝuste kiam vi estis en la mezo de interesa diskuto, aŭ en rava babilado kun bela virino, li kaptis vin per: “Venu por literaturaj konsekvencoj”, kaj tirante vin al la tablo kaj metante paperan slipon kaj krajonon antaŭ vin, li komandis vin verki priskribon de via plej ŝatata heroino en fikcio kaj kontrolis, ĉu vi plenumis ĝin.

Li neniam indulgis sin. Ĉiam estis li, kiu volontulis eskorti la maljunulinojn al la stacio, kaj kiuj neniam foriris antaŭ ol li vidis ilin sekure eniri la malĝustan vagonaron. Estis li, kiu rolludis “sovaĝajn bestojn” kun la infanoj, kaj teruris ilin ĝis plorĝemoj, kiuj daŭris la tutan nokton.

Se temis pri intencoj, li estis la plej bonkora homo en la mondo. Li neniam vizitis malsanajn homojn sen enpoŝa frandaĵo, kiu naŭzis kaj plimalsanigis ilin. Li aranĝis el sia propra poŝo jaĥtajn ekskursojn por maraj malemuloj, kaj ŝajnis rigardi iliajn sekvajn agoniojn kiel maldankemon.

Li ĝojis aranĝi geedziĝojn. Iam li planis aferojn tiel, ke la fianĉino alvenis al la altaro tri kvaronhorojn antaŭ la fianĉo, kio kaŭzis malagrablaĵojn en tago, kiu devus esti plena nur de ĝojo, kaj iam li forgesis la pastron. Sed li estis ĉiam preta konfesi, kiam li faris
eraron.

Ankaŭ dum funebroj li ĉiam aktivis, atentigante la malĝojajn parencojn, ke estis pli bone por ĉiuj, ke la kadavro mortis, kaj esprimante pian esperon, ke ili baldaŭ sekvos ĝin.

La plej ĉefa ĝojo de lia vivo, tamen, estis implikiĝi en geedzaj kvereloj de aliuloj. Neniu proksima geedza kverelo estis kompleta sen li. Li kutime eniris kiel arbitracianto kaj poste fariĝis ĉefa atestanto por la apelacianto.

Se li estus ĵurnalisto aŭ politikisto, lia mirinda kompreno de aliulaj aferoj alportus al li estimon. Lia eraro estis apliki ĝin praktike.

Tradukis el la angla Russ Williams

Pro ĉi tiu traduko Russ Williams ricevis laŭdan mencion Liro-2012 en la branĉo Traduko el la angla lingvo.

Noto

* Temas pri societaj ludoj: seĝludo (post ĉeso de muziko, oni sidiĝu sur seĝojn ĝis la lasta estas okupata), taskludo (ĉiu lote eltiru noton kun tasko), literaturaj konsekvencoj (oni verku daŭrigon aŭ simile), bestludo (oni imitu bestan konduton aŭ/kaj blekadon).

Ĉi tiu rakonto aperis en la oktobra kajero de La Ondo de Esperanto (2013).

Represo plena aŭ parta malpermesata sen la konsento de la organizanto de Liro kaj de la tradukintoj.

Pri manĝado

Mi manĝas vegane kaj Anna manĝas vegetare. Ni iom supozis, ke en la iom tradiciaj konservativaj kulturoj de Armenujo kaj Kartvelujo, vegetarismo ne estas populara nek vaste konata – des malpli veganismo! Ĉar grava parto de MK evidente estis komuna manĝado ĉiutage, ni do demandis la ĉeforganizanton Karine Arakeljan pri la ebloj. Ŝi ne havis multan sperton pri veganismo, sed tute afable petis pliajn informojn pri la afero, kaj certigis nin, ke ŝi aranĝos veganan manĝon por ni, tiel ke ni ĉiam povos komune manĝi kun la grupo. Kaj jen tiel estis!

Ni estis tre agrable impresitaj de ŝia zorgado en ĉiuj el la antaŭaranĝitaj restoraciaj komunaj manĝadoj, ke mi kaj Anna ricevu iajn veganajn ĉefpladojn, ne nur grandajn kaj bongustegajn, sed ja laŭ la armena kuirarto, do ni estis tre dankaj pro tiu gastama zorgado. Laŭ manĝa vidpunkto, la vojaĝo estis tute sukcesa kaj sategiga! Ni jam konis iujn armenajn manĝojn, kiuj plaĉas al ni, danke al armena restoracio en nia pollanda hejmurbo, sed ja estis bonege malkovri kaj ĝui tiom pli multajn diversajn aŭtentajn bongustaĵojn de la regiono. Jen bona kaj espereble inspira ekzemplo por aliaj aranĝoj en ne tre vegetaraj kulturoj.

Komuna manĝo en MK (Foto: Gavriel Zeevi)

Krome, kvankam la koncepto de vegetara kaj vegana dieto ja apenaŭ disvastiĝis en tiuj du landoj, ni trovis surprizan manieron elturniĝi, danke al konsilo de Esperanta amiko loĝanta en Tbiliso: pro religiaj kialoj, multaj armenoj kaj kartveloj fastas regule laŭ loka kristana kutimo, kaj tute koincide, tiu fasto ne signifas, ke oni ne manĝas entute, sed signifas, ke oni ne manĝas bestajn produktojn – do tute koincide kaj pro aliaj motivoj ol niaj, ilia fasto estas simple vegana manĝado! Do ni lernis peti “fastan” manĝon en la lokaj lingvoj. Tiel, kiam ni solaj esploris promene, ni sukcesis facile kaj certe aĉeti vere veganan manĝon, ekzemple ĉe la oftaj kioskoj vendantaj bongustegajn freŝajn panaĵojn kun diversaj legomoj interne, sen zorgi pri konfuzoj pri “ĉu fiŝaĵo estas vegetara? ĉu ovoj estas veganaj?”, ĉar ĉiuj vendistoj verŝajne komprenas, kio estas fasta manĝo! Interese, ke turistaj gvidlibroj kiel Lonely Planet havas kelkajn pesimismajn konsilojn por vegetaranoj kaj veganoj, sed tute ne menciis ĉi tiun tre efikan fastan mendoteĥnikon!

Pri lingvoj

Malkiel dum multaj el niaj diverslandaj vojaĝoj, ni trovis, ke en Armenujo kaj Kartvelujo la angla lingvo estas ne tre utila (krom en butikoj aŭ restoracioj klare destinitaj al eksterlandaj turistoj). Ambaŭ landoj havas siajn proprajn unikajn lingvojn kun siaj propraj unikaj alfabetoj. Do plejparte vizitantoj devas dependi de la rusa lingvo, kio estis nekutima sperto por ni. Mi tute ne scipovas la rusan, sed Anna iom parolas ĝin, kaj ŝi ĝuis ekzerci sian rusan dum la vojaĝo dum ni aĉetis manĝon, biletojn, kaj tiel plu.

Eĉ evidente edukitaj riĉaj homoj ofte parolis ruse sed ne angle. Ekzemple, negocisto en moda kompleto, kiu afable helpis nin trovi buseton en labirinta busostacio, tute ne parolis angle. Simple, por la armenoj kaj kartveloj la rusa estas natura dua lingvo, kiel konfirmis al mi kelkaj el la lokaj esperantistoj, dum ni parolis pri la uzado de la rusa. Nur junaj studentoj ŝajnis paroli la anglan pli bone ol la rusan (kaj en Tbiliso svarmis lernolibroj pri la angla por studentoj). Iam Anna ruse petis informon de junuloj, kaj ili ne komprenis ŝin kaj respondis angle – malofta okazo dum nia vojaĝo!

Por mi kiel eksterulo estis trafega kontrasto inter la situacio de la rusa lingvo tie kaj ĝia situacio en Polujo, kie la rusa estis trudita desupre de Sovetunio post la dua mondmilito, kaj (laŭ miaj polaj konatoj) poloj plejparte ne volis lerni aŭ uzi ĝin, ĉar ĝi estis la trudita lingvo de la subpremanta potenco. La ne tiel liberiga sovetunia “liberigo” de Polujo de la nazioj, kiu enkondukis postajn mizerajn jardekojn, estas sufiĉe evidenta klarigo. Do tio scivoligis min, kial la sinteno de armenoj kaj kartveloj al la rusa estas tiel alia? Ĉu nur temas pri la paso de tempo? Kiam la rusa unue estis trudita sur Armenujon kaj Kartvelujon de Sovetunio, ĉu homoj simile malemis lerni kaj uzi ĝin, kaj nur post kelkaj generacioj ĝi fariĝis jam normala akceptita afero (simile al, ekzemple, la angla en Barato?) Aŭ ĉu temis pri tio, ke Polujo restis nur satelita lando sub influo de Sovetunio, dum Armenujo kaj Kartvelujo estis partoj de Sovetunio? Mi aŭdis, ke en la frua sovetunia tempo, Armenujo iom prosperis, do supozeble tio helpis favorigi lokajn sintenojn al la rusa lingvo. Ĉiuokaze, la diferenco inter armenaj kaj polaj sintenoj al la rusa estis tre interesa por ni!

Krome ni rimarkis, ke la rusa evidente restas kvazaŭ-esperanteca interlingvo inter homoj de la ekssovetuniaj landoj, ĉar dum la kongreso ukraina kun armenaj esperantistoj ofte senkonscie “krokodilis” ruse! Mi kaj Anna ŝercis inter ni, ke estus bele, se ekzistus ia vere internacia lingvo, kiun tiuj malsamlandanoj povus uzi por interkompreniĝi

Russ Williams

Ĉi tiu artikolo aperis en la aŭgusta-septembra kajero de La Ondo de Esperanto (2013).
Ĉe represo bonvolu nepre indiki la fonton paperan (se en presaĵo) aŭ retan (se en retejo):
Papere: La Ondo de Esperanto, 2013, №8–9.
Rete: La Balta Ondo http://sezonoj.ru/2013/09/kavkaz/