Zenon Klemensiewicz (1891–1969) dum multaj jaroj estis elstara profesoro en tiu prestiĝa altlernejo, kaj danke al li Esperanto estis tie regula studobjekto. Instruis ĝin Mieczysław Sygnarski. Li estis amiko de la profesoro kaj invitis lin ĉeesti la lecionon, pri kiu mi intencis raporti. Mi trafis tiam unikan okazon paroli en Esperanto kun prof. Klemensiewicz antaŭ studentoj. Verŝajne li deziris demonstri al ili la praktikan funkciadon de la lingvo. Poste li mallonge prelegis kaj finis per jena sentenco: “Esperanto estas frukto de la pola kulturo”.

Tiu “pola kulturo” estis memkomprenebla kiel la “eŭropa kulturo”. Tamen tiam “forte staris muroj”, kiuj per kontraŭstaraj ideologioj dividis la popolojn de la malnova kontinento, kaj ne estis facile aludi ĝian kulturan identecon. Ni, aktivuloj de Pola Esperanto-Junularo, entuziasme ekspluatis la aksiomon de la eminenta lingvisto en nia poresperanta propagando.

Prof. Klemensiewicz multfoje uzis sian aŭtoritaton por pledi pri Esperanto. Liaj argumentoj estis troveblaj en diversaj publikaĵoj.

Certe la lingvistika klopodo de d-ro Zamenhof estis sendube granda kaj fruktodona, kion jam agnoskis interalie la plej eminenta pola lingvosciencisto prof. d-ro Jan Ignacy Baudouin de Courtenay. En la kadro de mia scienca kompetenteco mi povas esprimi mian opinion pri la lingvistika aspekto de tiu ĉi lingvo internacia. Certe ĝi havas gravegan signifon, ĉar Esperanto estas antaŭ ĉio kreitaĵo de prudenta lingvistika produktado. Esperanto baziĝas sur gramatikaj kaj vortaj fundamentoj de la hindeŭropaj lingvoj, kiujn uzas multaj milionoj da homoj. El la gramatika sistemo de tiuj ĉi diversaj lingvoj la kreinto de Esperanto, polo – d-ro Zamenhof, elektis lerte tion, kio estas komuna por ili – sed la plej simpla, kaj subigis tion al senescepta regularo. Ne tro multa provizo da parolsonoj enestanta en la fonologia sistemo de Esperanto, troviĝas en tre multaj naturaj lingvoj. Pro tio ilia prononcado ne kaŭzas malfacilaĵojn. Sed kredeble la plej egan faciligon ni trovas en la lernado de la vorttrezoro, dank’ al la du principoj de ĝia konstruo: la disvolvita sistemo de la uzado de la sufiksoj kaj prefiksoj. La semantikaj kategorioj, fiksitaj de ili, ampleksas principe ĉiujn pli gravajn fakojn, klasojn kaj kategoriojn de ekkono.
(Laŭ W. Włodarczyk, p. 46-47)

La supra citaĵo estas nur fragmenta ekzemplo de la ĝenerale pozitiva pritakso de Esperanto fare de prof. Klemensiewicz. Li ne nur teoriumis pri la Zamenhofa lingvo, sed ankaŭ ĝin praktikis.

La komenco de mia interesiĝo pri la Esperantaj lingvo kaj organizaĵoj – se mi bone memoras – atingas la gimnazian periodon en Nowy Sącz, kiam mi havis 14-15 jarojn. Kelkaj miaj kolegoj arde ekfervoriĝis pri Esperanto, dum multaj horoj ni kune interparolis en tiu ĉi lingvo kaj samkiel plimulto de la esperantistoj ni korespondis kun la tuta mondo.
(Samloke, p. 48-49)

En 1909 Zenon Klemensiewicz ekstudis en la Jagelona Universitato en Krakovo kaj aliĝis al grupo de studentoj-esperantistoj. La protektanto de ilia rondo estis prof. Odo Bujwid, fama esperantisto. Ankoraŭ kiel studento Klemensiewicz debutis en la Esperanta literaturo per sia traduko de la novelo Sur Olimpo de Henryk Sienkiewicz.

Poste lia scienca laboro bremsis lian aktivan okupiĝon pri Esperanto, sed ankoraŭ en 1964 li diris: “De tempo al tempo mi havas kontakton kun esperantistoj, unuavice kun la Krakova filio de Pola Esperanto-Asocio”.

Li estis honora membro de PEA. Tiutempe ankaŭ ne malaperis de lia horizonto la Lingvo Internacia. “Mi komprenas, ke devas kreiĝadi novaj vortoj por novaj signifaĵoj, novaj konceptoj, nomoj de objektoj. Sed ne ŝajnas al mi ĝusta la enkondukado de novaj vortoj en Esperanton, anstataŭantaj la ĝisnunajn, precipe kiam ili rompas la regulojn de la tradicia esperanta vortfarado. Oni devas treege lerte gardi la evoluon de Esperanto, kiel lingvo, por unuflanke ne stagnadi, kio kontraŭstaras al la vivo, kaj aliflanke per troa liberalismo ne alkonduki al riĉeco, kiu fariĝas embarasa kaj rezulte povas grave difekti unu el fundamentaj principoj kaj avantaĝoj de la lingvo internacia Esperanto, t. e. ĝian simplecon kaj unusignifecon de la vortkreaj strukturoj”. (Samloke, p. 48)

Zenon Klemensiewicz impresis min kiel tipa ekzemplo de modesta saĝulo. Fakte li enskribiĝis en la polan lingvistikon kiel unu el ĝiaj plej eminentaj aŭtoritatoj. Longa estas listo de liaj sciencaj verkoj. Oni kalkulis sescenton da diversspecaj publikaĵoj. Granda parto da ili koncernas sintakson de la pola lingvo. Alia grava kampo de liaj esploroj estis la historio de la pola lingvo. La procedon de ĝia evoluo li priskribis ekde la plej malnova tempo ĝis la aktuala stato. Krome li okupiĝis pri la lingvo de arto kaj pri didaktiko de la gepatra parolo. Prof. Klemensiewicz estis ankaŭ populariganto de la lingvoscienco kaj aktivis en multaj organizaĵoj. Li estis longjara efektiva membro de la Pollanda Akademio de Sciencoj kaj dum kelka tempo ĝia vicprezidanto. Li estris la Instituton de Lingvoscienco ĉe la Akademio de Sciencoj kaj membris en la redakta komitato de vortaro de la pola lingvo.

Ĉio ĉi estas nur parto de la senlaca aktivado de prof. Klemensiewicz. La lasta el liaj sciencaj agoj estis esplorado de gazetara lingvo. Lia elstara disĉiplo fariĝis Irena Tetelewska, kies publikaĵojn mi uzis, studante la ĵurnalismon en Varsovia Universitato. Ĝuste kune kun ŝi prof. Zenon Klemensiewicz estis revenanta el Varsovio al Krakovo la fatalan tagon. La aviadilo pro nekomprenebla kialo ne surteriĝis en Krakovo, sed daŭrigis flugi suden kaj proksime al la ĉeĥoslovakia limo ĝi falis teren. Ĉiuj pasaĝeroj pereis. La kaŭzoj de la katastrofo neniam estis klarigitaj. Normala afero tiutempe.

Roman Dobrzyński

Bibliografio

Golec, Józef. Słownik biograficzny esperantystów polskich. Cieszyn, 2010.

Klemensiewicz, Zenon. Esperanto w oświetleniu lingwistycznym. Warszawa, 1959.

Włodarczyk, Walerian. Esperanto? Eldiroj de eminentaj polaj intelektuloj. Warszawa, 1964.

Ĉi tiu artikolo aperis en la julia kajero de La Ondo de Esperanto (2014).
Ĉe represo bonvolu nepre indiki la fonton paperan (se en presaĵo) aŭ retan (se en retejo):
Papere: La Ondo de Esperanto, 2014, №7.
Rete: La Balta Ondo http://sezonoj.ru/2014/09/klemensiewicz/

Kiam mi estis verkanta la libron La Zamenhof-strato laŭ konversacioj kun d-ro Ludoviko Zaleski-Zamenhof, ni interalie parolis pri la unua Esperanto-Kongreso okazinta en Bulonjo-ĉe-maro en 1905. Ĝi enskribiĝis en la historion kiel la simbolo de toleremo, kie kunvenis ne francoj kun angloj, ne rusoj kun poloj, sed homoj kun homoj. Tiel diris la kreinto de Esperanto dum la malfermo de la kongreso. Tamen en la sama inaŭgura parolado Ludoviko Zamenhof ne rajtis plene deklami sian poemon La preĝo sub la verda standardo. Laŭ postulo de la organizantoj li devis forlasi, interalie, la vortojn: “Kristanoj, hebreoj aŭ mahometanoj ni ĉiuj de Di’ estas filoj”.

Post multaj jaroj la papo Johano Paŭlo la 2a kvazaŭ citis la vortojn de Ludoviko Zamenhof: “Ĉiuj homoj estas Diaj filoj”. Krome li estis la unua papo, kiu vizitis sinagogon kaj moskeon. “Mia avo tutcerte ŝatus danki al tiu ĉi papo”, – diris foje d-ro Zaleski-Zamenhof. Tiel naskiĝis la ideo de la Medalo de Toleremo, efektivigita de la Fondumo Zamenhof en Bjalistoko. La 6an de junio 1999 okaze de la ekumena Diservo en Drohiczyn Johano Paŭlo la 2a ricevis la medalon el la manoj de la nepo de Ludoviko Zamenhof, akompanata de la tiama prezidantino de la Fondumo Zamenhof, prof. Hanna Konopka.

La Medalo de Toleremo, atribuita al la geedzoj Grattapaglia, povus esti enmanigita al ili dum la Universala Kongreso de Esperanto en Rejkjaviko julie 2013, sed la laŭreatoj ne venis al la “glacia insulo”. La bjalistoka fondumo turnis sin kun peto organizi la solenaĵon en la Ambasado de la Pola Respubliko en la ĉefurbo de Brazilo. Estis sugestitaj tagoj proksimaj al la naskiĝdatreveno de Zamenhof. La unua sekretario de la ambasado, samtempe konsulo, Dorota Bogutyn proponis enmanigi la medalon unu tagon pli frue, la 14an de decembro 2013, dum solena antaŭkristnaska renkontiĝo kun poloj loĝantaj en Brazilo.

La renkontiĝon en la ambasado ĉeestis 120 personoj, inkluzive de tri eŭroparlamentanoj: Piotr Borys, Sławomir Nitras kaj Artur Zasada. La unua sekretario kaj konsulo, Dorota Bogutyn laŭtlegis leteron de la Fondumo Ludoviko Zamenhof en Bjalistoko, subskribitan de prof. Dariusz Kijowski, la prezidanto de la Konsilantaro, kaj de Stanisław Dobrowolski, la prezidanto de la Estraro: “Rekone por la multjara laboro, celanta pli bonan mondon, plialtigon de la vivkvalito de infanoj, ilian klerigon kaj preparon al memstara vivo, i.a. utiligante Esperanton – la neŭtralan lingvon de la monda komunikado, la Konsilantaro de la Fondumo Ludoviko Zamenhof decidis distingi per la Medalo de Toleremo Ursula kaj Giuseppe Grattapaglia”.

Dorota Bogutyn laŭtlegis en la pola lingvo gratulleteron de Ludoviko Zaleski-Zamenhof kaj ĝian portugalan version ripetis la prezidanto de Brazila Esperanto-Ligo, Evandro Avellar. La nepo de la kreinto de Esperanto, kiu estas patrono de la Fondumo, skribis: “Toleremo akompanas, karaj Giuseppe kaj Ursula, vian tutan vivon. Ĝi esprimiĝas kiel respekto por diverseco, komencante de etna aŭ haŭtkolora, tra la varieco de kutimoj kaj kulturoj, ĝis malsameco de konvinkoj. Cirkulas legendo pri knabo, kiu nomiĝis Ludoviko Zamenhof. Li vidis en sia naskiĝloko Bjalistoko, tiam kosmopolita urbo, konfliktojn inter la loĝantoj, parolantaj malsamajn lingvojn. Tiam en lia junula menso naskiĝis la ideo de komuna lingvo, kiu ebligus al ĉiuj homoj interkompreniĝon kaj kiuj helpus transformi malamon en reciprokan toleremon”.

Poste parolis Ulisses Riedel de Resende, la ĝenerala direktoro de Bona Espero, aprecante la enorman laboron de la laŭreatoj. Samtempe li informis ĉiujn kunvenitojn pri jena novaĵo. Ĵus li forlasis la ambasadon de Ĉina Popola Respubliko post la inaŭguro de kurso de Esperanto por la ĉina ambasadoro kaj dudek aliaj diplomatoj de la “Centrolando”. Finiĝis la paroladoj, kaj la ambasadoro Andrzej Braiter enmanigis al Ursula kaj Giuseppe Grattapaglia la Medalon de Toleremo nome de la Fondumo Zamenhof. La kortuŝitaj distingitoj esprimis varmajn dankvortojn.

Poste en la bankedsalono kun granda murtapiŝo, prezentanta la Palacon de Wilanów, kaj impona Kristnaska arbo, la ambasadoro malfermis la renkontiĝon kaj rakontis al personoj, kiuj venis pli malfrue, pri la Medalo de Toleremo. Eksonis Kristnaskaj kantoj, oni servis abundan bufedmanĝon kaj komenciĝis individuaj konversacioj. La solenaĵon ĉeestis dek unu speciale invititaj esperantistoj akompanantaj Ursula kaj Giuseppe interalie iliaj du filoj Guido kaj Dario kun siaj edzinoj.

La lastaj vortoj de la gratulletero de Ludoviko Zaleski-Zamenhof trafe antaŭvidis la etoson de la tuta aranĝo: “La hodiaŭa solenaĵo ĝojigus la heroldon de la ideo de toleremo, Ludovikon Zamenhof, mian avon, interalie pro ĝia loko mem. La belega ĉefurbo de Brazilo naskiĝis el fantazia ideo, simile kiel Esperanto. Ĝi estis kritikata pro sia artefariteco, dum en la praktiko ĝi grandioze evoluas. Ekscelenco, mi dankas Vin pro Via bela ideo aranĝi tiun ĉi eventon de la enmanigo de la Medalo de Toleremo al la internacia geedza paro Giuseppe kaj Ursula Grattapaglia en la Ambasado de Pola Respubliko, la eksterteritoria parto de la patrujo de Esperanto”.

Ĉe adiaŭo la ambasadoro de Pollando esprimis la deziron renkontiĝi kun brazilaj eperantistoj.

Roman Dobrzyński

Ricevintoj de la medalo:
1998: Johano Paŭlo la 2a
2006: Wladysław Bartoszewski, prezidanto de Internacia Komitato de Auŝvico
2006: Monda Skolta Organizaĵo
2008: Krzysztof Czyzewski, Fondaĵo “Pogranicze” (Limteritorio)
2009: Jerzy Owsiak, ĵurnalisto kaj mecenato
2013: Ursula kaj Giuseppe Grattapaglia, Bona Espero (Brazilo)

Legu ankaŭ la artikolon pri Johano Paŭlo la Dua de la sama aŭtoro.

Ĉi tiu artikolo aperos en la februara kajero de La Ondo de Esperanto (2014).
Ĉe represo bonvolu nepre indiki la fonton paperan (se en presaĵo) aŭ retan (se en retejo):
Papere: La Ondo de Esperanto, 2014, №2.
Rete: La Balta Ondo http://sezonoj.ru/2013/12/232medalo/

Johano Paŭlo la Dua (Karol Wojtyła, 1920–2005) en 1946 estis konsekrita kiel pastro, en 1958 episkopo, en 1967 kardinalo. En 1978 li estis elektita papo. Karakterizis lin karisma personeco de sciencisto, poeto, majstra oratoro. Li malfermis sian pontifikecon al la mondo kaj vizitis 135 landojn. Al ĉiu vizitata popolo li klopodis paroli en ĝia lingvo.

Karol Wojtyła montris plurfoje sian simpation al Esperanto. Kiel metropolito de Krakovo li akceptis en 1977 la honoran patronecon de la 37a Kongreso de Internacia Katolika Unuiĝo Esperantista en Ĉenstoĥovo kaj skribis jenajn salutvortojn: “Simile kiel Jesuo Kristo preĝis por siaj disĉiploj por ilia unueco, same mi nome de la Eklezio preĝas por via intenco. Unu kredo kaj unu amo helpu vin unuigi la dividitan mondon. Unu supernacia lingvo – Esperanto – efike servu tiun ĉi noblan celon”. Li promesis kuncelebri la meson dum la kongreso de IKUE, sed ne povis pro la devo ĉeesti la funebran ceremonion de la ĵus mortinta episkopo de Poznano.

Jam kiel Johano Paŭlo la 2a, Karol Wojtyła benis la Universalan Kongreson de Esperanto en Valencio (1993). En sia mesaĝo la papo instigis la kongresanojn – parolantajn la saman lingvon, sed reprezentantajn diversajn popolojn, kulturojn kaj religiojn – ke ili efektivigu tiun fratecon, kiu sen diskriminacio regu inter ĉiuj homoj kiel membroj de unu granda familio de Diaj filoj.

En 1994 Johano Paŭlo la 2a aldonis Esperanton al la listo de lingvoj, en kiuj li salutis la urbon kaj mondon okaze de Kristnasko kaj Pasko. Aŭskultinte la unuan fojon Esperanton en la buŝo de la papo, mi spontane sendis gratulon kaj dankon. Je mia surprizo baldaŭ venis letero el Vatikano. Interne troviĝis bildkarto kun portreto kaj subskribo: “Ne timu transpaŝi la sojlon de espero! Johano Paŭlo la 2a”. La uzadon de Esperanto en siaj salutoj “urbi et orbi” la papo ne ĉesis ĝis sia morto kaj enskribiĝis en la historio kiel la unua ŝtatestro, kiu regule parolis publike la internacian lingvon. Esperanton li uzis kiel la trian antaŭ la fino. Poste sekvis nur la pola kaj latina.

Dum la pontifikeco de Johano Paŭlo estis oficiale aprobitaj liturgiaj tekstoj en Esperanto (1981 kaj 1990). En 1992 Internacia Katolika Unuiĝo Esperantista (IKUE) estis rekonita kiel “asocio de kredantoj laŭ la papa leĝo”. En 1997 dum la 50a Kongreso de IKUE 300 aliĝintoj ĉeestis la ĝeneralan aŭdiencon sur la Placo de Sankta Petro. Distingis ilin granda panelo ESPERANTO. La papo turnis sin al ili per saluto kun aludo al “la spirito de universalismo kiu konsistigas la bazon de la lingvo disvastigata de vi”.

En la 1990aj jaroj mi estis verkanta libron La Zamenhof-strato laŭ konversacioj kun d-ro Ludoviko Zaleski-Zamenhof. Ni tuŝis la Kongreson en Bulonjo-ĉe-maro. Ĝi restas en la historio kiel simbolo de toleremo, kie “kunvenis ne francoj kun angloj, ne rusoj kun poloj, sed homoj kun homoj”. Tiel diris la kreinto de Esperanto je ĝia malfermo. Tamen en la sama inaŭgura parolado Ludoviko Zamenhof ne rajtis plene deklami sian poemon Preĝo sub la verda standardo. Laŭ la postulo de la organizantoj li devis forlasi la lastan strofon: “Kristanoj, hebreoj aŭ mahometanoj, / Ni ĉiuj de Di’ estas filoj”.

Preskaŭ cent jarojn poste Johano Paŭlo la 2a plurfoje deklaris: “Ĉiuj homoj estas Diaj filoj”. Li kvazaŭ citis vortojn de Ludoviko Zamenhof. Krome li estis la unua papo en la historio, kiu vizitis sinagogon kaj omaĝis la “Noblan Koranon”. “Mia avo tutcerte ŝatus danki al tiu ĉi papo”, – diris foje d-ro Zaleski-Zamenhof. Mi pensis same.

Sed kion fari? La plej bona solvo estus, se UEA atribuus al Johano Paŭlo la Dua sian Premion Zamenhof. Tamen la tiama estraro supozis, ke tio ĝenus la statutan principon de neŭtraleco rilate al religioj. Bonŝance en Bjalistoko aktivis Zamenhof-Fondumo, establita okaze de la centjariĝo de la lingvo internacia. D-ro Zaleski-Zamenhof estis ĝia honora patrono. La estraro de la Fondumo akceptis nian ideon distingi la papon. Oni decidis, ke tio estu Medalo de Toleremo kun reverse ĉizitaj la du famaj versoj el la Preĝo sub la verda standardo. La medalo baldaŭ estis preta. La kapitulo, tiucele elektita, decidis solene atribui ĝin al la ĉefpontifiko de Romo. Montriĝis, ke tio estis nur komenco de la afero.

Necesis trovi respondojn: kiel akiri aproban decidon de la papo kaj kiel okazu enmanigo de la medalo? Mi mem ŝarĝis min per tiu ĉi tasko. La proceduro daŭris iom pli ol unu jaron. Dum tiu tempo mi riĉigis mian scion pri la meandraj vojoj de la eklezia strukturo. La fina decido atingis la episkopon de la Bjalistoka diocezo. La eminenco informis la Fondumon, ke la enmanigo de la Medalo de Toleremo al la Sankta Patro okazos la 10an de junio 1999 post la Ekumena Diservo en Drohiczyn…

D-ro Zaleski-Zamenhof enmanigas la Medalon de Toleremo en Drohiczyn.

Mi legis en raporto pri ĉi-jara IKUE-kongreso, ke unu kongresa tago estis dediĉita por pilgrimado “laŭ la spuroj de la beata Johano Paŭlo la 2a, ĉiela patrono de katolikaj esperantistoj”. Kaj nun ni scias, ke ekde la 24a de aprilo 2014 la ĉiela patrono estos sanktulo.

Roman Dobrzyński

Ĉi tiu artikolo aperis en la decembra kajero de La Ondo de Esperanto (2013).
Ĉe represo bonvolu nepre indiki la fonton paperan (se en presaĵo) aŭ retan (se en retejo):
Papere: La Ondo de Esperanto, 2013, №12.
Rete: La Balta Ondo http://sezonoj.ru/2013/11/230trezoro/

Multaj esperantistoj konas la vorton Oomoto, ĉar ĝi daŭre okazigas fakkunsidon en UK kaj ĉiujare donas la premion Onisaburo Deguĉi.

Sed kiom da personoj scias la aktualan Oomoton? Kiel Oomoto naskiĝis? Kiamaniere ĝi aktivas religie? Kiam ĝi enkondukis Esperanton? Kiom da historio ĝi havas? Kial Oomoto ofte prezentas japanan tradician arton en fakkunsidoj? Ĉu estas rilato inter arto kaj Oomoto? Kia estas la vivo en Oomoto? Kion Oomoto celas? Laŭ mia opinio, malmultaj povas respondi tiujn demandojn.

Roman Dobrzyński prenas Oomoton kiel la trian temon en Esperantujo. Li ne nur pritraktis alloge interesajn objektojn kiel ĵurnalisto, sed ankaŭ lia maniero por elsendi estas unike kreiva. Ĉi tiu libro ne estas simpla legindaĵo sed ankaŭ spektindaĵo. Tio ne signifas la abundecon de fotoj uzataj en la libro. Fakte 66 fotoj estas prezentataj en ĝi. Sed temas pri tio, ke la libro aldone havas 43-minutan filmon sur disko je la stilo DVD.

Antaŭ du jaroj lia filmo Japana printempo – Oomoto 2009 gajnis la unuan premion en la Belartaj Konkursoj de UEA.

La filmo aldonita ĉi-foje estas en nova versio. Ĝi inkluzivas scenojn pri la Interamikiĝa Evento memore al la 90-jara datreveno de la fondiĝo de EPA (Esperanto-Populariga Asocio – satelita organizo pri Esperanto en Oomoto), kiu okazis fine de majo kaj komence de junio ĉi-jare en Oomoto.

Kvin jaroj da dediĉado de li al Oomoto ebligis al li en la libro kaj en la filmo sukcese montri diversajn aspektojn de Oomoto: vivo en Oomoto-Centro, ne nur kiel fundamenta historio kaj doktrino de Oomoto, sed ankaŭ kiel propra dikoncepto pere de intervjuo al mi kaj interreligia movado, unu el la fundamentaj sanktaj libroj de Oomoto, Rakontoj el la Spirita Mondo, la ideala estonta mondo celata de Oomotanoj, Esperanta aktivado en Oomoto ĝuste dum 90 jaroj kaj lastatempa internacia movado, eĉ la vizito al Oomoto de Inazo Nitobe, komprenmaniero pri arto, kredo kaj vivo, la agado de eminenta oomotano kaj esperantisto, Miyoshi Etsuo, por popularigi nian karan lingvon en Eŭropo.

Ĝi certe enkondukos vin al la aŭtenta Oomoto!

Okuŭaki Toŝiomi

Ĉi tiu recenzoo aperis en la oktobra kajero de La Ondo de Esperanto (2013).
Ĉe represo bonvolu nepre indiki la fonton paperan (se en presaĵo) aŭ retan (se en retejo):
Papere: La Ondo de Esperanto, 2013, №10.
Rete: La Balta Ondo http://sezonoj.ru/2013/09/recenzo-22/