Kiun tradukon vi plej ŝatas?

Mi eliras

Mi eliras unu al vojeto;
Ŝtonoj brilas tra la nebuleto,
Nokt’ trankvila, step’ aŭskultas Dion,
Steloj inter si parolas ion.

En ĉiel’ solene kaj tre bele,
Tero dormas en bluaj’ radia…
Kio do doloras min kruele?
Ĉu atendo aŭ bedaŭro ia?

Ne bedaŭras mi pli pasintaĵon,
Ĝojon ne esperas jam en kor’ mi;
Serĉas liberecon mi, pacaĵon,
Volus forgesiĝi mi, ekdormi…

Ne per tiu dormo de l’ mortinto!
Tiel nur mi estu ekdorminta,
Ke en brust’ la viva fort’ moviĝu,
Ke spirante mia brust’ leviĝu;

Ke l’ orelojn ĉiam karesante,
Dolĉa kanto sonu sur la ĉerko;
Ke kliniĝu, ĉiam verdestante,
Kaj sur mi bruadu ombra kverko.

Tradukis G. Janowski (1893)

Elegio

Mi unu kaj sola sur vojon eliras:
Silika la voj’ tra nebulo briletas;
La nokto trankvilas; dezerto trankvilas,
Kaj stelo kun stel’, briletante, parolas.

Solenon, mirindon enhavas ĉieloj;
Dormetas la tero en lumo blueta.
Sed kial mi sentas doloron, enuon?
Mi ion atendas, ĉu ion bedaŭras?

Nenion atendas de l’ vivo mi nune,
Ne estas domaĝa al mi la pasinto.
Agrablon kaj pacon mi volas kaj serĉas:
Mi volus forgesi; mi volas ekdormi.

Sed ne per malvarma dormego de tombo
Mi volus ekdormi en plena forgeso.
En brust’ al mi tremu la fortoj de vivo,
Spirante, la brusto leviĝu trankvile.

Ke voĉo agrabla pri amo kantadu,
Kaj mian orelon senĉese dorlotu,
Ke kverko malluma, verdante eterne,
Sin supre fleksiĝu, mallaŭte bruetu.

Tradukis Julius Levik (1898)

Al vojeto mi eliras sola

Al vojeto mi eliras sola;
Pendas super voj’ nebula stri’;
Staras la dezerto senparola,
Kaj parolas steloj inter si.

En ĉiel’ — solena astroĥoro;
Dormas tero en lazura lum’…
Kial do suferas mia koro?
Kion do la saĝ’ bedaŭras dum?

Plu nenion de la vivoprozo
Jam atendas mia homdestin’:
Serĉas mi liberon de ripozo,
Volas mi ekdormi al la fin’…

Sed ne tomba dormo min ekpremu,
Tiel mi ekdormu, ho Sinjor’,
Ke en brusto vivofortoj tremu,
Ke spirante vibru mia kor’;

Branĉoj min karesu, en liber’ do
Dolĉa voĉ’ pri amo kantu nur,
Kaj starante en eterna verdo,
Lulu min de kverko la murmur’.

Tradukis Bela Manto (1912)

* * *

Sola venas mi sur vojon mian;
Brilas nur la ŝtonoj tra malhel’.
La dezerto muta aŭdas dion,
Kaj la stel’ parolas kun la stel’.

La ĉiel’ per sorĉo kaj soleno
Dorman teron kronas pli kaj pli.
Kial nun doloras min ĉagreno,
Plendas ĉu, ĉu ion veas mi?

Pri pase’ ne plendas mi eĉ ete,
Kaj ne plu mi revas en la fin’,
Serĉas mi liberon kaj kviete
Volus dormi kaj forgesi min.

Sed ne en la tomba dorm’ glacia …
Volus mi ekdormi tiel nur,
Ke sen ĝen’ respiru brusto mia,
Kresku fort’ por vivo kaj futur’.

Ke per am’ benante mian aŭdon
Dolĉa voĉ’ sonoru super mi,
Ke al mi eternan mildan laŭdon
Flustru nun la verda kverkfoli’.

Tradukis Konstantin Gusev (1964)

* * *

Venas mi al vasta voj’, en solo.
Ŝtona pad’ trembrilas en malhel’.
Nokta step’ aŭskultas di-parolon.
En ĉielo flustras stel’ al stel’.

En la supro regas nun soleno.
Dormas ter’ en blua sorĉa bril’…
Kial do sufokas min ĉagreno?
Kial min obsedas maltrankvil’?

Logas ja nenio min sur tero,
kaj pase’ — mi ne domaĝas ĝin.
Serĉas mi trankvilon kaj liberon!
Volus mi en dorm’ forgesi min!

Ne en dorm’ rigida de la morto…
Dum la dormo regas min dezir’ —
ke en kor’ maldormu vivoforto,
ke la brust’ sin levu laŭ la spir’.

Ke tagnokte karesadu mian
aŭdon kant’ pri amo, harmoni’.
Kaj per kron’ eterne verdfolia
ombra kverk’ susuru super mi.

Tradukis Bencion Berin (1984)

* * *

Mi eliras sola vojon mian:
voj’ ŝtonoza brilas tra malhel’.
Paca nokt’. Dezert’ aŭskultas Dion,
kaj kun stel’ konversacias stel’.

La ĉiel’ majesta kaj solena!
Dormas ter’ sub blua firmament’:
Kial do en kor’ doloro prema?
Ĉu bedaŭr’ min regas? aŭ atend’?

Jam atendas mi de l’ viv’ nenion,
nek bedaŭras iel pri pase’!
Volus mi liberon kaj trankvilon
kaj ekdormus sen lamenta ve’!

Ne en tiu tomba dormo frida…
volus mi eterne dormi, sed
ke en mi dormetu fort’ rigida,
kaj spiradu brusto en kviet’;

Kaj ke dolĉa voĉ’ orelon mian
dorlotadu per amkant’ sen fin’;
super mi — eterne verdfolia —
brua kverk’ sinkline lulu min.

Tradukis Nikolao Fedotov (eld. 2004)

* * *

En solec’ komencas mi vojiron
Tra nebulo, tra rebrila hel’;
Pacas nokt’. La step’ atentas Dion,
Kaj la stel’ parolas kun la stel’.

La ĉielo ravas kaj misteras!
En blunimbo dormas jam la ter’…
Kial do mi tristas kaj suferas,
Ĉu atendas ion kun esper’ ?

Por estont’ ne havas mi esperon,
Ne bedaŭras mi pri l’ pasintec’;
Serĉas mi trankvilon kaj liberon!
Volus mi ekdormi en forges’!

Ne per frida dormo de la morto…
Volus mi eterne dormi, sed
En la korp’ inertu viva forto,
Kaj la brusto spiru en kviet’.

Dum la tag’ kaj ĉiu nokt’ sen ĉeso
Por mi sonu dolĉa amkanzon’,
Kaj per verdaj branĉoj kun kareso
Super mi susuru kverka kron’.

Tradukis Ludmila Novikova (2016)

La Ondo de Esperanto, 2016, 7.

La rusa originalo

Legu kvar poemojn de Lermontov, kiuj aperis en la rubriko Rusa Antologio de La Ondo de Esperanto en 2010; ĉi tiuj poemojn, elektis kaj tradukis Valentin Melnikov.

Princidino Mary, la centra novelo de la kvinnovela romano Heroo de nia epoko de Lermontov, estas libere elŝutebla en nia Kiosko; ĝin tradukis Nikolaj Danovskij.

Ĉi tiuj tradukoj aperis en la julia kajero de La Ondo de Esperanto (2016).
Ĉe represo bonvolu nepre indiki la fonton paperan (se en presaĵo) aŭ retan (se en retejo):
Papere: La Ondo de Esperanto, 2016, №7.
Rete: La Balta Ondo http://sezonoj.ru/2016/07/lermontov

PRI LAŬMODA SPRITO
DE LA JARO 1780

Pensadi pri nenio, dubon ĉiam spiti,
Al ĉio doni tuj decidon sen heziti,
Sen multe da kompren’, pri multo babiladi;
Arogi, sed scipovi per arogo flati;
Pliigi belan vanton, en palavro droni,
Al malamik’, amiko per rigard’ imponi
Per afableco brili, sed en ver’ — ignori,
Stultulojn priridante, ilin ja favori,
Kaj ami laŭ profit’, amiki laŭ selekto,
Kovardi en anim’, fieri per aspekto,
El fremda konto vivi kun impres’ nobela,
Stature gravi eĉ en kazo bagatela,
Por akra vort’ ŝercadi ankaŭ pri justico,
Gepatrojn kaj eĉ tronon moki kun malico,
Resume, per supraĵaj diroj interveni,
De ĉiuj studoj sole florojn ŝire preni,
Dishaki nodon, se malligi ĝin ne scias —
Jen kion ofte ni je sprito opinias!

AL MI MEM

Kial, kial mi tumultas,
Ŝarĝas min per oficad’,
Se la mondo min insultas,
Ke plej rektas mia pad’?
Do laboru iu kroma,
Multas saĝa sinjorar’:
Estas propra bon’ pordoma
Kaj enspezo por la car’.
Se mi senutile aĉas
Pro fervoro kaj verem’ —
Al virinoj, muzoj plaĉas
De [Eroto] arda trem’.
Do kun li mi kamaradu,
Manĝu, dormu mi ĝis sat’;
Jes, prefere mi pigradu
Ol suferu pro malŝat’.
En afer’ ne estos brula,
Mi nur gastos ĉe la ver’,
Iĝos oficist’ skrupula,
Pli avidos je moner’.
Tiam ofte, dum matenos,
Ĉarma muzo logos min;
Poste mi en liton venos
Por brakumo de l’ edzin’.

RIĈECO

Se povus ni per riĉaĵaro
Mallongan vivon pli kaj pli
Daŭrigi sen eĉ ajna baro —
Do oron kolektadus mi.
Mi tenus oron akumule:
Se morto venos preni min,
Mi svingus poŝon senskrupule
Por lui vivon el destin’.
Sed se ne povas la trezoro
Aĉeti vivon po moment’,
Do kial pro avid’ je oro
Kvieton nian rompas tent’?
Ĉu ne pli bone estas — vervi
Festene kun amika hom’;
Al junaj belulinoj servi
Sur molaj litoj, en arom’?

MONUMENTO

Mi kreis por etern’ mirindan monumenton,
Pli firman ol metaloj kaj antikva templ’;
Ĝi kontraŭstaros tondron kaj kruelan venton,
Kaj ne detruos ĝin flugado de la temp’.
Ne tuta mortos mi, sed parto mia grava
Evite putron, vivos post la morta hor’,
Kaj dum en univers’ prosperos gento slava,
Kreskados ne velkante mia digna glor’.
Disiros fam’ de l’ Blanka ĝis la Nigra maro,
Super rivera flu’ kaj kampa infinit’;
Memoros ĉiu inter multa la homaro,
Kiel ricevis mi aprezon pro l’ merit’,
Ke plej unua mi per rusa vort’ petoli
Aŭdacis, aklamante virtojn de l’ reĝin’,
La Dion kun tutkora simplo priparoli,
Al caroj diri veron sen humila klin’.
Ho Muzo, ekfieru juste laŭ merito,
Se iu spitos vin — respondu per ignor’;
Kaj propramane, trankvilema sen ekscito
Min kronu per aŭroro de senmorta glor’.

Tradukis el la rusa Valentin Melnikov

La Ondo de Esperanto, 2008, №5

La vivo de Anna Aĥmatova meritas ne dupaĝan artikolon, sed diversĝenrajn librojn – fakte, tiuj estas jam amase verkitaj. Preskaŭ ĉiu imagebla temo estas jam pritraktita kaj pridisertita. Neoficiala retejo, dediĉita al Aĥmatova, nombras pli ol 600 artikolojn pri ŝi. Okaze de ŝia 50a mortodato ni nur rememoru la ĉefajn eventojn el la vivo de unu el la plej elstaraj rusaj poetoj.

Aĥmatova, pri kiu oni ne povas diri “tro frue forpasinta” (je la mortotago ŝi aĝis 76 jarojn), personigas plejeble dignan vivon, kies fono ĉiam estis malfeliĉo – jen iu, jen alia. Sed diversaj tragedioj, iom-post-iom ruinigantaj ŝian ekziston, servis por bono de ŝia talento. La konstato estas sufiĉe cinika, sed tia estas naturo de poetoj. Oni ĉiam diskutas, ĉu genio devas kreski en malfeliĉaj cirkonstancoj – la respondoj kaj opinioj varias, tamen da vere grandaj poetoj kun (ĉ)iurilate malfeliĉa sorto estas multe pli, ol kun la feliĉa. Se la unua edzo de Aĥmatova, poeto Nikolaj Gumiljov, ne estus mortpafita, se ilia filo, sciencisto kaj historiisto Lev Gumiljov, ne estus arestita kaj kondamnita por plurjara prizonado, se ŝia tria edzo Nikolaj Punin same ne estus malliberigita, apenaŭ estus verkita Rekviemo, unu el perloj de la rusa poezio de la 20a jarcento.

Aĥmatova, origine Anna Gorenko, naskiĝis la 11an (Gregorie: la 23an) de junio 1889 en Odeso, sed jam sekvajare la familio ekloĝis en la apudpeterburga Carskoje Selo (la urbo nun nomiĝas Puŝkin). Ĉiun someron la estonta poetino pasigis apud Sebastopolo, kie ŝi daŭre ŝokis tieajn junulinojn per sia sendependa konduto: ŝi banis sin en la maro dum ŝtormoj, sunbruniĝis ĝis senhaŭtiĝo, promenis nudpiede kaj faris multon alian, kion ne faris la “bonedukitaj” knabinoj.

Anna verkis unuan versaĵon je la aĝo de 11 jaroj. La patro malpermesis al ŝi subskribi poeziaĵojn per ilia familinomo, tial la juna poetino baldaŭ ekuzis pseŭdonimon, kiu originis el la fraŭlina familinomo de unu el ŝiaj praavinoj. La unua versaĵo de Aĥmatova estis publikigita en 1911. Unu jaron pli frue ŝi geedziĝis kun Nikolaj Gumiljov, unu el la plej brilaj reprezentantoj de la rusa poezia “Arĝenta epoko”, kaj jam sekvajare naskiĝis ilia filo – la sola infano naskita de Aĥmatova (ankaŭ de Gumiljov, kiu estis pafekzekutita en 1921).

Studentoj de rusiaj filologiaj fakultatoj diligente parkeras la titolojn kaj la sinsekvon de la unuaj kvin poeziaj kolektoj de Aĥmatova: La vespero (1912), La rozario (1914), La blanka aro (1917), La plantago (1921), Anno Domini MCMXXI (1922). (Preskaŭ ĉiuj libroj estis en sekvaj jaroj multfoje reeldonitaj.) Sed ol scii la titolojn kaj eldonjarojn de la libroj, multe pli gravas kompreni, kio enestis en tiuj libroj.

Ŝiaj versaĵoj mem estis faritaj majstre, fajne kaj tre sagace, sed ĉefe oni konstatis, ke en la rusa literaturo la unuan fojon eksonis virina voĉo. Bedaŭrinde mankis en la pli fruaj jarcentoj rusaj nomoj, samskalaj kun Mary Shelley, Jane Austen aŭ la fratinoj Brontë. La menciitaj personoj ja verkis prozon, tamen egale – apud Lomonosov, Puŝkin, Tolstoj aŭ Dostojevskij neniam troviĝis samgravaj virinoj, ĉu prozistinoj, ĉu poetinoj.

Tamen la verkoj de Aĥmatova altiris la atenton ne nur pro la sekso de la aŭtorino. Ŝi respegulis emociojn, travivaĵojn, suferojn kaj ĝojojn de siaj samtempulinoj. Tuj ekde la libro La vespero en Rusio aperis amasaj imitantoj – poeziemaj junulinoj, foje leginte versaĵojn de Aĥmatova, jam ne povis verki alimaniere. (Privata rimarko. En niaj familiaj arkivoj konserviĝis kajero kun versaĵoj de mia praavino Olga Goppen, edzino de la pafekzekutita diplomato Aleksandr Arosev kaj patrino de tutlande konata aktorino Olga Aroseva, kiujn Goppen verkis inter la 1915 kaj ĉ. 1930. Mi ne komparas talentojn de Aĥmatova kaj mia praavino, sed estis tre interese noti la similecon – fojfoje dumlege ŝajnis, ke temas pri la plej komencaj, tute mallertaj versaĵoj de la estonta klasikulino.)

* * *

Kiam mort-timon afekcian
En ni elvokis Germani’
Kaj la spiriton Bizantian
Jam perdis rusa eklezi’,

Kiam ĉe-Neva metropolo
Sen la kutima pomp-inklin’,
Kiel putin’ post alkoholo,
Ne sciis, kiu prenas ĝin, –

Mi aŭdis voĉon false flatan,
Ĝi diris: «Vin atendas ben’,
Forlasu pekan kaj malsatan
Ruslandon vian sen reven’.

Mi viajn sangajn manojn lavos,
Eligos honton el la kor’,
Kaj poreterne vin forlasos
Suferoj viaj kaj dolor’».

Sed mi, trankvila kaj firmeca,
La aŭdon ŝirmis sen hezit’,
Por ke pro diro ĉi maldeca
Ne malpuriĝu la spirit’.

1917

Tradukis Ludmila Novikova (1989, 2014)

La rilatoj de Aĥmatova kun viroj ne estis facilaj kaj senambiguaj. Bedaŭrinde, parolante pri “viroj” oni subkomprenu ankaŭ la filon… La divorco de Aĥmatova kaj Gumiljov okazis en 1918, kaj preskaŭ tuj ŝi geedziĝis kun alia poeto, nun apenaŭ konata ekster scienculaj rondoj – Vladimir Ŝilejko. Ilia geedzeco daŭris nur tri jarojn (oficiale – ok). Poste komenciĝis komplikaj kaj suferoplenaj rilatoj kun Nikolaj Punin. Oktobre 1935 Aĥmatova postvivis koŝmaran semajnon: samtage estis arestitaj Punin kaj Lev Gumiljov.

Tre baldaŭ ambaŭ estis liberigitaj, tamen tiu tempo ne pasis senspure. En 1938 Lev estis kondamnita por kvin jaroj en prizono, kaj en 1949 por pliaj dek. Lev Gumiljov dum multaj jaroj erare opiniis, ke la patrino faris malmulton por liberigi lin (dum kiam ŝi faris ĉion, kion povis). La interkomunikado de Aĥmatova kaj Gumiljov longajn jarojn estis tre malvarma.

Inter 1923 kaj 1934 Aĥmatova preskaŭ ne havis publikigojn. Krome multaj versaĵoj estis perditaj dum oftaj translokiĝoj, kiujn spertis la poetino. Malgraŭ ĉio en 1940 aperis ŝia nova versokolekto, kiu nomiĝis El ses libroj.

Inter 1935 kaj 1940 Aĥmatova verkis la poemon Rekviemo, kie ŝi resumis terurajn travivaĵojn de sia vivo.

El “Rekviemo”

IX

Frenezo jam sur la anim’
duone volvis la vualon,
trinkigas per la fajra vin’
kaj logas en la nigran valon.

Kaj mi komprenis en sopir’:
la lukt’ al ĝi estas cedenda –
aŭdante min en la delir’,
kiu jam ŝajnis esti fremda.

Ĝi ne permesos, malamik’,
al mi eĉ ion kune preni
(kaj vanus peto kaj suplik’.
kaj vantus preĝ-admone peni):

nek la okulojn de la fil’.
fiksintaj la turmenton ŝtonan,
nek tiun tagon de l’ forir’,
nek rendevuon la prizonan,

nek la teneron de la man’,
nek la palpiton de tremolo,
nek sonon mildan en lontan’ –
la lastan vorton de konsolo.

1940

Tradukis Nikolai Lozgaĉev (1989)

Sed Rekviemo renkontiĝis kun la legantoj nur en la dua duono de la 1950aj jaroj, ĉar en 1946, post la fino de la milito (Aĥmatova estis evakuita el Leningrado, pasigis kelkajn jarojn en Taŝkento kaj revenis tuj post forigo de la sieĝo) la poetino estis severe kritikita de la oficialuloj kaj forstrekita el la literatura vivo. Temis pri ukazo de la Organiza Buroo de KPSU, kie interalie oni skribis:

«Aĥmatova estas tipa reprezentantino de la popole fremda malplena senidea poezio. Ŝiaj versaĵoj, plenigitaj de la pesimisma kaj dekadenca spirito, sekvantaj gustojn de la malnova salona poezio, kiu rigidiĝis sur la pozicioj de la burĝa-aristokrata estetiko kaj dekadenco, “la arto pro la arto”, kaj kiu ne deziras esti samtempa kun la popolo, malutilas la edukadon de nia junularo kaj ne povas esti tolerataj en la sovetia literaturo».

Estis preskaŭ verdikto. Se tio estus skribita pri iu ajn fine de la 1930aj jaroj, la homo ne vivus pli ol kelkajn monatojn. Aĥmatova estis bonŝanca – oni nur eksigis ŝin el la Verkista unio kaj malpermesis publikigon de ŝiaj versaĵoj. Aldoniĝis la duaj arestoj de Lev Gumiljov kaj Punin. La poetino ĉesigis la rilatojn kun Punin en 1938, tamen ili restis proksimaj unu al la alia. Ambaŭ viroj “ricevis” po dek jarojn – malfeliĉe, Punin tion ne postvivis, mortinte aŭguste 1953 en prizono, jam post la forpaso de Stalin. Gumiljov estis senkulpigita en 1956.

La du lastaj verskolektoj de Aĥmatova nomiĝis La poemoj (1958, kun postaj reeldonoj) kaj La kuro de la temo (1965). Samjare kun la lasta libro Aĥmatova estis omaĝita de la Oksforda universitato per la honordoktora grado. Ŝi mortis la 5an de marto 1966.

Ĝis la lasta tago Aĥmatova ne perfidis sian muzon. Baze ŝi konsentis kun la “akuzoj”, faritaj en 1946 – ŝi ja efektive verkis tiustile. Alia afero estas, ke tio ne povus esti motivo por elĵeti ŝin el la literaturo. Unu el ŝiaj provoj liberigi la filon estis publikigo de la lojala kontraŭmilita poemaro Gloron al la Paco (1950), sed ĝi ne estis tute natura por ŝi – Aĥmatova neniam inkludis versaĵojn el tiu libro en siajn postajn kolektojn. Tamen certan servon tiu libro faris – en 1951 la poetino estis reakceptita en la Verkistan union kaj publikigoj restartis. En 1955 la ŝtato eĉ liveris al ŝi senpagan apudurban dometon – tie ŝin vizitis, interalie, la dudekjara Iosif Brodskij, ricevinta la poezian “benon” de Aĥmatova.

Pravecon ĉiam evidentigas la tempo. Ĝis nun multegaj junulinoj, nombrante siajn ŝatatajn poetojn, nepre mencias la familinomon de Aĥmatova. Pasis jarcento post ŝiaj unuaj versaĵoj kaj duonjarcento post ŝia morto, sed ankaŭ ĉi-tempe oni legas ŝin kaj (re)malkovras emociplenan, sentoriĉan, iom malhelan, sed senkompare belan mondon de la poezio de Aĥmatova:

* * *

Pro kio miksis vi panpecon
Kaj akvon mian kun venen’?
Pro kio lastan liberecon
Transformas vi je pupa scen’?
Ĉu tial, ke mi ne moktretis
Amikojn ĉe perea rand’?
Ĉu tial, ke fidela restis
Mi al malĝoja mia land’?
Do estu tiel. Sort’ poeta
Ja estas vojo de martir’:
En ĉenoj, en ĉemizo penta
Kun kandeleto vea ir’.

1935

Tradukis Ludmila Novikova (2013)

Grigorij Arosev

Ĝi estas artikolo el la junia kajero de La Ondo de Esperanto (2014).
Ĉe represo bonvolu nepre indiki la fonton paperan (se en presaĵo) aŭ retan (se en retejo):
Papere: La Ondo de Esperanto, 2014, №6.
Rete: La Balta Ondo http://sezonoj.ru/2014/06/ahmatova/

La revolucion Mandelŝtam akceptis kaj eĉ laboris en oficialaj periodaĵoj kaj ministerio (tiam nomata “komisarejo”) de edukado. En 1922 li geedziĝis kun Nadeĵda Ĥazina, iĝinta Mandelŝtam. Inter la 1925 kaj 1930 li preskaŭ ne verkis versaĵojn, laborante pri prozo kaj gajnante la monon per tradukoj. En 1933 kelkaj renomaj literaturaj magazinoj aperigis akrajn recenzojn pri lia verko Vojaĝo en Armenion. Post tio lia vivo draste malboniĝas. Novembre de la sama jaro Mandelŝtam verkis sian famegan kontraŭstalinan versaĵon Ni vivas, sub ni ne sentante la landon (Мы живём, под собою не чуя страны). Boris Pasternak diris, ke tiu ago estis “suicida”. Li voĉlegis la versaĵon al grupo de konatoj, kaj unu el tiuj skribis denuncon. Mandelŝtam estis arestita maje 1934 kaj kondamnita por relegacio. Osip kaj Nadeĵda Mandelŝtam tri jarojn loĝis en la urbo Voroneĵ. En 1937 la poeto ricevis permeson reveni en Moskvon, sed en 1938 li estis denove arestita kun la akuzo “kontraŭsoveta agitado”. Li estis kondamnita por kvin jaroj de laborbagnado. Septembre de la sama jaro li estis sendita en la Foran Orienton, sed jam tre baldaŭ, la 27an de decembro 1938 li forpasis apud Vladivostok. Li estis enterigita en komuna tombo.

Kolosan laboron por savo de lia poezia heredaĵo faris Nadeĵda Mandelŝtam, kiu vivis pli longe ol la edzo je 42 jaroj kaj 2 tagoj. Ŝi havis malfacilan sorton, loĝinte en provincaj urboj (Uljanovsk, Ĉeboksary, Pskov) kaj havante ĉiamajn problemojn kun laboro.

Por via atento estas prezentataj du novaj tradukoj de versaĵoj de Osip Mandelŝtam. La unua estis verkita en ankoraŭ tre trankvila periodo. La dua – en Voroneĵ, en la ekzilo.

Grigorij Arosev

* * *

Flamegas kvazaŭ falsa or’
kristnaskaj arboj sub la nuboj,
en arbustar’ ludilaj lupoj
rigardas – koro saltas for.
Ho ci, angoro de klarvid’,
Ho ci, trankvillibera sento,
kaj de l’malviva firmamento
kristalo en eterna rid’!

(1908)

* * *

Sombron for, ŝafid’ kolera el kanvas’ de Rafael’ –
jenas lipoj universaj, sed malsamas jam la bel’:
en aer’ leĝera fifra dissolviĝu perla vund’,
sal’ penetre loĝas en la oceana blua bunt’.

La kolor’ de l’rab’ aera kaj kaverna densa glu’,
de trankvilaj ŝtormaj faldoj sur genuoj jen la flu’.
Pli krustitaj ol la pano kreskas kana bosk’ sur rok’,
kaj admira forto flosas en ĉiela randa lok’.

(La 9an de januaro 1937)

Tradukis Grigorij Arosev

Konstanta referenco: http://sezonoj.ru/2016/01/mandelstam/

Dmitrij Pisarev naskiĝis antaŭ 175 jaroj, la 2an (Gregorie: la 14an) de oktobro 1840 en la vilaĝo Znamenskoje apud la urbo Jelec (nun en la Lipecka regiono) en sufiĉe riĉa nobela familio. Li estis tipa mirinfano, tre frue ekposedinta vastajn sciojn en diversaj kampoj, kiujn li profundigis en la filologia fakultato de la Moskva universitato.

En 1859, kiam li estis 19-jaraĝa studento, li komencis kunlabori en revuoj, sendante diverstemajn artikolojn. Lia maturiĝo kaj disfloro de lia talento trafis al la plej grava periodo por la 19-jarcenta Rusio – grandaj reformoj, kerno de kiuj estis la abolo de la servuta sistemo en 1861. Lia patoso estis dense ligita kun tiuj gravaj sociaj ŝanĝoj.

Pisarev estis unuavice talenta publicisto, sed li pli famiĝis kiel literatura kritikisto. Tamen analizo de literaturaj verkoj plej ofte estis por li nur preteksto por esprimi siajn opiniojn pri temoj ĝenerale sociaj kaj soci-filozofiaj.

La revuoj, en kiuj li kunlaboris (komence Tagiĝo kaj Rusa vorto – lia ĉefa tribuno, fine de lia vivo Patrolandaj analoj kaj Afero), multe profitis pro li – ofte ĝuste liaj artikoloj estis la ĉefa kaŭzo, pro kiu oni la revuon legis.

En 1862 li aŭdacis skribi kelkajn vortojn, post kiuj, kiam la aŭtoro estis malkovrita, sekvis aresto kaj kondamno al enkarcerigo: “Renverso de la bonorde reganta dinastio Romanov kaj ŝanĝo de la politika kaj socia ordo estas la sola celo kaj espero de ĉiuj honestaj civitanoj”. Li pasigis en prizono (Petra-Paŭla fortreso en Peterburgo) pli ol kvar jarojn, tamen tie li havis permeson pri literaturaj okupoj. Plejparto de lia literatura heredaĵo estis verkita en la prizono!

Post la liberiĝo en novembro 1866, li daŭre aktive kaj pasie okupiĝis pri sia laboro. Tamen, la 4an (Gregorie: la 16an) de julio 1868, veninte ripozi al la Balta Maro en Dubulti (nun en Latvio) kun sia kuzino kaj lasta amatino Maria Vilinskaja (1833-1907, ŝi estas pli konata laŭ la vira pseŭdonimo Marko Vovĉok kiel klasikulo de ukraina literaturo) li dronis dum naĝado en la baltaj ondoj. Li ankoraŭ ne havis plenajn 28 jarojn…

Kio karakterizas la pensmanieron de Pisarev? Diference de ĉiuj rusaj renomaj pensuloj – ĉu “progresemaj”, ĉu “reakciaj” – li ne adoris la “fajnan” klasikan germanan filozofion, sed estis adepto de la simpla kaj komprenebla naturscienca materiismo (ĉefe de Moleschott, kies verkojn li rusigis) kaj pozitivismo (ĉefe de Comte kaj Buckle). Li ne sekvis la ĉefan modon de la progresemaj demokratoj – ne admiris la popolajn tradiciojn kaj ne vidis modelon por la estonteco en la vilaĝa komunumo, sed opiniis, ke la popolo estas malklera, kaj antaŭ ol fariĝi vera historia subjekto, ĝi devas esti klerigota; li ne estis socialisto, sed opiniis, ke la boneco de la proksima estonto dependas de la evoluo de kapitalismo… Li propagandis la evoluteorion de Darwin, sed faris el ĝi prisociajn konkludojn (fariĝinte la unua soci-darvinisto en la lando)… Kaj li esprimis siajn “skandalajn” opiniojn per senambiguaj rektaj vortoj!

Tamen eĉ tio ne sufiĉis: li faris veran sakrilegion, pruvante, ke la “dio” kaj “suno” de la rusa literaturo, Puŝkin, estas sensignifa poeteto, kies verkoj havas nenian valoron. Kaj ne nur Puŝkin, sed ankaŭ aro de aliaj plej bonaj famaj poetoj estas nuraj sentaŭguloj! Tio klarigas, kial oni evitas lin multe citi… Sed kial do oni ne tute lin forgesas kaj plu eldonadas tiujn “blasfemojn”?

Tio okazis pro tio, ke la verkoj de Pisarev, kvankam ili enhavas multe da troigoj, rakontas multon veran. Kaj la homoj, kiuj sentas la filozofion de Kantio aŭ Hegelo tro artefarita, volonte legas pri mondkoncepto pli natura kaj kongrua al ilia propra percepto. La homoj, kiuj opinias, ke la Puŝkina Onegin aŭ la Lermontova Peĉorin ne estas veraj herooj, sed nur sentaŭgaj egoistoj, kun ŝato legas verkojn de tiu, kiu aŭdacis senartifike esprimi tiujn pensojn, kiujn ili mem havas, sed timas aŭdigi! Des pli, ke tiuj radikalaj ideoj estas tre talente, per klara kaj brila lingvaĵo prezentitaj. Kaj tial Dmitrij Pisarev ĉiam trovas dankemajn kaj ravitajn legantojn, eĉ se tiun dankon ne tro decas laŭte esprimadi.

Nikolao Gudskov

Ĉi tiu artikolo aperis en la oktobra kajero de La Ondo de Esperanto (2015).
Ĉe represo bonvolu nepre indiki la fonton paperan (se en presaĵo) aŭ retan (se en retejo):
Papere: La Ondo de Esperanto, 2015, №10.
Rete: La Balta Ondo http://sezonoj.ru/2015/10/pisarev

De K. R. aperis kvar poemaroj, prozaĵoj, dramo La Reĝo Judea (Devjatnin tradukis ĝin al Esperanto) kaj kelkaj tradukoj, inkluzive de Hamleto, kiu longe restis la plej bona inter la rusaj tradukoj. Liajn poemojn karakterizas homamo, lirikeco, meditemo kaj melodieco. Pli ol 50 poemoj de K. R. populariĝis kiel romancoj (i. a. de Ĉajkovskij). Lia poemo pri morto de soldato Umer bednjaga v boljnice vojennoj iĝis popolkanto kun pluraj tekstaj versioj – tio realigis lian revon akiri la popolan fidon kaj amon “Ne pro l’ deveno nobla kaj nobela / Nek pro la sang’ de l’ cara dinasti’” sed pro la versoj kiuj “kuracos la turmentojn de l’ funebro / ĝojigos l’ koron de la feliĉul’”.

Per ĉi tiu paĝo, la 22a laŭvice, finiĝas la ciklo Rusa Antologio, kiu aperis en La Ondo de Esperanto ekde julio 2007 danke al la traduka laboro de Valentin Melnikov. Ni planas eldoni la tutan materialon elektronike kun aldono de kelkaj tradukoj, kiuj pro spacomanko ne aperis en La Ondo.

Aleksander Korĵenkov

* * *

En ĉambroj estingiĝis lum’,
      Aromo fluis roza…
Ni sidis benke, sub ombrum’
      de la betul’ branĉoza.

Duope junis vi kaj mi!
      Feliĉis ni senlime
Per la printempa idili’;
      Ni amis tut-anime!

Al ni direktis la krescent’
      Dukorna sian brilon;
Ke ne rompiĝu la silent’,
      Retenis mi babilon;

Okulojn bluajn vi sen vol’
      Mallevis en kvieto:
Pli elokventas, ol parol’,
      La mut-dialogeto.

Mi ne konfesis en real’,
      Pri kio kor’ sopiris,
Sed tion kante najtingal’
      Anstataŭ ni eldiris.

* * *

Ah, tiu nokto belas en sublim’,
Ĝi nin instigas revi kaj sopiri,
      Parolu do… aŭ vi ne povas diri,
      Esprimi tutan plenon de l’ anim’?

En tia nokt’ ne eblas regi sin
El brusto kor’ impetas malgraŭ volo!…
      Silentu, ja senpovas la parolo
      Antaŭ tioma ĉarmo kaj fascin’.

* * *

Se volvas per malvarma ondo
Min la monduma vant’ sen cel’ –
Min stele gvidas tra la mondo
      La amo kaj la bel’.

Al ili ĵuris mi fervore
Kaj ĉiam restos en fidel’:
Varmigas amo min enkore,
      Ĝi – mia viv’ kaj hel’.

Sen lac’, sen pigro, sen enui,
Kuraĝe al la sankta cel’
Impetas mi, por surgenui
      Antaŭ eterna bel’.

* * *

Ho, ne rigardu min tiel esplore!
Koren ne gapu al mi sen diskret’,
Scii penante, mi kion enkore
Gardas ĵaluze en pia sekret’.

Sentoj ekzistas malklaraj: envorte
Ilin ne povas esprimi parol’;
Tial do ili regadas nin forte,
Ĉar la sekret’ restas for en izol’.

Ho, ne koleru, se mi tuthezite
Antaŭ vi mutos kun ŝrumpa statur’:
Kaŝas ĉielo post nuboj evite
Sian profundon de pura lazur’.

Tradukis el la rusa Valentin Melnikov

Ĉi tiuj poemoj aperis en la postkongresa kajero de La Ondo de Esperanto (2015).
Ĉe represo bonvolu nepre indiki la fonton paperan (se en presaĵo) aŭ retan (se en retejo):
Papere: La Ondo de Esperanto, 2015, №8–9.
Rete: La Balta Ondo http://sezonoj.ru/2015/09/romanov/

Muŝoj, simile al pensoj nigregaj, tuttage min tedas:
Zumas, zigzagas, bizare la kapon obsedas!
Pelu vi iun de l’ vango, l’ alia tuj trafas okulon,
Pro l’ aĉa aro vi trovi ne povas kvietan angulon,
Libro elfalas el manoj, parolo forvelkas enue,
Aĥ, se l’ vesper’ proksimiĝus! Se venus la nokto pli frue!

Pensoj nigregaj, simile al muŝoj, tutnokte min tedas:
Pikas, zigzagas, bizare la kapon obsedas!
Pelu vi iun de l’ kap’, tuj la koron penetras alia, –
Vana videblas la vivo, perdita en rev’ iluzia!
Volas forgesi pri l’ am’, sed pli amas – dolore, detrue…
Aĥ! Se la nokto plej vera, eterna, alvenus pli frue!

Tradukis Jurij Karcev

Pro ĉi tiu traduko Jurij Karcev iĝis laŭreato de la literatura konkurso Liro-2014 en la branĉo “Traduko el la rusa lingvo”.

Ĉi tiu traduko aperis en la marta kajero de La Ondo de Esperanto (2015).
Ĉe represo bonvolu nepre indiki la fonton paperan (se en presaĵo) aŭ retan (se en retejo):
Papere: La Ondo de Esperanto, 2015, №3.
Rete: La Balta Ondo http://sezonoj.ru/2015/04/apuhtin/

Legu pli pri la libro.

XV

Dum la tuta vivo tiu nokta diservo estis por Neĥludov unu el la plej helaj kaj fortaj rememoroj.

Kiam li en nigra malhelo, kelkloke lumigita de la blanka neĝo, plaŭdante en flakoj, venis en la preĝejan korton sur la ĉevalo, kiu timeme movis la orelojn pro lanternoj aranĝitaj ĉirkaŭ la preĝejo, la diservo jam komenciĝis.

Kampuloj, rekoninte la nepon de Maria Ivanovna, kondukis lin al seka loko, kie li povis deĉevaliĝi, poste ili akceptis lian ĉevalon kaj kondukis lin en la preĝejon. La preĝejon plenigis la festanta popolo.

Dekstre staris viroj: maljunuloj en hejmfaritaj kaftanoj, bastoŝuoj kaj puraj blankaj piedtukoj, kaj junuloj en novaj drapaj kaftanoj, zonitaj per denskoloraj zontukoj, en botoj. Maldekstre staris virinoj kun ruĝaj silkaj tukoj surkape, pluŝaj jakoj kun skarlataj manikoj kaj en bluaj, verdaj, ruĝaj buntaj jupoj, en hufumitaj ŝuoj. Post ili staris modestaj maljunulinoj kun blankaj kaptukoj, en grizaj kaftanoj, malnovecaj krudaj jupoj, ŝuoj aŭ novaj bastoŝuoj. Inter la viroj kaj la virinoj staris feste vestitaj infanoj kun oleitaj haroj. Viroj faris krucosignojn kaj klinojn, skuante siajn haroj. Virinoj, precipe maljunulinoj, fiksinte la senkoloriĝintajn okulojn al iu ikono kun kandeloj, firme premis la kunigitajn fingrojn al la tuko sur la kapo, al la ventro kaj al la ŝultroj kaj, flustrante ion, sin klinis starante aŭ falis surgenuen. Infanoj, imitante plenkreskulojn, diligente preĝis, kiam oni alrigardis ilin. La ora ikonostazo brilis pro lumo de kandeletoj, ĉiuflanke ĉirkaŭantaj la kandelegojn en oritaj kandelingoj. Kandeloj plenigis la preĝejan lustron, de la ĥorejo aŭdiĝis gajaj kantoj de volontulaj kantistoj kun raŭkaj basoj kaj infanaj diskantoj.

Neĥludov iris antaŭen. En la centro staris aristokrataro: bienulo kun siaj edzino kaj filo en marista jako, kampara policestro, telegrafisto, negocisto en botoj kun refaldoj, vilaĝestro kun medalo. Dekstre de la ambono, malantaŭ la edzino de la bienulo, staris Matrona Pavlovna en iriza lila robo kaj blanka ŝalo, kaj Katjuŝa en blanka robo, plisita surbruste, zonita per blua rubando kaj kun ruĝa banto en la nigraj haroj.

Ĉio estis festa, solena, gaja kaj belega: kaj la pastroj en helarĝentaj ornatoj kun oraj krucoj, kaj la diakono, kaj la akolitoj en festaj arĝentaj kaj oraj surplisoj, kaj feste vestitaj volontulaj kantistoj kun oleitaj haroj, kaj gajaj dancmelodioj de festaj himnoj, kaj konstanta benado fare de la pastroj per trikandelaj florornamitaj kandelingoj kun la ripetata aklamo: “Kristo resurektis! Kristo resurektis!” Ĉio estis belega, sed la plej bela estis Katjuŝa en sia blanka robo kun la blua rubando, kun la ruĝa banto en la nigraj haroj kaj kun la okuloj brilantaj pro la admiro.

Sen rigardi al ŝi, Neĥludov sentis, ke ŝi vidas lin. Li rimarkis tion, kiam li preterpaŝis ŝin irante al la altaro. Li havis nenion por diri al ŝi, sed li elpensis kaj diris, preterirante ŝin:

– La onklino diris, ke ŝi malfastiĝos post la dua diservo.

La juna sango, kiel ĉiam, dum ŝi rigardis lin, ruĝigis ŝian tutan ĉarman vizaĝon, kaj ŝiaj nigraj okuloj ridetante kaj ĝojante, naive rigardante de malsupre supren, fiksiĝis al Neĥludov.

– Mi scias, – ŝi diris kun rideto.

En tiu tempo akolito kun kupra kruĉo, traborante al si la vojon inter homoj, preterpasis Katjuŝan kaj, sen rigardi al ŝi, ŝin tuŝis per basko de sia surpliso. La akolito tuŝis ŝin evidente pro la estimo al Neĥludov, kiun li ĉirkaŭiris. Sed Neĥludov miris, ke tiu akolito ne komprenas, ke ĉi tie kaj en la tuta mondo ĉio ekzistas nur por Katjuŝa kaj ke neglekti oni povas ĉion, sed ne ŝin, ĉar ŝi estas la centro de ĉio. Por ŝi brilas la oro de l’ ikonostazo kaj brulas ĉiuj kandeloj en la lustro kaj en la kandelingoj, por ŝi sonas la gaja melodio: “Pasko de Dio, jubilu homaro”. Kaj ĉio bona en tiu ĉi mondo estas por ŝi. Kaj ŝajnis al li, ke Katjuŝa komprenas, ke ĉio ĉi estas por ŝi. Tiel pensis Neĥludov, rigardante al ŝia svelta figuro en la blanka robo kun faldoj kaj al ŝia atentema ĝoja vizaĝo, laŭ kies esprimo li vidis, ke ĝuste tio, kio kantas en lia animo, kantas ankaŭ en ŝia animo.

En la paŭzo inter la unua kaj dua servoj Neĥludov eliris el la preĝejo. La popolo liberigis por li vojon kaj klinsalutis lin. Iuj rekonis lin, iuj demandis: “Kiu li estas?” Li haltis sur la perono. Almozuloj ĉirkaŭis lin kaj li disdonis ĉiujn monerojn el sia monujo kaj malsupreniris laŭ la ŝtuparo.

Mateniĝis tiel, ke jam iĝis lume, sed la suno ankoraŭ ne aperis. Sur tomboj ĉirkaŭ la preĝejo sidis vilaĝanoj. Katjuŝa restis en la preĝejo, kaj Neĥludov haltis atendante ŝin.

Popolanoj daŭre eliris el la preĝejo kaj, frapante per najlitaj botoj sur ŝtonoj, malsupreniris laŭ la ŝtuparo kaj disiris en la korto kaj tombejo.

La kaduka sukeraĵisto de Maria Ivanovna, kun la tremanta kapo, haltigis Neĥludovon, Paske kissalutis lin; lia edzino, kadukulino kun velka gorĝa pomo surkole sub silka kaptuko, prenis el sia mansaketo kaj donis al li flavan ovon safrane farbitan. Tuj aliris juna ridetanta muskoloza kampulo en nova surtuto kun larĝa verda zono.

– Kristo resurektis, – li diris ridetante per la okuloj kaj, proksimiĝinte al Neĥludov kaj aspergante lin per la specife vira agrabla odoro, tiklante lin per sia krispa barbo, trifoje kisis liajn lipojn per siaj fortaj, freŝaj lipoj.

Dum Neĥludov interkisiĝis kun la kampulo kaj akceptis de li malhelbrunan ovon, vidiĝis la iriza robo de Matrona Pavlovna kaj la kara nigra kapo kun la ruĝa banto.

Katjuŝa tuj ekvidis lin super la kapoj de la homoj, paŝantaj antaŭ ŝi, kaj li vidis, kiel heliĝis ŝia vizaĝo.

Ŝi kaj Matrona Pavlovna haltis sur la perono por disdoni almozon. Almozulo kun skarlata cikatro anstataŭ nazo aliris al Katjuŝa. Ŝi eligis ion el sia saketo kaj donis al li, proksimiĝis al li kaj ne montrante eĉ etan spuron de abomeno – eĉ male, plu gaje brilante per siaj okuloj – trifoje interkisiĝis kun li. Kaj en tiu momento, kiam ŝi kisis la almozulon, ŝiaj okuloj renkontiĝis kun la okuloj de Neĥludov. Kvazaŭ ŝi demandus: ĉu ŝi agas bone kaj ĝuste?

“Ĝuste, ĝuste, mia kara, ĉio estas bona, ĉio estas bonega, mi amas vin”.

Ili malsupreniris, kaj li proksimiĝis al ŝi. Li volis ne kisgratuli ŝin je la Pasko, sed li nur volis esti pli proksima al ŝi.

– Kristo resurektis! – diris Matrona Pavlovna, klininte la kapon kaj ridetante, per la tono diranta, ke nun ĉiuj egalas, kaj, viŝinte la buŝon per ĉifita poŝtuko, ŝi direktis al li siajn lipojn.

– Vere resurektis, – respondis Neĥludov, kisante ŝin.

Li rigardis al Katjuŝa. Ŝi ruĝiĝis kaj tuj venis al li.

– Kristo resurektis, Demetrio Ivanoviĉ.

– Vere resurektis, – li diris. Ili interkisiĝis dufoje kaj kvazaŭ ekhezitis, ĉu necesas daŭrigi, kaj, decidinte ke necesas, ili interkisiĝis la trian fojon kaj ambaŭ ridetis.

– Ĉu vi iros al la pastro? – demandis Neĥludov.

– Ne, ni sidos ĉi tie, Demetrio Ivanoviĉ, – diris Katjuŝa, peze suspirante tutbruste, kvazaŭ post ĝoja laboro, kaj rigardante rekte al liaj okuloj per siaj humilaj, virgaj, amantaj, strabetaj okuloj.

En amo inter viro kaj virino ĉiam venas minuto, kiam la amo atingas la zeniton, kiam en ĝi ĉeestas nenio konscia, racia kaj nenio volupta. Tiun minuton travivis Neĥludov je la nokto de la hela Krista Resurekto. Nun, kiam li estis remorantanta Katjuŝan, el ĉiuj situacioj, en kiuj li ŝin vidis, tiu minuto superis ĉiujn aliajn. La nigra, glata, brilanta kapo, la blanka robo kun faldoj, kiu virge kovris ŝian sveltan figuron kaj ŝiajn etajn mamojn, kaj tiu vangoruĝo, kaj tiuj teneraj kaj brilaj okuloj iom strabaj pro la sendorma nokto, kaj du ĉefaj trajtoj en ŝi: pureco de l’ ĉasta amo ne nur al li – li sciis tion – sed al ĉiuj kaj al ĉio, kio ekzistas en la mondo, ne nur al la bono, – ankaŭ al tiu mizerulo kun kiu ŝi interkisiĝis.

Li sciis, ke en ŝi estis tiu amo, ĉar tiunokte kaj tiumatene li sentis ĝin en si, kaj li sentis, ke en tiu amo li kunfandiĝis kun ŝi en unu tuto.

Aĥ, se ĉio ĉi haltus je tiu sento, kiu estis tiunokte! “Jes, la terura ago okazis jam post tiu nokto de la hela Krista Resurekto!” – li nun pensis, sidante apud fenestro en la ĉambro de la ĵurio.

Tradukis el la rusa lingvo Viktor Sapoĵnikov

Ĝi estas ĉapitro el la libro Resurekto de Lev Tolstoj (Jekaterinburg: Sezonoj, 2000). Represo malpermesata. La libro estas aĉetebla ĉe la libroservo de UEA.

Estas uzita ilustraĵo de Leonid Pasternak.

Legu ankaŭ:
Aleksander Korĵenkov. Lev Tolstoj kaj Esperanto

La jaro 2015 entenas, same kiel ĉiuj aliaj, multegajn jubileojn, sed inter aliaj — la 125-jariĝon de la naskiĝo kaj la 55-jariĝon de la morto de Boris Leonidoviĉ Pasternak, unu el plej elstaraj ruslingvaj verkistoj.

Konstatu, ke ĵus ne estis menciita lia nacia aŭ ŝtata aparteno. Sendube pli ol duonon (43 jarojn) de la vivo li pasigis, estante civitano de USSR, sed li naskiĝis kaj formiĝis en tute alia lando — Ruslanda imperio. Lia unuaj versaĵoj aperis aprile de 1913, kaj lia unua poemkolekto (Ĝemelo en nuboj) — fine de la sama jaro. Do estus malvero diri ke Pasternak estis nur “sovetia” verkisto. Samtempe li preskaŭ neniam publike kontraŭstaris Sovetunion, kaj dum certa tempo li eĉ estis rekonata kiel “ĉefa landa poeto” (tia titolo, kompreneble, oficiale ne ekzistis, sed oni traktis la verkiston ĝuste ĉi-maniere). Pasternak reagis je okazintaĵoj ĉirkaŭ si pli kaj pli akre nur fine de la vivo, kiam komenciĝis problemegoj pro eksterlanda publikigo de Doktoro Ĵivago kaj persekutado pro la atribuo de Nobel-premio al li.

Estus erare diri pri li “rusa” verkisto. Li ne estis rusa laŭ la deveno (sed juda), sed li la tutan vivon ĉiel negis sian rilaton al juda kulturo, substrekante kaj emfazante, ke el la nacia vidpunkto lia tasko estis asimiliĝi — do evidentas ke li ne opiniis sin plene rusa (kio, konsiderante lian rolon en literaturo, estas vere stranga). Isaiah Berlin, fine de 1945 veninta en Moskvon kaj konatiĝinta kun Pasternak, poste rakontis: “Li ege ne volis tuŝi ĉi tiun temon — tio ne signifas, ke ĝi aparte ĝenis lin — sed simple estis por li tre malagrable. Li volus, ke ĉiuj judoj asimiliĝu. Mi rimarkis, ke ajna mencio de judoj aŭ Palestino kaŭzis por Pasternak videblan suferon”. (Dmitrij Bykov, Pasternak, Moskva, 2006)

Do fakte li estis nek ruslanda, nek sovetia, nek rusia, nek rusa, nek juda. Same estas malfacile difini lian literaturan rolon. Li estis kaj restas unu el la kolosoj de la ruslingva poezio de la 20-a jarcento. Sed lia ĉefa verko, kiu donis al li tutmondan famon, estas ja la romano pri Jurij Ĵivago, do prozaĵo. Samtempe liaj tradukoj el Goethe, Schiller, Shakespeare, Calderon fariĝis klasikaj — legataj, ŝatataj kaj ĝis nun uzataj en surscenigoj kaj ekranigoj. Nur pri dramverkado li ne multe spertis — li eklaboris pri sia unua dramo Blinda belulino nelonge antaŭ la morto kaj ne sukcesis fini ĝin (li verkis nur la unuan akton), do kiu scias, kio rezultus, se li sukcesus…

Ĉio ĉi ne estas hazardo, sed tute logika ĉeno, se rigardi lian tutan vivon komplekse. Kun granda malŝato li rilatis al diversaj organizaĵoj — burokrataj kaj literaturaj, ĉiel evitis ilin. Li membris en la Unio de verkistoj, kaj eĉ iom aktivis komence de ties ekzisto (ĝuste dum la unua kongreso de la unio Nikolaj Buĥarin, fama sovetia politikisto, proponis rekoni Pasternak-on “la plej bona poeto de Soveta Unio”), sed neniam en la komunisma partio. En sia juneco li ioman tempon apartenis al la futurisma grupo Centrifuga, sed post ĝi aliĝis nenien. Eĉ lia Nobel-laŭreateco fariĝis maltradicia, kvankam certe li preferus esti tute ordinara ricevinto, sed ne skandale malpropravola rifuzinto (por esti precizaj ni menciu, ke Pasternak ne estis unika ĉi-rilate — antaŭ kaj post li okazis libervolaj kaj devigaj rezignoj de la premio).

Pasternak ĉiam estis ekster ĉiuj imageblaj limoj, difinoj kaj nocioj.

Lia sorto aspektas preskaŭ ideala kompare kun plejparto de liaj “samplumanoj” de la 20a jarcento. Jes, li longan tempon spertis malfavoron de la potenculoj. Jes, li estis persekutata kaj turmentata pro atribuo de Nobel-premio, kaj rezulte de tio li malsaniĝis kaj forpasis. Jes, lia lasta amata virino, Olga Ivinskaja kune kun sia filino nemalmultajn jarojn pasigis en prizono — pro la proksimeco kun li. Tamen responde al ĉiuj “jes, li…” ekzistas multaj “sed”-oj. Pasternak mortis 70-jara kaj en propra lito — malkiel la suicidintaj Jesenin aŭ Majakovskij. Pasternak vivofine ne estis malriĉa — malkiel Blok, mortinta 41-jara en mizerego. Pasternak eĉ unu tagon ne pasigis en mallibero, malkiel Mandelŝtam kaj multaj aliaj.

“La vivo estis bona. Mi ĉion sukcesis”, — li diris kelkajn tagojn antaŭ la morto. Multaj homoj mencias lian unikan elradiatan energion de feliĉo, optimismon kaj viv-amon. Pasternak estis kvazaŭ naskita por feliĉo, por ĝojo, por ĉies admiro kaj ŝato, kaj la vivajn malfacilaĵojn li postvivis digne kaj firme. Tragikajn erojn de sia vivo li taksis nur hazardo, lia ĝenerala humoro estis absolute vitala, feliĉa kaj inspira.

Konsolas, en lumo malforta,
apenaŭ flagranta ĉe lit’,
konscii min mem kaj la sorton
plej kara donaco de vi.

Cetere, ankaŭ ĉi sinteno estas maltradicia por la rusa poezio, kiu kutimas spleni pro malreciproka amo kaj civitana malkontento. La feliĉon (literaturan kaj vivan) de Pasternak nepre eniras tragedio, sed li ne lamentas pro tio. Li respekte traktas ties skalon. Dmitrij Bykov mencias, ke ĉiuj plorantaj virinoj en poemoj de Pasternak unuavice estas elstare belaj.

Eĉ la lasta vorto en lia vivo estas tre karakteriza. Malgraŭ la turmenta malsano (pulma kancero) li restis en plena konscio. Kelkajn sekundojn antaŭ la morto li diris al la edzino: “Pardonu”. Kaj post ioma paŭzo: “рад” [rad]. (Rekta traduko — “ĝoja” aŭ “ĝojas”, sen pronomo aŭ substantivo.) Pasternak ĝis la pleja fino ne perfidis sian ĝeneralan direkton — direkton de animo, koro kaj talento. Ĉio, kion li verkis, estas promeso de feliĉo kaj pli bona vivo — laŭ li, ĉiuj estos pardonitaj kaj absolvitaj. Tion li sincere kredis dum la tuta vivo — ĉiujn sepdek jarojn, tri monatojn kaj dudek tagojn.

Grigorij Arosev

Ĉi tiu artikolo aperis en la novembra kajero de La Ondo de Esperanto (2010).
Ĉe represo bonvolu nepre indiki la fonton paperan (se en presaĵo) aŭ retan (se en retejo):
Papere: La Ondo de Esperanto, 2010, №11.
Rete: La Balta Ondo http://sezonoj.ru/2015/02/pasternak/

Miĥail Lermontov

Almozulo

Ĉe sankta monaĥeja pord’
Li staris – almozul’ mizera,
Senforta, pala kiel mort’
Pro la malsato kaj sufero.

Li petis nur pri pec’ da pan’,
Pro honto larmis la okuloj.
Sur polmon de l’ petanta man’
Jen metis ŝtonon preterulo.

Pri amo via en turment’
Mi same petis plore, arde.
Kaj vi responde al la sent’
Min desperigis samkovarde.

Tradukis Ludmila Novikova

Ĉi tiu poemo aperis en la oktobra kajero de La Ondo de Esperanto (2014).
Ĉe represo bonvolu nepre indiki la fonton paperan (se en presaĵo) aŭ retan (se en retejo):
Papere: La Ondo de Esperanto, 2014, №10.
Rete: La Balta Ondo http://sezonoj.ru/2014/10/24lermontov/