La 28an de julio 2016 Vladimir Putin enoficigis Jevgenij Ziniĉev kiel provizoran plenumanton de la guberniestaraj taskoj. Ziniĉev estas enigma figuro, oficiro el la sekurecservo, ano de la prezidenta gardoservo. Ĵurnalistoj malmulton sciis pri li, eĉ ne lian kleron (la temo pri klero kaj disertacioj lastatempe populariĝis en Ruslando). La kontaktoj kun li estis tre limigitaj, kaj la unua gazetara konferenco daŭris 49 … sekundojn. Sed okazis nova surprizo – post iom pli ol du monatoj la 6an de oktobro prezidento Putin akceptis la peton de Ziniĉev pri eksiĝo pro familiaj cirkonstancoj.

Post la demisio de Ziniĉev la guberniestran postenon en Kaliningrado okupis la 30-jaraĝa Anton Aliĥanov, antaŭe laborinta en la ministerio de justico (2010-2013) kaj ministerio de industrio kaj komerco (2013-2016) en Moskvo. Pli ol unu jaron li estris la registaron de Kaliningrada regiono. Li iĝis la plej juna regiona gvidanto en Ruslando. Aliĥanov naskiĝis la 17an de septembro 1986 en Suĥumi, tiam en Abĥaza Aŭtonoma Soveta Socialisma Respubliko. Li finis Ruslandan Ŝtatan Impostan Akademion. Kandidato de ekonomiaj sciencoj. Anton Aliĥanov estas edziĝinta, patro de du infanoj.

Dum la renkontiĝo kun la prezidento de Ruslando, Aliĥanov prezentis la ĉefajn taskojn:

• Finpretigo de la leĝo pri ekonomia evoluo de Kaliningrada regiono, kies statuso de libera ekonomia finiĝis ĉi-jare;
• Problemoj de transporta atingebleco, interalie, starigo de prama linio al la granda Ruslando kaj subvenciado de aviaj flugoj;
• Energetika sekureco de la regiono;
• Okazigo de la Piedpilka Mondpokalo en 2018.

Ne malpli populara interreta novaĵo iĝis informo pri alia eksa Kaliningrada guberniestro Georgij Boos, kiun oni memoras pro la bonega Ĉemara Rond-ŝoseo, ekkonstruita dum lia oficperiodo. Do, al Boos naskiĝis filo. Ĉu vere grava novaĵo pri la sepa infano de Boos? Jes, ja estas la unua filo post ses filinoj naskiĝintaj en tri geedzecoj.

Halina Gorecka

Legu ankaŭ

Halina Gorecka: Nikolaj Cukanov, la kvina estro de la regiono

Fonto: Radio Esperanto, podkasto 39, 9 okt 2016.

Tiel nur per malmultaj voĉoj kaj pro malbonŝanco UNU MONDO maltrafis seĝon en la distrikta parlamento (Kreistag). La akiritaj voĉoj eĉ sufiĉus por unu seĝo, se ekzemple 48 voĉdonantoj por socialdemokratoj estus elektintaj kristandemokratojn. Same sufiĉus, se 36 ne-voĉdonintoj estus elektintaj UNU MONDOn.

Kvankam la grupon de UNU MONDO en Lüneburg kreis neesperantistoj, la anoj emfazis en siaj informiloj, ke la partio estiĝis el la Esperanto-movado. En sia postbalota dankletero ili skribis: “Ni volas fondi esperantan grupon, kiu lernas tiun lingvon, kiu simbolas facilecon, kompreniĝon kaj pacon”.

La rezulto en Lüneburg estas kuraĝiga por la Eŭropaj Balotoj 2019, ĉar tie sufiĉos, almenaŭ laŭ nuna jura stato, jam ĉ. 0,5% de la voĉoj por ekhavi deputiton en la Eŭropa Parlamento – kiu tiam plej verŝajne estus esperantisto.

La 29an kaj 30an de oktobro 2016 aktivuloj de UNU MONDO kunvenos en Lüneburg por diskuti kaj decidi pri la plua vojo de la partio. Dum en la partio regas unuanuimeco pri sloganoj kiel “Surloke kaj tutmonde – juste, paceme kaj respektoplene”, la Lüneburg-a grupo inklinas al maldekstraj pozicioj (kaj ankaŭ al malfermaj limoj kaj la t. n. “bonveniga politiko”), dum ene de la partio troviĝas ankaŭ pli konservativaj pozicioj; ĝi origine celis esti partio de la politika mezo.

Ligilo al la precizaj rezultoj de la baloto.

http://wahl.lklg.net/Javascript/Kreiswahl2016Gem/index.html

Ulrich Matthias

Ĉi tiu artikolo aperis en la oktobra kajero de La Ondo de Esperanto (2016).
Ĉe represo bonvolu nepre indiki la fonton paperan (se en presaĵo) aŭ retan (se en retejo):
Papere: La Ondo de Esperanto, 2016, №10.
Rete: La Balta Ondo http://sezonoj.ru/2016/09/einewelt

Vytenis Andriukaitis parolas en Esperanto en Nitro (Foto: Jozef Baláž)

Lige kun la 101a UK en Nitro okazis pluraj aranĝoj, inter kiuj estis lingvopolitika konferenco pri perspektivoj de lingva komunikado en la Eŭropa Unio, sub aŭspicio de ministro pri eksterlandaj kaj eŭropaj aferoj Miroslav Lajčák. La konferenco estis aranĝita la 28-29an de julio 2016 en la Universitato de Konstanteno la Filozofo en Nitro. La konferencaj laborlingvoj estis la slovaka, angla kaj Esperanto kun simultana interpretado.

La konferenco celis diskuti la problemaron de tri bazaj temoj:

1. Plurlingvismo, lingva demokratio kaj socia justeco;

2. La stato kaj perspektivoj de lernado de fremdaj lingvoj en EU;

3. Lingvaj problemoj de civitana partopreno kaj lingvaj problemoj ĉe ekonomia integriĝo.

La konferencon malfermis la universitata vicrektoro prof. Gabriela Mišíková kaj prezidanto de UEA prof. Mark Fettes. La enkondukan paroladon faris EU-komisionano Vytenis Andriukaitis. En sia parolado – en Esperanto! – li akcentis, ke la angla estas tre utila kaj disvastigita lingvo en la hodiaŭa mondo, sed neniam ĝi povas disponigi la egalecon en la komunikado, kiun donas la neŭtrala lingvo Esperanto, kaj disponigas nemerititajn privilegiojn al la denaskaj uzantoj de la angla.

En la plenkunsido estis prelegoj de prof. Eva Poláková (Universitato Matej Bel, Banská Bystrica) “Aktivaĵoj de la slovaka civitana platformo en la kampo de internacia komunikado”, d-ro Ildikó Vančo (Universitato de Konstanteno la Filozofo) “Eŭropa lingva reĝimo: nacioj, minoritatoj, lingvoj”, Seán Ó Rain (Irlando) “Propedeŭtika aliro al la plibonigo de la lingva instruado”.

La posttagmezo de la unua tago estis dediĉita al diskutoj pri detalaj demandoj de la apartaj temoj, kiuj kreis vere laboran atmosferon. En la dua tago daŭris la diskutoj. Sekvis fina plenkunsido gvidita de prof. Humprey Tonkin (Universitato de Hartford, Usono).

Fine de la konferenco estis akceptitaj tri deklaracioj kun rekomendoj adresitaj al la Eŭropa Komisiono kaj al registaroj de la EU-ŝtatoj. Ili estas tro ampleksaj por reciti ilin komplete, sed mi mencias jenan konstaton:

“La kreskanta tutmondiĝo kondukas nehaltigeble al la ĉiam pli kreskanta rolo de nur unu lingvo – la angla. Tio klaras en la EU-a nivelo kaj tutmonde. Dum la kresko de la uzo de la angla havas multajn pozitivajn trajtojn, ĝi ankaŭ havas multajn negativaĵojn, kiuj estas plejparte ignorataj. Al ili apartenas ĉiam pli kreskanta fremdiĝo de EU de civitanoj, kies lingvoj ne estas uzataj en la EU-institucioj”.

El la rekomendoj eblas akcenti almenaŭ kelkajn:

– La Eŭropa Komisiono devus klopodi, ke estu ellaborita kodo de lingva konduto en la EU-institucioj, direktita al egaleco por ĉiuj civitanoj de ĉiuj membroŝtatoj en EU-integriĝo sendepende de iliaj gepatraj lingvoj.

– La institucioj de EU devus disvolvi aktivan politikon por kontraŭi lingvan diskriminacion. Ekzemple, dungado devos neniam diskriminacii denaskajn parolantojn de iu ajn lingvo, ĉu laŭjure ĉu en la praktiko.

– La Eŭropa Komisiono entreprenu seriozan studon de Esperanto kiel interlingvo aŭ prioritata lingvo en la interna komunikado de EU, konsiderante la kostojn por lerni la lingvon kaj la longdaŭran ŝparadon, kiu rezultus pro efektivigo de la sistemo de internacia interkompreniĝo bazita sur Esperanto.

En la konferenco kiel ora fadeno videblis la alvoko al forigo de la diskriminacio dominanta en la nuntempa internacia lingva komunikado. La rezultoj de la konferenco formulitaj en konkretaj rekomendoj postulas renkontan starpunkton de EU kiel tuto kaj de la registaroj de la membroŝtatoj por ŝanĝo de la nuna kaosa, maljusta lingvopolitiko en Eŭropo al tiu, baziĝanta sur la kontraŭdiskriminaciaj principoj.

La plena teksto de la parolado de Andriukaitis.

La programo de la konferenco.

Litovia esperantisto en la Eŭropa Komisiono: Artikolo de Povilas Jegorovas el La Ondo de Esperanto, 2015, №3.
Stanislav Košecký

Ĉi tiu artikolo aperis en la postkongresa aŭgusta-septembra kajero de La Ondo de Esperanto (2016).
Ĉe represo bonvolu nepre indiki la fonton paperan (se en presaĵo) aŭ retan (se en retejo):
Papere: La Ondo de Esperanto, 2016, №8-9.
Rete: La Balta Ondo http://sezonoj.ru/2016/08/slovakio-12

Kadre de la internacia lingvopolitika konferenco “Perspektivoj de lingva komunikado en la Eŭropa Unio”, organizita en Nitra la 28-29an de julio 2016, okazis senprecedenca evento. Unuafoje en la historio de EU, membro de la Eŭropa Komisiono (EK) parolis ne nur pri Esperanto, sen ankaŭ en Esperanto. Temas pri la konferenca ĉefparolado de Vytenis Povilas Andriukaitis, litovia EKano ekde 2014, kiu lernis Esperanton antaŭ kvardek jaroj en Litovio. Ĉi-sube ni aperigas la lastan parton de lia parolado, farita la 28an de julio en la universitato “Konstanteno la Filozofo”.

Por mi persone Esperanto havas klaran ligon kun la lukto kontraŭ devigo. En la sovetia tempo la uzo de Esperanto estis protesto kontraŭ la reganta rusa lingvo, kiun oni devigis al ni uzi. En la disidenta movado mi proponis paroli Esperanton anstataŭe – kiel simbolo de humanismo kaj demokratio.

Do, kiel juna viro mi lernis tiun lingvon, ĉar mi estis inspirita de ties interna ideo, la idealo de mondo en paco. La instiga idealo de Doktoro Ludoviko Zamenhof, kiu iniciatis Esperanton, estas ofte miskomprenata: Paco, bazita sur egalaj rajtoj kaj justeco. Esperanto estas nur ilo, kvankam tre grava ilo, por helpi atingi tiun idealon. Tiu idealo interkroĉiĝas nete kun la celo de Eŭropa Unio, kiun oni foje priskribas kiel la plej sukcesan pacprojekton iam ajn. Ĝi alportis al la 28 EU-landoj la plej longan periodon de paco en la historio.

Kiel Umberto Eco iam skribis, la vivo de Zamenhof povas esti inspiro al ni. Li parolis multajn lingvojn flue, kaj estis tiel bona ekzemplo de multlingvismo en praktiko, multlingvismo al kiu EU aspiras. Tamen lia tuta vivo estis regata de pasio defendi la egalan homan dignon de ĉiu homo, evitante ke fortuloj trudu siajn lingvojn al aliuloj. Li komprenis, ke tiu reciproka agnosko de egalaj homaj rajtoj de ĉiuj civitanoj endas por daŭra paco.

Interesa libro de Dr Ulrich Lins, La Danĝera Lingvo, priskribas la provojn de la reĝimoj de Hitlero kaj Stalino mortigi Esperanton. Hitler malamis tiun “artefaritan lingvon elpensitan de judo”, kaj mencias ĝin en Mein Kampf. Stalin komprenis ke la rekta internacia komunikado, kiun ebligas Esperanto, povus rapide subfosi lian propran propagandon. Ambaŭ reĝimoj murdis multajn esperantistojn, kaj oni povas diri, ke lingvo pro kiu homoj mortis, enradikiĝis en la homa historio kaj ne plu estas konsiderata kiel “artefarita”.

Mi ŝatus korekti iujn miskomprenojn pri Esperanto. Kelkaj foje diras: “Esperanto ne havas kulturon”. Tiuj, kiuj pensas tiel, estas tiom ligitaj al la ideo de nacia kulturo, al naciisma koncepto, ke ili ne kapablas imagi lingvon kies kulturo estus komuna al la tuta homaro. Tamen Esperanto havas ĉion kion havas la plej evoluintaj naciaj lingvoj – poezion, kantojn, teatron, fikcion kaj nefikcion, elstarajn tradukojn el la plej bona monda literaturo, verkatajn de denaskaj parolantoj de tiuj lingvoj. Esperanto dum sia preskaŭ 130-jara ekzisto kaj evoluo kreis sian propran riĉan originan kulturon al kiu kontribuas ĉiuj uzantoj el diversaj nacioj kaj etnoj de la mondo, kio fariĝis monda heredaĵo.

Esperanto estas multrilate aliancano de malgrandaj lingvoj. Ĝi ebligas komunikadon tutplanede, tamen ĝia tre efika gramatiko kaj vortprovizo ebligas al homo ellerni ĝin tre rapide, en proksimume unu dekono de la tempo kiu necesas por ellerni iun ajn nacian lingvon. Krome, la propedeŭtikaj kvalitoj de Esperanto, kiuj estis ofte testataj en praktiko, akcelas kaj plibonigas la postan studon de aliaj lingvoj. Ĝia vortprovizo estas ĉefe hind-eŭropa, kaj ĝia sintakso havas multon komunan kun lingvoj tiel diversaj kiel la finna, hungara, turka kaj mandarena ĉina. Ĝi estas tiel ideala lanĉilo por la studo de aliaj lingvoj. Tiu fenomeno estos diskutata pli detale dum nia konferenco.

La angla estas tre utila kaj disvastigita en la hodiaŭa mondo, sed ĝi neniam povas doni la egalecon en komunikado kiun donas Esperanto – kie ĉiuj akceptas lerni facilan, neŭtralan lingvon, kaj tiel evitas la imperiismon de unu nacia lingvo, kiu donas dumvivajn, nemeritatajn privilegiojn al denaskuloj, kaj maljuste metas la plimulton de la homaro en konstantan malavantaĝon. Eĉ la plej fervoraj Esperantistoj ne dezirus ke ĝi anstataŭu aliajn lingvojn. Zamenhof verkis poezion en sia denaska jida, kaj en la rusa, lia lingvo de studo. Li tradukis la tutan Malnovan Testamenton de la hebrea al Esperanto. Kiel poeto, Zamenhof plene konsciis la neanstataŭigeblan valoron de ĉiu homa lingvo. Per Esperanto, la literaturaj gemoj de mia litova, kaj aliaj malgrandaj lingvoj kiel la hungara, la kroata kaj la slovaka, trovis sian vojon al la ĉina kaj japana, kaj tiel kontribuas al la internacia kompreno kiu estas esenca por paco.

Ene de EU, rolo por Esperanto povus helpi plifortigi komunan eŭropan identecon, kaj tiel igi EU pli efika en ties rolo de laboranto por paco en Eŭropo kaj en la tuta mondo. EU kaj Esperanto komune havas engaĝiĝon al paco, al justeco kaj al ne-diskriminacio. EU tute ne konscias la vastan potencialon de Esperanto por pliproksimigi civitanojn al la eŭropa integriĝo, kaj unu al la alia. Plibonigita lingva komunikado povus multe lerni de la ĝenerala progreso de la eŭropa integriĝo, bazita sur la ideoj de Robert Schuman kiel unue esprimitaj la 9an de majo 1950: “Eŭropo ne fariĝos subite, aŭ laŭ unu sola plano. Ĝi estos konstruita tra konkretaj atingoj, kiuj unue kreos faktan solidarecon”.

Simile Esperanto ne progresos subite, sed tra la libervolaj decidoj de kelkaj membroŝtatoj por doni al ĝi lokon en siaj instruplanoj, komence kiel helpilo por lingvolernado ĝenerale. La 4 Viŝegradaj landoj havas idealan pozicion por fari tiun unuan paŝon, en la kadro de sia jam bone evoluinta kunlaboro en aliaj kampoj. Mi esperas ke la Nitra konferenco, konstruante sur la Bratislava konferenco de 2006, ludos gravan rolon en la fortigado de multlingvismo kaj en la certigo de praktika uzo de ĉiuj niaj lingvoj. Ni neniam forgesu, kio estas la komuna celo de Esperanto kaj Eŭropa Unio – PACO.

La plena teksto de la parolado de Andriukaitis.

La programo de la konferenco.

Litovia esperantisto en la Eŭropa Komisiono: Artikolo de Povilas Jegorovas el La Ondo de Esperanto, 2015, №3.

Ĝi estas artikolo el la postkongresa aŭgusta-septembra kajero de La Ondo de Esperanto (2016).
Ĉe represo bonvolu nepre indiki la fonton paperan (se en presaĵo) aŭ retan (se en retejo):
Papere: La Ondo de Esperanto, 2016, №8-9.
Rete: La Balta Ondo http://sezonoj.ru/2016/08/andriukaitis

Li citis partojn el la Deklaracio de la 64a Konferenco de Ne-Registaraj Organizaĵoj, organizita de UN en Bonn, Germanio (2011), pretige al la konferenco “Rio+20”. Tiam, Keller sukcesigis kun sia teamo akceptigi en pluraj frazoj de la Deklaracio ĉiujn proponojn de UEA pri lingvaj rajtoj kaj Esperanto, eĉ du kompletajn alineojn, el kiuj li citis tiun: “Ni alvokas pri la respekto kaj inkludo de la etnaj lingvoj en la eduka sistemo, ĉar tiuj entenas informojn pri la komplekseco de la naturĉirkaŭaĵo, kaj alvokas pri la konsidero de la ebleco utiligi neŭtralan internacian lingvon, facile lerneblan”.

Li subtenis la intervenojn de aliaj reprezentantoj, kiuj parolis pri la graveco de gepatralingva edukado kaj pri la malrespekto de lingvaj rajtoj de indiĝenoj. En la tutsemajna sesio, per diverslingvaj informiloj, en personaj kontaktoj kaj en sia alparolo, Stefano Keller zorgis pri abunda informado pri UEA, Esperanto, la Esperanto-Tago/Lingva justeco kaj la 101a UK.

Pliaj informoj : http://www.linguistic-rights.org/eventoj/#EMRIP9

Fonto: Gazetata Komuniko de UEA, 2016, №622.

La 23an de junio en Unuiĝinta Reĝolando de Granda Britio kaj Norda Irlando, tradicie nomata Britio, okazis referendumo pri plua (ne)membreco de Britio en la Eŭropa Unio (EU). Partoprenis 72,2% da voĉdonrajtantoj. Por la eliro el EU estis donitaj 17,41 milionoj da voĉoj (51,9%), kontraŭ la eliro voĉdonis 16,14 milionoj da britoj (48,1%). Atendindas, ke por la eksiĝo voĉdonis plejparto da loĝantoj en Anglio kaj Kimrio, dum en Norda Irlando 55,8% kontraŭis la eksiĝon, kaj en Skotlando 62% voĉdonis por pluresti en EU kaj nur 38% por la eksiĝo.

Por ĵurnalisto estas tre malfacile retrorigardi al okazaĵoj, kiuj estis tre gravaj kaj gajnis troon da atento dum la lasta tempo. Kaj esence, pluiri en niaj vivoj aŭ silentiĝi por momento estus la plej bona afero por ĉiuj en Bruselo post monatoj da kampanjo en Britio pri plua (ne)membreco en EU.

Tamen ĵurnalistoj nepre devas pripensi la britan demandon. Kaj la sola firma konkludo, kiu venas al mi, estas: kiom katastrofa estis la referendumo kaj la kampanjo. Kvankam katastrofo por Britio, ĉar ĝin forlasos Norda Irlando kaj Skotlando, en ekonomiaj, politikaj kaj naciaj aferoj mia sento estas, ke ĝi donas esperon al Eŭropo plifortiĝi en longa periodo.

Dum kvardeko da jaroj, Britio – aŭ Anglio – ludis la rolon de geedzo, kiu kritikadis sen tio, ke la alia povis defendi sin aŭ mencii iun ajn mankon de la geedzo. Tia estis ankaŭ la kampanjo kontraŭ/por la brita membreco en EU. Estis mirinde aŭdi Brition listigi nur la problemojn de Eŭropo kaj neniam tiujn de Britio. Kaj finfine Britio devos ŝanĝiĝi kaj adaptiĝi multe pli post la foriro de Skotlando kaj Norda Irlando.

Ĉiam estis klare dum la lastaj jaroj, ke britoj – kaj speciale angloj – neniam voĉdonus entuziasme por resti en la Unio. La kampanjo en Anglio kaj Kimrio danke al la amaskomunikiloj de Londono neniam menciis britan internan reformon. Neniu menciis dum la kampanjo la neprecon transdoni la povon politikan, ekonomian kaj socian de Londono al Skotlando, Kimrio kaj Nordirlando. Neniu menciis la antikvan balotsistemon, kiu de jaro al jaro donas grandegan potencon al politikistoj de la sudorienta Anglio kaj ignoras la aliajn partojn de la lando. Kaj tiuj sudanglaj politikistoj, danke al triono de la donitaj voĉoj, malhelpadis la Eŭropan Union respondi al la diversaj defioj dum la lastaj jaroj.

La rezulto de la referendumo estas klara por Eŭropo. Bedaŭrinde, estas malmulta espero, ke la altaj gvidantoj de la Unio kaj la Eŭropa Komisiono proponos fortigi la Eŭropan Union, forigante la “rajton” de ĉiu lando malhelpi la Union antaŭeniri.

Dafydd ab Iago

Ĉi tiu artikolo aperis en la julia kajero de La Ondo de Esperanto (2016).
Ĉe represo bonvolu nepre indiki la fonton paperan (se en presaĵo) aŭ retan (se en retejo):
Papere: La Ondo de Esperanto, 2016, №7.
Rete: La Balta Ondo http://sezonoj.ru/2016/06/bruselo-31

1. Internacia Infana Tago.

Antaŭ 400 jaroj mortis Tokugawa Ieyasu (1543-1616), fondinto de la ŝoguna dinastio Tokugawa, kiu regis Japanion dum la epoko Edo (1603-1868).

Antaŭ 175 jaroj mortis Nicolas Appert (1749-1841), franca inventisto, fondinto de la unua konservaĵ-fabriko en la mondo.

2. Antaŭ 75 jaroj naskiĝis Charles Robert “Charlie” Watts (1941-), drumisto de The Rolling Stones ekde 1963.

4. Antaŭ 625 jaroj (1391) pli ol 4 mil judoj estis murditaj dum kontraŭjuda pogromo en Sevilo.

Antaŭ 100 jaroj (1916) la ruslanda armeo de generalo Brusilov komencis ofensivon kontraŭ Aŭstrio-Hungario kaj Germanio, kiu estis la plej granda milita operaco en la Unua Mondmilito.

5. Monda Tago de Medio.

6. Antaŭ 175 jaroj naskiĝis Eliza Orzeszkowa (fraŭline: Pawłowska, 1841-1910), pola verkistino, kies romanon Marta tradukis Zamenhof.

Antaŭ 75 jaroj mortis Louis-Joseph Chevrolet (1878-1941), svisa-usona aŭtosporta piloto kaj aŭtokonstruisto, fondinto de la kompanio Chevrolet.

Antaŭ 100 jaroj mortis Yuan Shikai (1859-1916), prezidanto (1912-15) kaj imperiestro (1916) de Ĉinio.

7. Antaŭ 150 jaroj (1866) mortis la indiana tribestro Seattle, omaĝe al kiu estis nomita la usona urbo Seatlo.

Antaŭ 50 jaroj naskiĝis Ulrich Matthias (1966-), germana esperantisto, aŭtoro de Esperanto – la nova latino de la eklezio aperinta en sep lingvoj.

9. Antaŭ 125 jaroj naskiĝis Cole Albert Porter (1891-1964), usona komponisto kaj tekstaŭtoro.

Antaŭ 75 jaroj naskiĝis Jon Lord (1941-2012), brita klavarmuzikisto (orgeno Hammond), i. a. en la grupoj Deep Purple, Whitesnake k. a.

12. Tago de Ruslando.

Antaŭ 75 jaroj naskiĝis Armando Anthony “Chick” Corea (1941-), usona ĵazmuzikisto k komponisto.

13. Antaŭ 50 jaroj naskiĝis Grigorij Perelman (1966-), ruslanda matematikisto, pruvinta la konjekton de Poincaré.

14. Antaŭ 75 jaroj (1941) komenciĝis deportado de “kontraŭsovetiaj personoj” el la tri sovetaj baltiaj respublikoj.

Antaŭ 50 jaroj naskiĝis Jukka Pietiläinen (1966-), finna ĵurnalisto kaj esperantisto, prezidanto de EAF (1994-98), redaktoro de Esperanta Finnlando (1989-96).

15. Antaŭ 675 jaroj mortis Androniko III Paleologo (1296-1341), imperiestro de la (Orient-)Romia Imperio (1328-41).

17. Antaŭ 150 jaroj (1866) komenciĝis la Sepsemajna milito inter Pruslando kaj Aŭstrio.

18. Antaŭ 50 jaroj naskiĝis Kurt Browning (1966-), kanada artsketisto, kvarfoja mondĉampiono, la unua plenuminto de kvar-rivolua salto.

Antaŭ 1275 jaroj mortis Leono III (685-741), imperiestro de la (Orient-)Romia Imperio (717-41).

20. Antaŭ 450 jaroj naskiĝis Sigismondo III Vasa (1566-1632), reĝo de Svedio (1592-99), reĝo de Pollando kaj granda princo de Litvo (1587-1632).

Antaŭ 50 jaroj mortis Georges Henri Lemaître (1894-1966), belga romkatolika pastro, matematikisto kaj fizikisto, aŭtoro de la teorio pri praeksplodo kiel estiĝo de la universo.

21. Solstico.

22. Antaŭ 75 jaroj (1941) komenciĝis la operaco Barbaroso: la nazia Germanio invadis Sovetunion.

23. Antaŭ 125 jaroj mortis Wilhelm Eduard Weber (1804-91), germana fizikisto, (kun)inventinto de elektromagneta telegrafo; omaĝe al li estas nomita vebero – unuo de magneta flukso.

24. Antaŭ 75 jaroj (1941) la germania armeo konkeris Vilnon kaj Kaŭnon.

25. Antaŭ 25 jaroj (1991) Slovenio kaj Kroatio deklaris sian sendependiĝon de Jugoslavio.

27. Antaŭ 75 jaroj (1941) la germania armeo konkeris Bjalistokon kaj bruligis la urban sinagogon kun ĉ. du mil judoj en ĝi.

28. Antaŭ 525 jaroj naskiĝis Henriko VIII (1491-1547), reĝo de Anglio (1509-1547).

Antaŭ 75 jaroj (1941) la germania armeo konkeris Minskon.

30. Antaŭ 50 jaroj naskiĝis Michael Gerard “Mike” Tyson (1966-), usona boksisto, mondĉampiono de WBC (1986-90, 1996), WBA (1987-90, 1996), IBF (1987-90).

Ĉi tiu artikolo aperis en la junia kajero de La Ondo de Esperanto (2016).
Ĉe represo bonvolu nepre indiki la fonton paperan (se en presaĵo) aŭ retan (se en retejo):
Papere: La Ondo de Esperanto, 2016, №6.
Rete: La Balta Ondo http://sezonoj.ru/2016/06/junio-4

Ĉu la nunaj EU-infanoj post jardeko vivos ankoraŭ en EU? (Foto: EK)

Vide el Bruselo

Maleblas vidi la estontecon. Tamen rigardante la pasintecon, oni klare vidas, kiom malforta estas la Eŭropa Unio (EU) hodiaŭ, kaj do eblas pripensi la estontecon.

Meze de februaro Eŭropaj ŝtatestroj diskutis proponitan akordon kun la brita ĉefministro David Cameron. Temas pri nova traktado kaj leĝaj ŝanĝoj, por ke Unuiĝinta Reĝolando restu en EU. Ĝin entenos jure deviga decido de la 28 ŝtatestroj. La celo estas kontentigi britojn kaj specife la britan ĉefministron David Cameron rilate al la ekonomio, konkurenco, suvereneco, kaj sociaj pagoj al eksterlandanoj laborantaj en Britio.

Esence la interkonsento donos la rajton al Britio diskriminacie distingi inter britoj kaj nebritaj EU-civitanoj, kiuj laboros en Britio. Ĝi do rekte kontraŭas la principon, ke ĉiuj EU-civitanoj estas egalaj en ĉiuj EU-landoj.

Ankaŭ alia grava principo de EU estas atakita. Pli klare, la ĉefoj diskutis la respondon de EU al la migrada kaj rifuĝinta krizo sed ankaŭ – malantaŭ fermitaj pordoj – al la ebleco forigi Grekion el la Eŭropa zono de la libera movado, nomata la Ŝengena Zono. Nur kelkaj monatoj restas antaŭ la momento, kiam EU komencos formale konsideri eligon de Grekio el la Ŝengena zono.

Ne eblas scii, kia estos la estonteco. Tamen pli kaj pli ofte la homoj dubas, ke EU daŭros kaj fortiĝos en la venontaj jaroj. Ĉu ni retroiros al la situacio, kie ĉiuj landoj batalas nur por si mem? Kelkaj vidas en la krizoj la manojn de tiuj landoj, kiuj volas malfortigi EU-on. Oni parolas, ke tion financas politikaj partioj, kiuj plej laŭte kritikas la fortan Eŭropan Union, ĉu ekstrem-maldekstruloj aŭ dekstruloj.

Ankaŭ eblas esperi pri iu ciklo de evoluado. Eble post la diversaj financaj, politikaj kaj sekurecaj krizoj, EU refortiĝos kaj kreskos dank’ al nova kerno de landoj.

Dafydd ab Iago

Ĉi tiu artikolo aperis en la marta kajero de La Ondo de Esperanto (2016).
Ĉe represo bonvolu nepre indiki la fonton paperan (se en presaĵo) aŭ retan (se en retejo):
Papere: La Ondo de Esperanto, 2016, №3.
Rete: La Balta Ondo http://sezonoj.ru/2016/02/bruselo-29

Jean-Claude Juncker ne volas paroli pri Katalunio. (Foto: EK)

La Eŭropa Komisiono (EK) malŝatas la ideon, ke parto de membro-ŝtatoj povas sendependiĝi. Ĉiam membroj de EK provas eviti komenti ĉi tiun temon, kvankam pli kaj pli ŝajnas, ke Katalunio aldoniĝos ĉi-jare al unu el la grandaj eŭropaj temoj en renkontiĝoj de ŝtatestroj. Daŭre estas aliaj grandaj temoj: rifuĝantoj, enmigrantoj, membreco de Britio, Nederlanda referendumo, rilatoj kun Ruslando kaj, kompreneble, la “normalaj” temoj kiel klimatŝanĝoj.

Tamen la streboj de la Hispania regiono Katalunio sendependiĝi okupas kaj okupos la ĉefpaĝojn en Eŭropaj ĵurnaloj. Tio ankaŭ neprigos solvon de la Eŭropa Unio (EU). Nun estas – finfine – nova registaro en Katalunio kun la prezidanto Carles Puigdemont. La nova ĉefo agnoskas ke la sendependistoj ne havas sufiĉan apogon por proklami la sendependecon de Katalunio, eĉ se ili havas plimulton en la parlamento. Li diras ke ankoraŭ Katalunio ne faros unuflankan deklaron de sendependeco.

Puigdemont donas iom da tempo al EU pripensi. Ja la regiona registaro ne ŝanĝis kaj ne ŝanĝos sian planon, kaj daŭre preparas proklamon de la sendependeco ene de 18 monatoj. Bedaŭrinde, kiel ni jam vidis en aliaj aferoj, Eŭropo kutime atendas krizon, ĝis ne plu eblas eviti ĝin.

La rolo de EK estas ege grava. Ĝi jam ŝajnas diri, ke post la sendependiĝo Katalunio devos dekomence negoci aliĝon al EU. Sed ĉu tio signifas ke katalunoj ne plu estas eŭropanoj aŭ ke Katalunio eliros la Union post la sendependiĝo? Por eksigo el EU de parto de membro-ŝtato plej verŝajne necesas konsento de ĉiuj membro-ŝtatoj. Sed ni jam vidas ke la 28 membro-ŝtatoj neniam tute samopinias. Estas la baltaj ŝtatoj, kiuj memoras sian sendependiĝon de Soveta Unio. Ankaŭ Belgio – pro flandraj sendependistoj – eble apogos Katalunion. Kaj estas ankaŭ pragmatistoj en grandaj landoj kiel Germanio, Francio kaj Britio, kiuj ne volas ke Katalunio forestu dum jardekoj. Ili ne volas novan zonon en la koro de Eŭropo, kiu evoluos en malsukcesintan ŝtaton.

Bedaŭrinde, ĝis nun la prezidanto de EK Jean-Claude Juncker ne respondas al la demando: kion faros EK post sendependiĝo de Katalunio.

Dafydd ab Iago

Ĉi tiu artikolo aperis en la februara kajero de La Ondo de Esperanto (2016).
Ĉe represo bonvolu nepre indiki la fonton paperan (se en presaĵo) aŭ retan (se en retejo):
Papere: La Ondo de Esperanto, 2016, №2.
Rete: La Balta Ondo http://sezonoj.ru/2016/01/bruselo-28

Hector Hodler, la fondinto de UEA, estis ne nur brila movadano, ne nur homo, kiu sukcese aplikis la lingvon dum la milito por kontaktigi militkaptitojn kun samlandanoj, sed ankaŭ grava teoriulo kaj pensulo – ne nur pri Esperanto, sed ankaŭ pri pacproblemo. Serio de liaj 18 artikoloj, publikigitaj en la revuo Esperanto en 1915-17, estis kolektita en unu libro Novaj vojoj, publikigita en 2014 (evidente, okaze de la 100-jariĝo de la unua mondmilito). La artikolaro estas verkita antaŭ cent jaroj, sed ĝi estas interesa ankaŭ nun ne nur tial, ke ĝi montras al ni ne vaste konatajn facetojn de la personeco de eminenta samideano, sed ĉar la prezentataj ideoj aspektas sufiĉe aktualaj ankaŭ nun.

En sia artikolaro Hodler serioze analizas la kaŭzojn de militoj kaj manierojn por ilin preventi. Li sinsekve forĵetas, kiel ĉefajn kaŭzojn de la militoj, la aferojn moralajn kaj ekonomiajn (kvankam ne tute neas iliajn signifojn), neas partajn kontraŭmilitajn receptojn, kiujn proponis feministinoj, esperantistoj ktp, kaj asertas, ke la ĉefa problemo estas politika kaj jura. Do, ellaboro de la pli perfekta internacia juro kaj strategio de la efika pacmovado estas la gravaj taskoj en la onta militprevento.

Sed la ĉefa propono de Hodler, kiu troviĝas en la artikolaro, estas projekto de tio, kion li nomas “federacio” de ĉiuj civilizitaj ŝtatoj, kiu en siaj kongresoj aŭ asembleoj ellaboru la komune akcepteblajn internacijurajn principojn, havu specialajn polic-armeajn taĉmentojn kontraŭ rompantoj de la komune akceptitaj pacprincipoj ktp. Lia projekto multe similas al tio, kio reale estis kreita en 1919, nome Ligo de Nacioj (kaj en kelkaj rilatoj havas similecon eĉ kun UN, kreita en 1945). Kompreneble, ne Hodler estis ties kreinto, sed lia penso evidente antaŭis tion, kio poste estis efektivigita.

Tamen mi opinias, ke la projekto de Hodler estis utopia. Lia subtakso de la materiaj (ekonomiaj) kaŭzoj de militoj kaj supertakso de la spiritaj (unuavice, de juro) – do, la historia ideismo – faris ĝin neefika. Ligo de Nacioj ne povis reale kontraŭstari novajn militojn, kaj 20 jarojn post ĝia fondiĝo okazis la dua mondmilito, eĉ pli terura kaj kruela ol la unua… Ankaŭ UN, kvankam iom pli efika, neniam kapablis preventi aŭ haltigi militojn, kaj la fakto, ke la tria mondmilito ĝis nun, feliĉe, ne okazis, esence ne estas ĝia merito. Internacia juro estas bona afero, sed nur tiam, kiam ĝi reflektas verajn materiajn interesojn de la ŝtatoj – aliokaze ĉiuj plej belaj porpacaj projektoj restas kaj restos nur utopioj…

Hodler estis ne la sola esperantisto, kiu dum la militaj jaroj pensis pri la postmilita aranĝo de la mondo – rememoru nur la alvokon al diplomatoj Post la granda milito de Zamenhof. Sed la artikoloj de Hodler estis, verŝajne, la plej profunda tiaspeca esploro. Ĉiuokaze, multaj homoj provas kaj reprovas batali por la paco en nia mondo, kaj ilia pensmaniero ne multe diferencas de tiu de Hodler. Por ili nepre necesas konatiĝi kun la verko de fama antaŭulo – unue, por ne “inventi biciklojn” kaj, due, por havi elirpunkton por reala evoluigo de la novaj ideoj tiukampe.

Notindas la stilo de Hodler. Malgraŭ tio, ke li uzas kelkajn malnoviĝintajn vortoformojn aŭ ties signifojn (ekzemple, “bieno” en la senco “propraĵo” aŭ “apartenaĵo”, k. s.), la teksto tute ne sonas arkaike, ĝi estas tute moderna kaj energiplena. Do, bona instruo por la nunaj esperantistoj-publicistoj.

Tre bonan impreson lasas la tre kompetente kaj objektive verkita antaŭparolo, kio estas mirinda, ĉar ĝia aŭtoro estas la fama interreta trolo Andreas Künzli (kio signifas, ke, kiam la homo ne simple distriĝas, sed serioze rilatas al la afero, la rezulto povas esti ne abomena, sed admirinda).

Nikolao Gudskov

Ĉi tiu recenzo aperis en la januara kajero de La Ondo de Esperanto (2016).
Ĉe represo bonvolu nepre indiki la fonton paperan (se en presaĵo) aŭ retan (se en retejo):
Papere: La Ondo de Esperanto, 2016, №1.
Rete: La Balta Ondo http://sezonoj.ru/2016/01/recenzo-62