Kiom da esperantistoj revadis pri elekto de Esperanto kiel oficiala neŭtrala lingvo por la Eŭropa Unio! Kiom da ni leteradis al membroj de la Eŭropa Parlamento por substreki la bonajn ecojn de nia internacia lingvo! Kaj nun iuj el ni kredas, ke la eliro de Britio el EU donos novan ŝancon al la lingvo de Zamenhof.

Post la voĉdonado en Britio multaj en EU ekesperis ke la “Brit-eliro” donos novan memfidon kaj emon al EU post kvardek jaroj de la kontraŭema brita membreco. Ankaŭ en la lingva kampo iuj esperas je ŝanĝo de la reala lingva sistemo de EU. Sed certe estas tro frue por esperi, ke Esperanto fariĝos la nova lingvo.

Multaj franclingvaj aktivistoj kaj politikistoj pripensas la novajn ŝancojn de la franca por regajni la spacon perditan dum jardekoj pro la disvastiĝo de la angla.

La lingva “sistemo” de la Eŭropa Unio estas bazita sur la regulo №1 de la jaro 1958a. Efektive, ĉiuj membro-ŝtatoj de EU elektas lingvon, kiu hejme estas konstitucia lingvo, kaj ĉiuj aliaj EU-landoj devas kunsenti kun la elekto.

La prezidantino de la parlamenta konstitucia komitato Danuta Hubner opinias, ke post la Brit-eliro restas neniu membro-ŝtato, kiu elektis la anglan kiel sian oficialan EU-lingvon. Kaj ŝi pravas. Irlando elektis la irlandan, ĉar jam la angla estis oficiala EU-lingvo. Iom same, Malta elektis la maltan, kiam ĉi tiu malgranda insulo aliĝis al EU. Pro tio Hubner konkludas, ke necesas repripensi la oficialajn lingvojn en la Eŭropaj institucioj.

Franclingvaj aktivuloj vidas oran ŝancon ŝanĝi la direkton de historio ekde 1973, kiam Britio aliĝis al EU. Ja en la komenco de la Eŭropa integriĝo, fine de la 1950aj jaroj, nur la franca, germana, itala kaj nederlanda estis la oficialaj lingvoj. En tiu situacio la franca regis ankaŭ pro tio, ke tiam ĝi ankoraŭ estis konsiderata de multaj kiel la unua diplomatia lingvo en la okcidenta Eŭropo. Sed kun la kreskado de EU kreskis ankaŭ la nombro de la lingvoj – fine ĝis 24.

La franca iom post iom perdis sian influon, sed ankoraŭ meze de la 1990aj jaroj, antaŭ du jardekoj, ĉirkaŭ 40% de la oficiale tradukitaj dokumentoj estis skribitaj france kompare kun ĉ. 45% en la angla. Tiel oni ankoraŭ povis paroli pri dulingva sistemo.

Tamen la franca malgajnis la batalon kontraŭ la angla unue post la aliĝo de Svedio, Finlando kaj Aŭstrio en 1995, kaj eĉ pli draste post la pligrandiĝo de EU per pluraj landoj de la centra kaj orienta Eŭropo.

Nun malpli ol 4% de la dokumentoj tradukataj de la Komisiono estas origine skribitaj france, sed preskaŭ 90% angle. Hodiaŭ la lingvo de la kantistino Edith Piaf, verkisto Victor Hugo kaj filozofo Jean-Paul Sartre preskaŭ ne plu estas uzata por priskribi kaj diskuti gravajn aferojn inter eŭropaj politikistoj.

Tamen franclingvaj kaj esperantistaj aktivuloj forgesas gravan fakton. Por ŝanĝi la lingvan sistemon estas nepre bezonata interkonsento de ĉiuj EU-landoj. Esperanto povos fariĝi oficiala lingvo en la Eŭropa Unio nur se (1) unu el la EU-ŝtatoj elektos ĝin, kaj (2) ĉiuj ceteraj landoj konsentos kun ĉi tiu elekto. La angla verŝajne daŭre restos oficiala EU- lingvo, se almenaŭ unu lando kontraŭos, ke oni ŝanĝu la lingvan sistemon.

Hodiaŭ politikistoj kaj funkciuloj interkomunikiĝas angle en Bruselo. Antaŭ ŝanĝi la lingvan sistemon, Eŭropo devos instrui la novan lingvon – ĉu francan, aŭ Esperanton – al dekmiloj da homoj, kiuj laboras ĉi tie.

Dafydd ab Iago

Ĉi tiu artikolo aperis en la postkongresa aŭgusta-septembra kajero de La Ondo de Esperanto (2016).
Ĉe represo bonvolu nepre indiki la fonton paperan (se en presaĵo) aŭ retan (se en retejo):
Papere: La Ondo de Esperanto, 2016, №8-9.
Rete: La Balta Ondo http://sezonoj.ru/2016/08/bruselo-32

Vytenis Andriukaitis parolas en Esperanto en Nitro (Foto: Jozef Baláž)

Lige kun la 101a UK en Nitro okazis pluraj aranĝoj, inter kiuj estis lingvopolitika konferenco pri perspektivoj de lingva komunikado en la Eŭropa Unio, sub aŭspicio de ministro pri eksterlandaj kaj eŭropaj aferoj Miroslav Lajčák. La konferenco estis aranĝita la 28-29an de julio 2016 en la Universitato de Konstanteno la Filozofo en Nitro. La konferencaj laborlingvoj estis la slovaka, angla kaj Esperanto kun simultana interpretado.

La konferenco celis diskuti la problemaron de tri bazaj temoj:

1. Plurlingvismo, lingva demokratio kaj socia justeco;

2. La stato kaj perspektivoj de lernado de fremdaj lingvoj en EU;

3. Lingvaj problemoj de civitana partopreno kaj lingvaj problemoj ĉe ekonomia integriĝo.

La konferencon malfermis la universitata vicrektoro prof. Gabriela Mišíková kaj prezidanto de UEA prof. Mark Fettes. La enkondukan paroladon faris EU-komisionano Vytenis Andriukaitis. En sia parolado – en Esperanto! – li akcentis, ke la angla estas tre utila kaj disvastigita lingvo en la hodiaŭa mondo, sed neniam ĝi povas disponigi la egalecon en la komunikado, kiun donas la neŭtrala lingvo Esperanto, kaj disponigas nemerititajn privilegiojn al la denaskaj uzantoj de la angla.

En la plenkunsido estis prelegoj de prof. Eva Poláková (Universitato Matej Bel, Banská Bystrica) “Aktivaĵoj de la slovaka civitana platformo en la kampo de internacia komunikado”, d-ro Ildikó Vančo (Universitato de Konstanteno la Filozofo) “Eŭropa lingva reĝimo: nacioj, minoritatoj, lingvoj”, Seán Ó Rain (Irlando) “Propedeŭtika aliro al la plibonigo de la lingva instruado”.

La posttagmezo de la unua tago estis dediĉita al diskutoj pri detalaj demandoj de la apartaj temoj, kiuj kreis vere laboran atmosferon. En la dua tago daŭris la diskutoj. Sekvis fina plenkunsido gvidita de prof. Humprey Tonkin (Universitato de Hartford, Usono).

Fine de la konferenco estis akceptitaj tri deklaracioj kun rekomendoj adresitaj al la Eŭropa Komisiono kaj al registaroj de la EU-ŝtatoj. Ili estas tro ampleksaj por reciti ilin komplete, sed mi mencias jenan konstaton:

“La kreskanta tutmondiĝo kondukas nehaltigeble al la ĉiam pli kreskanta rolo de nur unu lingvo – la angla. Tio klaras en la EU-a nivelo kaj tutmonde. Dum la kresko de la uzo de la angla havas multajn pozitivajn trajtojn, ĝi ankaŭ havas multajn negativaĵojn, kiuj estas plejparte ignorataj. Al ili apartenas ĉiam pli kreskanta fremdiĝo de EU de civitanoj, kies lingvoj ne estas uzataj en la EU-institucioj”.

El la rekomendoj eblas akcenti almenaŭ kelkajn:

– La Eŭropa Komisiono devus klopodi, ke estu ellaborita kodo de lingva konduto en la EU-institucioj, direktita al egaleco por ĉiuj civitanoj de ĉiuj membroŝtatoj en EU-integriĝo sendepende de iliaj gepatraj lingvoj.

– La institucioj de EU devus disvolvi aktivan politikon por kontraŭi lingvan diskriminacion. Ekzemple, dungado devos neniam diskriminacii denaskajn parolantojn de iu ajn lingvo, ĉu laŭjure ĉu en la praktiko.

– La Eŭropa Komisiono entreprenu seriozan studon de Esperanto kiel interlingvo aŭ prioritata lingvo en la interna komunikado de EU, konsiderante la kostojn por lerni la lingvon kaj la longdaŭran ŝparadon, kiu rezultus pro efektivigo de la sistemo de internacia interkompreniĝo bazita sur Esperanto.

En la konferenco kiel ora fadeno videblis la alvoko al forigo de la diskriminacio dominanta en la nuntempa internacia lingva komunikado. La rezultoj de la konferenco formulitaj en konkretaj rekomendoj postulas renkontan starpunkton de EU kiel tuto kaj de la registaroj de la membroŝtatoj por ŝanĝo de la nuna kaosa, maljusta lingvopolitiko en Eŭropo al tiu, baziĝanta sur la kontraŭdiskriminaciaj principoj.

La plena teksto de la parolado de Andriukaitis.

La programo de la konferenco.

Litovia esperantisto en la Eŭropa Komisiono: Artikolo de Povilas Jegorovas el La Ondo de Esperanto, 2015, №3.
Stanislav Košecký

Ĉi tiu artikolo aperis en la postkongresa aŭgusta-septembra kajero de La Ondo de Esperanto (2016).
Ĉe represo bonvolu nepre indiki la fonton paperan (se en presaĵo) aŭ retan (se en retejo):
Papere: La Ondo de Esperanto, 2016, №8-9.
Rete: La Balta Ondo http://sezonoj.ru/2016/08/slovakio-12

Kadre de la internacia lingvopolitika konferenco “Perspektivoj de lingva komunikado en la Eŭropa Unio”, organizita en Nitra la 28-29an de julio 2016, okazis senprecedenca evento. Unuafoje en la historio de EU, membro de la Eŭropa Komisiono (EK) parolis ne nur pri Esperanto, sen ankaŭ en Esperanto. Temas pri la konferenca ĉefparolado de Vytenis Povilas Andriukaitis, litovia EKano ekde 2014, kiu lernis Esperanton antaŭ kvardek jaroj en Litovio. Ĉi-sube ni aperigas la lastan parton de lia parolado, farita la 28an de julio en la universitato “Konstanteno la Filozofo”.

Por mi persone Esperanto havas klaran ligon kun la lukto kontraŭ devigo. En la sovetia tempo la uzo de Esperanto estis protesto kontraŭ la reganta rusa lingvo, kiun oni devigis al ni uzi. En la disidenta movado mi proponis paroli Esperanton anstataŭe – kiel simbolo de humanismo kaj demokratio.

Do, kiel juna viro mi lernis tiun lingvon, ĉar mi estis inspirita de ties interna ideo, la idealo de mondo en paco. La instiga idealo de Doktoro Ludoviko Zamenhof, kiu iniciatis Esperanton, estas ofte miskomprenata: Paco, bazita sur egalaj rajtoj kaj justeco. Esperanto estas nur ilo, kvankam tre grava ilo, por helpi atingi tiun idealon. Tiu idealo interkroĉiĝas nete kun la celo de Eŭropa Unio, kiun oni foje priskribas kiel la plej sukcesan pacprojekton iam ajn. Ĝi alportis al la 28 EU-landoj la plej longan periodon de paco en la historio.

Kiel Umberto Eco iam skribis, la vivo de Zamenhof povas esti inspiro al ni. Li parolis multajn lingvojn flue, kaj estis tiel bona ekzemplo de multlingvismo en praktiko, multlingvismo al kiu EU aspiras. Tamen lia tuta vivo estis regata de pasio defendi la egalan homan dignon de ĉiu homo, evitante ke fortuloj trudu siajn lingvojn al aliuloj. Li komprenis, ke tiu reciproka agnosko de egalaj homaj rajtoj de ĉiuj civitanoj endas por daŭra paco.

Interesa libro de Dr Ulrich Lins, La Danĝera Lingvo, priskribas la provojn de la reĝimoj de Hitlero kaj Stalino mortigi Esperanton. Hitler malamis tiun “artefaritan lingvon elpensitan de judo”, kaj mencias ĝin en Mein Kampf. Stalin komprenis ke la rekta internacia komunikado, kiun ebligas Esperanto, povus rapide subfosi lian propran propagandon. Ambaŭ reĝimoj murdis multajn esperantistojn, kaj oni povas diri, ke lingvo pro kiu homoj mortis, enradikiĝis en la homa historio kaj ne plu estas konsiderata kiel “artefarita”.

Mi ŝatus korekti iujn miskomprenojn pri Esperanto. Kelkaj foje diras: “Esperanto ne havas kulturon”. Tiuj, kiuj pensas tiel, estas tiom ligitaj al la ideo de nacia kulturo, al naciisma koncepto, ke ili ne kapablas imagi lingvon kies kulturo estus komuna al la tuta homaro. Tamen Esperanto havas ĉion kion havas la plej evoluintaj naciaj lingvoj – poezion, kantojn, teatron, fikcion kaj nefikcion, elstarajn tradukojn el la plej bona monda literaturo, verkatajn de denaskaj parolantoj de tiuj lingvoj. Esperanto dum sia preskaŭ 130-jara ekzisto kaj evoluo kreis sian propran riĉan originan kulturon al kiu kontribuas ĉiuj uzantoj el diversaj nacioj kaj etnoj de la mondo, kio fariĝis monda heredaĵo.

Esperanto estas multrilate aliancano de malgrandaj lingvoj. Ĝi ebligas komunikadon tutplanede, tamen ĝia tre efika gramatiko kaj vortprovizo ebligas al homo ellerni ĝin tre rapide, en proksimume unu dekono de la tempo kiu necesas por ellerni iun ajn nacian lingvon. Krome, la propedeŭtikaj kvalitoj de Esperanto, kiuj estis ofte testataj en praktiko, akcelas kaj plibonigas la postan studon de aliaj lingvoj. Ĝia vortprovizo estas ĉefe hind-eŭropa, kaj ĝia sintakso havas multon komunan kun lingvoj tiel diversaj kiel la finna, hungara, turka kaj mandarena ĉina. Ĝi estas tiel ideala lanĉilo por la studo de aliaj lingvoj. Tiu fenomeno estos diskutata pli detale dum nia konferenco.

La angla estas tre utila kaj disvastigita en la hodiaŭa mondo, sed ĝi neniam povas doni la egalecon en komunikado kiun donas Esperanto – kie ĉiuj akceptas lerni facilan, neŭtralan lingvon, kaj tiel evitas la imperiismon de unu nacia lingvo, kiu donas dumvivajn, nemeritatajn privilegiojn al denaskuloj, kaj maljuste metas la plimulton de la homaro en konstantan malavantaĝon. Eĉ la plej fervoraj Esperantistoj ne dezirus ke ĝi anstataŭu aliajn lingvojn. Zamenhof verkis poezion en sia denaska jida, kaj en la rusa, lia lingvo de studo. Li tradukis la tutan Malnovan Testamenton de la hebrea al Esperanto. Kiel poeto, Zamenhof plene konsciis la neanstataŭigeblan valoron de ĉiu homa lingvo. Per Esperanto, la literaturaj gemoj de mia litova, kaj aliaj malgrandaj lingvoj kiel la hungara, la kroata kaj la slovaka, trovis sian vojon al la ĉina kaj japana, kaj tiel kontribuas al la internacia kompreno kiu estas esenca por paco.

Ene de EU, rolo por Esperanto povus helpi plifortigi komunan eŭropan identecon, kaj tiel igi EU pli efika en ties rolo de laboranto por paco en Eŭropo kaj en la tuta mondo. EU kaj Esperanto komune havas engaĝiĝon al paco, al justeco kaj al ne-diskriminacio. EU tute ne konscias la vastan potencialon de Esperanto por pliproksimigi civitanojn al la eŭropa integriĝo, kaj unu al la alia. Plibonigita lingva komunikado povus multe lerni de la ĝenerala progreso de la eŭropa integriĝo, bazita sur la ideoj de Robert Schuman kiel unue esprimitaj la 9an de majo 1950: “Eŭropo ne fariĝos subite, aŭ laŭ unu sola plano. Ĝi estos konstruita tra konkretaj atingoj, kiuj unue kreos faktan solidarecon”.

Simile Esperanto ne progresos subite, sed tra la libervolaj decidoj de kelkaj membroŝtatoj por doni al ĝi lokon en siaj instruplanoj, komence kiel helpilo por lingvolernado ĝenerale. La 4 Viŝegradaj landoj havas idealan pozicion por fari tiun unuan paŝon, en la kadro de sia jam bone evoluinta kunlaboro en aliaj kampoj. Mi esperas ke la Nitra konferenco, konstruante sur la Bratislava konferenco de 2006, ludos gravan rolon en la fortigado de multlingvismo kaj en la certigo de praktika uzo de ĉiuj niaj lingvoj. Ni neniam forgesu, kio estas la komuna celo de Esperanto kaj Eŭropa Unio – PACO.

La plena teksto de la parolado de Andriukaitis.

La programo de la konferenco.

Litovia esperantisto en la Eŭropa Komisiono: Artikolo de Povilas Jegorovas el La Ondo de Esperanto, 2015, №3.

Ĝi estas artikolo el la postkongresa aŭgusta-septembra kajero de La Ondo de Esperanto (2016).
Ĉe represo bonvolu nepre indiki la fonton paperan (se en presaĵo) aŭ retan (se en retejo):
Papere: La Ondo de Esperanto, 2016, №8-9.
Rete: La Balta Ondo http://sezonoj.ru/2016/08/andriukaitis

Malagnosko de la kataluna lingvo puŝis katalunajn politikistojn kiel Oriol Junqueras al sendependeca politiko (Foto: Eŭropa Parlamento)

Vide el Bruselo

Ĉu Katalunio vere sendependiĝos post 18 monatoj? Nur la estonteco diros al ni kio okazos. Tamen la eventoj en Katalunio profunde pensigas nin pri lingvoj, nacieco kaj ankaŭ pri Esperanto. Ni ja scias, ke esperantistoj venas el plej diversaj politikaj fluoj. Iuj el ili ofte kaj vigle oponas al sendependecaj movadoj, vidante negativan naciismon. Tamen ekzistas vigla esperantista movado en Katalunio, kiu nun okupas ĉeftitolojn en Eŭropaj ĵurnaloj pro la sendependiĝaj streboj de ĉi tiu Hispania provinco.

Kiel reagi al tia movado? Malfacilas. Ja ĉiuj opinias surbaze de individuaj kaj komunumaj kialoj. Kiel kimra ĵurnalisto, loĝanta en Bruselo dum 20 jaroj, mi komence eksekvis la strebojn de Katalunio protekti sian apartan lingvon de la centriga tendenco en Hispanio.

En 2008 mi raportis en La Ondo de Esperanto, kiel Peter Moser, ĝenerala direktoro de la Germana Komerca Ĉambro en Hispanio, argumentis, ke ne estas profitdone uzi la katalunan, kiun parolas pli ol naŭ milionoj da homoj. Moser tiel reagis post kiam la Barcelona futbalteamo decidis ne flugi per Air Berlin, ĉar ĉi tiu germana flugkompanio rifuzis informi katalune pasaĝerojn, kiuj flugas al aŭ de katalunparolantaj regionoj. “Firmaoj interkomunikiĝas kun siaj klientoj en la lingvoj, kiuj estas komprenataj de la plimulto, kiel la hispana en Hispanio”, – klarigis Moser.

En 2010 mi raportis pri la streboj de Katalunio atingi pli grandan agnoskon por sia lingvo je la Eŭropa nivelo. Tio komenciĝis en 2005, kiam la irlanda aldoniĝis kiel oficiala EU-lingvo. La 2005a adapto de la Eŭropunia regulo №1 de la 1958a jaro ne nur agnoskis la irlandan kiel oficialan lingvon, sed ankaŭ aldonis novan kategorion de “kun-oficialaj lingvoj” por la kataluna, eŭska kaj galega. Tiama membro de la Eŭropa Parlamento, Oriol Junqueras, plendis ke la Hispania registaro ne plenumis eĉ la interkonsentojn kun la Eŭropaj institucioj pri la uzado de la kun-oficialaj lingvoj. Junqueras alvokis al plena oficialigo de la kataluna kaj aliaj kun-oficialaj lingvoj.

Junqueras nun estas ĉefo de sia partio kaj aparte gravas en la streboj de Katalunio sendependiĝi de Hispanio. Nenio certas rilate al Katalunio kaj aparte la reago de la registaro el Madrido. Tamen, kiel esperantistoj, ni certas, ke malrespektado de lingvaj rajtoj kondukas al kreskantaj negativaj tendencoj. La malagnosko de la lingva egaleco en Katalunio kaj en Eŭropo nenie bonas por la estonteco de nia kontinento.

Dafydd ab Iago

Ĉi tiu artikolo aperis en la decembra kajero de La Ondo de Esperanto (2015).
Ĉe represo bonvolu nepre indiki la fonton paperan (se en presaĵo) aŭ retan (se en retejo):
Papere: La Ondo de Esperanto, 2015, №12.
Rete: La Balta Ondo http://sezonoj.ru/2015/11/bruselo-26

La konferencon organizos fakultato de mezeŭropaj studoj de Universitato de Konstanteno la Filozofo en Nitra partnere kun Instituto de hungara lingvistiko kaj finn-ugraj studoj de Universitato Eötvös Loránd (ELTE) en Budapeŝto, Universitato Adam Mickiewicz en Poznań (Pollando), Universitato de Suda Bohemio en České Budějovice (Ĉeĥio) kunlabore kun Ministerio pri eksterlandaj kaj Eŭropaj aferoj de Slovakio. La konferencon kunorganizos Eŭropa Esperanto-Unio (EEU) kaj Esperantic Studies Foundation (ESF).

Al la konferenco estas invititaj, interalie, prof. Robert Philipson (Danlando), prof. Davide Astori (Italio), prof. François Grin (Svislando), prof. Ulrich Ammon (Germanio), prof-ino Ina Druviete (Latvio) kaj prof. Edmund Wittbrodt (Pollando). Unu el ĉefparolantoj estos la Litovia membro de la Eŭropa Komisiono Vytenis Andriukaitis. Vytenis Andriukaitis eventuale parolos en Esperanto. Ĉi tiu konferenco estas iaspeca daŭrigo de simila konferenco, okazinta en 2006 en Bratislavo.

En la renkontiĝo temis ankaŭ pri diversaj aspektoj de helpo al la 52aj Baltiaj Esperanto-Tagoj, kiuj okazos en julio 2016 en Birštonas, interalie, pri eventuala alta protektanto de BET-52. Estis traktita la temo de financa helpo de la Litovia ŝtato al BET-52, konkreta sumo baldaŭ estos decidota.

Gediminas Kirkilas delonge subtenas Esperanton. Ekzemple, en 2008 li, kiel ĉefministro de Litovio, estis la alta protektanto de la 1a Tutmonda Kongreso de Esperantistoj-Ĵurnalistoj en Vilno. La registaro de Litovio sub lia gvido asignis al Litova Esperanto-Asocio 150000 lidojn (pli ol 43 mil eŭrojn) por la organizado de la kongreso.

Aleksander Korĵenkov

Ĝi estas artikolo el la decembra kajero de La Ondo de Esperanto (2015).
Ĉe represo bonvolu nepre indiki la fonton paperan (se en presaĵo) aŭ retan (se en retejo):
Papere: La Ondo de Esperanto, 2015, №12.
Rete: La Balta Ondo http://sezonoj.ru/2015/10/litovio-13

La nova grupo de la interlingvistikaj studoj (Foto: Edukado.net)

La 20an de septembro kun 26 aliĝintoj el 14 landoj (7 el Brazilo, po 3 el Hispanio kaj Pollando, po 2 el Slovakio kaj Svedio, po 1 el Ruslando, Kroatio, Irano, Ĉeĥio, Hungario, Nederlando, Belgio, Francio kaj Granda Britio) restartis la interlingvistikaj studoj (IS) ĉe la universitato Adam Mickiewicz (UAM) en Poznano (Pollando) la sesan fojon ekde 1998. La brazila entuziasmo videble kreskis malgraŭ la granda distanco kaj portis freŝan koloron al la eŭropa paletro. La varbado estis nun pli grandskala, dank’ al la paĝaro edukado.net, UEA kaj ESF. Ĉi-lasta disponigis bazan stipendion al 13 partoprenantoj. Edukado.net sukcese lanĉis kampanjon por helpi financi la vojaĝkostojn al Pollando de iuj partoprenantoj. ESF antaŭ nelonge lanĉis subtenkampanjon “AMU Poznanon!” por la sekva semestro (esperantic.org/amu), ja la regula partopreno postulas grandan sindediĉon de la gestudentoj. Koran dankon al ĉiuj, kiuj ĝis nun helpis.

Dum la semajna intensa sesio de la unua semestro okazis kurso pri interlingvistiko kun Věra Barandovská-Frank (Germanio, prof. de AIS) donanta superrigardon pri planlingvoj, al kiu kontribuis Ivan Colling (el Brazilo), kiu ĵus finis siajn interlingvistikajn studojn ĉe AMU. Esperantan kulturon enkondukis Zbigniew Galor (prof. en la universitato en Szczecin, Pollando) , al tio adoniĝis interesaj prelegoj pri lingvo kaj kulturo de Sabine Fiedler (prof. en la universitato de Leipzig, Germanio), pri la Esperanto-gazetaro de Jukka Pietiläinen (docento en la universitato de Tampere, Finnlando) kaj pri Esperanta radiofonio de Barbara Pietrzak (pola retradio, estrarano de UEA).

La unuan periodon de la Esperanta literaturo prezentis tradicie Tomasz Chmielik (tradukisto, Pollando) kaj Lidia Ligęza (poetino el Krakovo, Pollando). Fonetikon kaj fonologion – startante de ĝeneralaj bazaj nocioj al karakterizo de la Esperantaj sonsistemo kaj prononca normo – entreprenis Ilona Koutny (gvidanto de IS, prof. de UAM) kaj Nicolau Dols Salas (prof. en la universitato de la Balearaj Insuloj). Post koncizaj prezentoj kaj diskutoj de ĉiuj studobjektoj sekvos hejma laboro.

La sesio donis eblecon ankaŭ al la finaj ekzamenoj de la malnovaj gestudentoj: sep persistuloj (tri el Brazilo, po unu el Germanio, Hungario, Litovio kaj Svislando) prezentis interesajn rezultojn de sia laboro: Ivan Colling: “Ĉu la polurita spegulo estas fleksebla kaj amika? Kelkaj konsideroj pri logikeco, reguleco, simpleco en lingvoj”; Guilherme Jardim: “Analizo de la rilato inter spiritismo kaj Esperanto en Brazilo”; Rita Moraes: “Du similaj vojoj”; Anja Christina Stecay: “Funkcio de kieeco en esperantaj krimromanoj”; Szabolcs Szilva: “Klasifikado de planlingvoj”; Snaiguole Malych: “Ĉu esperantistoj agas inter si alimaniere ol kun neesperantistoj?”; Mireille Grosjean: “Komunikado en Afriko”. Informoj pri la laboraĵoj aperos en Edukado.net. Ili intencas daŭrigi siajn esplorojn.

La unujaran instruistan trejnadon (kunlabore de UAM, ILEI kaj Edukado.net) finis kvin partoprenantoj (Annie Grente kaj Marielou Cochard el Francio, Martin Ptasinski el Germanio, Luis Ladeira el Portugalio kaj Karina Oliveira el Brazilo) kaj akiris ILEI-atestilon pri instruado. Sukcesan aplikon al ili!

Freŝdiplomitaj instruistoj (Foto: Edukado.net)

La sesion sekvis la 3a Interlingvistika Simpozio (la 25–26an de septembro), kun la ĉefa temo internacia komunikado. Ĝi estis malfermita al neesperantistaj kontribuantoj, kiuj konsistigis pli ol kvaronon de la prelegantaro. Malfermis ĝin vicrektoro de UAM kaj parolis la vicdirektoro de la Lingvistika Instituto. Prelegoj estis prezentataj en Esperanto, pola kaj angla, temis pri lingvopolitiko, interkultura komunikado kaj diversaj aspektoj de esperantologio kaj interlingvistiko. La programo kaj resumoj troviĝas en la retejo de la studoj. Elektitaj artikoloj aperos en la universitata lingvistika revuo JKI (Lingvo.Komunikado. Informado).

La interlingvistika simpozio altiris grandan atenton (Foto: Edukado.net)

La bankedo kunigis la malnovajn kaj novajn gestudentojn, instruistojn kaj prelegantojn en agrabla etoso en la manĝejo Jowita. Gastis kaj laŭdis la aranĝon vicdekano de la Novfilologia Fakultato kaj la direktoro de la Lingvistika Instituto. La gvidanto de la Interlingvistikaj Studoj transdonis dekjaran son- kaj videoarkivon de la studoj al la reprezentantoj de la Viena Esperanto-Muzeo, CDELI (Centro de dokumentado kaj esploro pri la lingvo internacia en La Chaux-de-Fonds, Svisio) kaj Edukado.net.

La semajnon finis la 30a Arkones, fama kaj riĉa kultura renkontiĝo kun muziko, filmoj, teatraĵoj kaj multaj diskutoj. En ties programoj multnombre kontribuis ankaŭ prelegintoj kaj studentoj de la Interlingvistikaj Studoj.

Ilona Koutny

Fotoj el la retejo Edukado.net.

Ĝi estas artikolo el la oktobra kajero de La Ondo de Esperanto (2014).
Ĉe represo bonvolu nepre indiki la fonton paperan (se en presaĵo) aŭ retan (se en retejo):
Papere: La Ondo de Esperanto, 2014, №11.
Rete: La Balta Ondo http://sezonoj.ru/2014/10/uam-6/

Okaze de la eŭropaj balotadoj de la 25a de majo 2014, Kataluna Esperanto-Asocio (KEA) sendis demandaron pri lingvaj rajtoj al la partioj kiuj ilin partoprenas. La politikaj partioj kiuj respondis ĝin estas la jenaj: Partit Popular de Catalunya (PP), Esquerra Republicana de Catalunya (ERC), Iniciativa per Catalunya Verds (ICV), la kataluna sekcio de Unión, Progreso y Democracia (UPyD), Confederació Pirata (Piratoj) kaj Compromís (kiun oni kontaktis pere de la Valencia E-o Asocio). La diversaj respondoj montras la malsimilan vidpunkton de la politikaj partioj pri ilia maniero interpreti la lingvan justecon kadre de EU.

Pri la partioj menciataj en tiu ĉi raporto

Partit Popular de Catalunya (PP): laŭnome Popola Partio, dekstra/konservativa, hispannaciisma, nuntempe reganta Hispanion; en la EU-Parlamento membras en Eŭropa Popola Partio;

Esquerra Republicana de Catalunya (ERC): laŭnome Respublika Maldekstro de Katalunio, maldekstra katalunisma sendependisma; en la EU-Parlamento membras en Eŭropa Libera Alianco;

Iniciativa per Catalunya Verds (ICV): laŭnome Iniciativo por Katalunio-Verduloj (ICV), maldekstra katalunisma ekologiisma; en la EU-Parlamento membras en Eŭropa Libera Alianco kaj en Eŭropaj Verduloj;

Unión, Progreso y Democracia (UPyD): laŭnome Unuigo, Progreso kaj Demokratio; hispannaciisma, dekstra diskurso sed sen oficiala sinteno; en EU-parlamento rifuzis ties aniĝon Eŭropa Liberala, Demokrata kaj Reforma Partio;

Confederació Pirata (Piratoj): laŭnome Pirata konfederacio, progresema alternativa; en la EU-Parlamento membrus en Eŭropa Libera Alianco;

Compromís: laŭnome Kompromiso, maldekstra valenciisma; en la EU-Parlamento membrus en Eŭropa Libera Alianco;

Convergència i Unió (CiU): laŭnome Konverĝo kaj Unuigo (CiU), dekstra katalunisma, nuntempe reganta Katalunion, subtenas sendependiĝon; en la EU-Parlamento membras parte en Eŭropa Liberala, Demokrata kaj Reforma Partio kaj parte en Eŭropa Popola Partio;

PSC: Socialisma Partio de Katalunio (PSC), socia-demokratia hispanisma; en la EU-Parlamento membras en Eŭropa Socialisma Partio;

Ciutadans-Partit de la Ciutadania (Cs): laŭnome Civitatanoj-Partio de la Civitanaro, hispannaciisma, sen oficiala sinteno, en la EU-parlamento rifuzis ties aniĝon Eŭropa Liberala, Demokrata kaj Reforma Partio;

Podemos: laŭnome Ni Povas, progresema alternativa;

EH Bildu: laŭnome Kunveni en Eŭskio, maldekstra eŭskisma sendependisma;

Vox: laŭnome Voĉo, hispanisma, ekstremdekstra; en la EU-Parlamento membrus en Eŭropa Popola Partio.

La kataluna lingvo

Rilate al la rekono kiun devus havi la kataluna lingvo en la eŭropaj institucioj la sintenoj estas dividitaj. Unuflanke, la plimulto de la partioj opinias ke ĝi devus esti la maksimuma, kiel ERC, ICV, Piratoj aŭ Compromís. Aliaj, kiel UPyD, akceptas ke la nuntempa rekono, eĉ se limigita, estas eraro. Aliaj partioj precipe defendas la nunan situacion.

La okcitana lingvo

Pri la okcitana partioj kiaj ERC kaj ICV ankaŭ favoras ties oficialigon. La plejmulto, tamen ne deklaris sin.

Lingvaj rajtoj en Eŭropo

Rilate al la situacio de la lingvaj rajtoj en EU, plejofte en la partioj mankas eŭropa konscio preter la loka/nacia demando. Tial do, kiam oni demandas ĉu la lingva reĝimo ĉe EU estas justa, ili tendencas respondi ekskluzive el la vidpunkto de la propra nacia lingvo. Tiusence, la mezuroj proponitaj de la partioj por efektivigo de la principoj je egaleco, maldiskriminacio kaj justeco en la lingva areo de la EU-institucioj celas, pleparte, ĉu la oficialigon de la kataluna lingvo (ICV, ERC, Piratoj kaj Compromís) aŭ simple akcepti kiel justan la nunan modelon (PP kaj UPyD).

La angla lingvo kaj la lingva diverseco

Rilate al la rolo de la angla en EU, kelkaj partioj insistas pri ĝia instruado eĉ ĝin inkluzivante kiel pera lingvo en la nacia instrusistemo (PP, UPyD). Aliaj emfazigas la gravecon de la instigo de la lingva diverseco en EU (ERC, ICV, Piratoj kaj Compromís). Se temas pri konkretigo de la politiko en tiu areo, ERC konsideras ke Generalitat (la kataluna aŭtonoma registaro) devus plene decidi pri ĝi, respektante tamen, la liberecon de la lingva projekto de ĉiu edukcentro; Piratoj, siaflanke, favoras tutmondan komunikadon ne limigitan al la uzado de la angla lingvo, kaj post pridemandado al la socio; simile, ICV konsideras ke en la lernejoj oni devas promocii diversajn lingvojn, ne nur la anglan; kaj Compromís vetas por establigo de aktivadoj cele al kunlaboro inter la diversaj popoloj de UE. Fine UPyD konsideras ke oni devas permesi liberan elekteblecon al gepatroj.

Esperanto

Se temas pri la enkonduko de iu neŭtrala lingvo en la eŭropa spaco la politikaj partioj ne vetas malferme je Esperanto kiel helplingvo de EU. Tamen kelkaj (Piratoj kaj Compromís) montris sin pretaj pridebati la aferon. Aliflanke, dum ERC malhavas oficialan sintenon pri tiu temo, same PP kiel UPyD konsideras ĝin malfacile realigeblan. Fine ICV opinias ĝin dezirebla ebleco, kvankam konstatas, ke estas praktikaj malfacilaĵoj en ĝia aplikado.

* * *

Krom tiu ĉi analizo, KEA studis la proponojn pri lingva politiko de la balotadprogramoj de aliaj politikaj partioj de la hispana ŝtato kiuj, kvankam ne respondis nian demandaron, laŭ diversaj enketoj havas eblecojn akiri reprezentiĝon en la Eŭropa Parlamento: CiU, PSC, Ciutadans-Partit de la Ciutadania, Podemos, EH Bildu kaj Vox.

El ĉiuj ĉi, CiU plejmulte detaligas tiujn aferojn, ĝi deklaras sian intereson pri la oficialigon de la kataluna kaj la arana (okcitana), kaj samtempe pri la instruado de la angla. PSC kaj Bildu ankaŭ montras sin favoraj al la oficiligo de la kataluna, dum Podemos sindevigas multe pli neklare garantii la defendon de la minoritataj lingvoj en Eŭropo. Vox estas tiu kiu plej klare defendas la uzadon de la angla lingvo kiel nura lingvo de EU, ĉar ili konsideras ke la lingva diverseco malhelpas la korektan funkciadon de EU. Siaflanke, Ciutadans insistas je la elektorajto de la gepatroj en kiu ajn de la oficialaj lingvoj en ĉiu UE teritorio, dum ili favoras la uzadon de la angla kiel la laborlingvo de la UE institucioj.

ALDONO

Resumo de la respondoj de la politikaj partioj al la demandaro de KEA pri lingvaj rajtoj

1. Kiun rangon vi konisderas, ke la kataluna kaj la okcitana lingvoj devas havi en la eŭropaj institucioj?

Compromís. Ni opinias ke ĉiuj lingvoj parolataj en Eŭropo devus esti oficialaj, minimume en la reprezentado kaj komunikado al la civitanoj. La deputitoj devus povi alparoli la Parlamenton en la propra lingvo kaj la civitanoj devus povi rilati kun la eŭropaj lingvoj en la propra lingvo.

ERC. Laŭ ni kataluna kaj okcitana devas ĝui la rangon de oficialaj lingvoj.

ICV. Ni pensas ke la kataluna lingvo devas esti oficiala lingvo en la eŭropaj institucioj ĉar ĝi estas la nura kun plurmiliona parolantaro kiu ne estis agnoskita kiel oficiala lingvo de EU. Rilate al la okcitana, ĝia parolantaro devus konkretigi kiun rangon ili postulas.

Piratoj. Ni kredas ke la eŭropaj institucioj devas agnoski la kulturon de ĉiuj eŭropaj popoloj kaj ebligi la utiligon de ĉies propraj lingvoj sen iaj bariloj.

PP. Ni opinias ke oni devas garantii la rangon de la kataluna lingvo kiel komunkadlingvo kun diversaj eŭropaj institucioj laŭ la reguligo de 2005. Krome ni proponas potencigi la rimedojn por ebligi ke la civitanoj povu adresi sin al la Eŭropa Justica Kortumo en la kataluna lingvo.

UPyD. Nia startpunkto estas la celo labori por maksimuma simpligo de la reguloj kaj administrativaj baroj de EU, por igi ĝin pli efika. Ni opinias ke la enigo de regionaj lingvoj en la funkciado de EU kiel oni faris en la lastaj jaroj estas grava eraro, ĉar ĝi komplikigas ankoraŭ pli ĝian funkciadon.

2. Ĉu vi konsideras justa la nuntempan sistemon pri lingva uzado ene de la eŭropaj institucioj kaj ties rilaton kun la eŭropaj civitanoj?

Compromís. Ni ne konsideras ĝin justa, ĉar valencianoj ne rajtas adresi sin al la Eŭropa Parlamento en la propra lingvo, kaj tial ne povas tion fari plenrajte.

ERC. En EU, ĝenerale, la lingvoj ne estas problemo. La Eŭropa Paralamento havas reguligon pri uzadrajto de 24 lingvoj, ĉiuj en egaleca rango. Kaj, kvankam oni ne povas diri ke el Eŭropo oni helpis nin multe en nia lukto por la pluvivo de la kataluna kaj de la okcitana, ankaŭ oni ne povas aserti ke oni kontraŭis nin.

ICV. Ne. La neoficialigo limigas la promocion kaj la normaligon de nia lingvo en multaj medioj ĉu naciaj aŭ internaciaj.

Piratoj. Laŭ nia kompreno la kialoj de la nuna reguligo pri uzadrajto estas pure ekonomia, ĉar temas pri problemo de buĝetaj prioritatoj. Ĉar ni pretendas, ke la civitanaro povu utiligi la propran lingvon en la eŭropaj institucioj, oni devas kontroli kaj revizii kie oni malŝparas rimedojn kiujn oni povus disponigi al la integrigo de la eŭropaj lingvoj.

PP. Ni opinias, ke oni devas firmigi la atingitan pozicion de la kataluna lingvo kaj labori por eviti ke nia alia lingvo —la hispana— estu flankenmetita en la eŭropaj institucioj fare de la franca, angla kaj germana. Multlingvismo implicas tre altan koston, tamen ĝi necesas. Ŝajnas ne tro realigebla kaj realisma plialtigi tiujn elspezojn aldonante lingvojn kiuj ne estas rekonitaj en la Traktatoj.

UPyD. Ni volus, ke oni utiligu ankoraŭ malpli da lingvoj, ĉar tiel oni povus redukti kostojn kaj administrativajn barojn.

3. Kiujn mezurojn vi konsideras prenendaj en la EU-aj institucioj por efektivigi la principojn pri egaleco, ne-diskriminacio kaj justeco kadre de lingvoj?

Compromís. La reprezent- kaj komunikadnivelo en la eŭropaj institucioj devas esti garantiataj. Krome oni devas promocii la veran lingvan diversecon de EU, kiu iras preter la aktualaj ŝtataj lingvoj. Same, kiel elmontro de la plurlingveco kiu estas eŭropa identecsimbolo, EU devus aparte engaĝiĝi en la diskonigo kaj protekto de la minoritataj lingvoj aŭ kiuj ne disponas pri politka povo je ilia dispono.

ERC. Faciligi, ke iu ajn eŭropa civitano povu sin adresi en la propra lingvo, kiu ajn ĝi estu, al la eŭropaj institucioj, pere de tradukado kaj de la oficejoj ekzistantaj en EU; transdoni al la Eŭropa Parlamento entuta dosiero pri la lingvaj agresoj suferitaj de la katalunlingvanoj el la tuta Kataluna Landaro; defendi la katalunan edukmodelon, kiel ekzemplo de integriĝo kaj bona agado en la traktado de la lingva diverseco, antaŭ la eŭropaj institucioj, kiel respondo al la atakoj kiujn ĝi suferas de la hispana kaj franca ŝtatoj; promocii la respekton de la lingvaj rajtoj de la konsumantoj antaŭ la entreprenoj, pere de la disvolviĝo de normo pri kvalito en la entreprena lingva uzado; instigi novan Ĉarton pri la Lingvoj en Eŭropo kiu superu la malhonorigan koncepton pri la “minoritataj lingvoj”, kaj permesu orientigi la valorojn de multlingvismo kaj de lingva diverseco kadre de EU direkte al konkretaj politikoj.

ICV. Ĝis nun, verŝajne, la stablita proceduro igas nepra la oficialigon de la lingvo en la propra ŝtato. Dum la hispana ŝtato ne agnosku la katalunan plene oficialan en Hispanio (aŭ ĝi petu formale la enoficialigon de la kataluna lingvo en la eŭropaj institucioj), la kataluna ne povos atingi tiun rangon. Tiel do, por atingi la celojn de vi menciataj, Katalunio devus nepre estiĝi ŝtato en la sino de EU.

Piratoj. Oni devus stabligi manierojn kaj disponigi rimedojn por fari UE alireblan al la civitanaro en la lingvo kiu estu plej proksima, respektante la kulturojn formantajn Eŭropon kaj ties historion. Tial do, oni devus pliampleksigi la liston de 24 oficialaj lingvoj, tamen oni devus unue konsulti la civitanaron pri ĝia kosto, por ke oni decidu pri la afero.

PP. Konservi kion ni sukcesis ek de 2005 kaj antaŭeniri en la utiligo de la kataluna kiel komunkadlingvo inter la civitanoj kaj la Eŭropa Justica Kortumo.

UPyD. Niaopinie tiuj principoj plenumiĝas permesante al la politikistoj kiuj partoprenas ilin, libere elektu la lingvon por sin adresi al la institucioj de la Unio, aŭ por ricevi la dosierojn kiujn ili pretigas en la diversaj oficialaj lingvoj de la membroŝtatoj.

4. Ĉu vi konsideras, ke la internacia lingvo Esperanto povas esti konsiderinda kiel ilo por garantii efektivan interkomunikadon en egaleca situacio por ĉiuj civitanoj de la EU sendepende de ilia gepatra lingvo?

Compromís. Ni ege ĝojus se ni povus malferme diskuti la aferon.

ERC. La Faka Komisio pri Lingva Politiko de ERC ne traktis tiun temon

ICV. Kvankam povus esti dezirebla kaj konsiderante ke Esperanto estas vivanta lingvo, ni observas certajn malfacilaĵojn en ĝia utiligado kiel komunikadlingvo en la sino de EU. Ĉiukaze, Esperanto estas tute normala lingvo kaj entenas grandan potencialon por favorigi la ekvilibron kaj la kulturan reciprokecon inter la eŭropaj popoloj.

Piratoj. La demando estus ĉu la civitanaro volas utiligi Esperanton kiel pera lingvo. Kvankam la eŭropaj institucioj prenus ĝin en konsidero, tiu devigo el Eŭropo estus sentita kiel trudo kaj kreus rifuzan senton por la elektita opcio. Male se ĝi fontus el civitana iniciato ĝi havus la necesan akcepton.

PP. Kvankam ni ne adoptis pozicion sur tiu temo, ne facilas estigi ŝanĝon en la Traktato por enkonduki komunan lingvon, ankoraŭ pli se temas pri artefarita lingvo.

UPyD. Ni kredas ke la enkonduko de nova lingvo en la tuta EU havus enormajn kostojn kaj ties praktika realigo estus ege diskutebla, nun mem tute ne realigebla. Tamen ni opinias ege interesa profundigi en la diskonigo de la samaj valoroj pri eŭropa civitaneco en la tuta EU, kaj tiel garantii la egalecon de ĉiuj eŭropanoj.

5. Kiujn vojojn vi imagas, por ke Eŭropa Unio agu sur la edukaj politikoj de la ŝtatoj, membroj de EU, por faciligi la interkomunikadon inter eŭropaj civitanoj, kaj samtempe stimuli la lingvan diversecon? Aŭ vi kredas, ke nur la instruado de la angla estas promociinda?

Compromís. Ni favoras ke ĉiuj voĉoj el tiu bunta eŭropa kontinento estu aŭskultataj kaj estu prenataj en konsidero. Ni ne volas unuforman kaj unulingvan Eŭropon. Nepras instigi la edukajn, kulturajn kaj lingvajn interŝanĝojn inter la diversaj popoloj, establigi iniciatojn de kunlaboro kaj kunagado: stipendioj, eldonhelpoj, komunigo de aferoj rilatantaj al diversaj teritorioj samlingvaj sed administrative dividitaj, ktp.

ERC. Ni komprenas, ke multlingvismo estas valoro potencigebla en ĉiuj instruniveloj. Niaopinie EU povas profiti danke al la enkonduko de lingvaj politikoj celantaj diskonigi tiujn valorojn en la eduksistemoj de ĉiu lando. Memkompreneble ke apud la angla, ankaŭ; ju pliaj lingvoj despli bone. Malgraŭ tio, ni komprenas ke la respondeco pri Edukado apartenas ekskluzive al ĉiu administracio, en nia kazo al la Generalitat de Catalunya, kaj ni opinias pozitivan valoron la fakto ke tiaj decidoj estu prenataj ne centrigite, respektante la respondencon de ĉiu administracio kaj la liberecon de la edukprojekto de ĉiu lernejo.

ICV. La kultura, historia kaj lingva diverseco devas esti helpata, la rajtoj de la malplimultoj devas esti defendataj kaj la interkultura dialogo kaj la reciproka interkompreno devas esti plifirmigitaj en la edukcentroj. Oni devas alproksimigi la rimedojn al la decidocentroj proksimaj al la civitanaro kaj kontraŭbatali la lerneja malsukceso. Oni povas celi al komuna pritrakto de certaj studfakoj, potencigi eŭropajn projektojn kiuj pliampleksigu la nombron kaj kvaliton de la lernejanaj interŝanĝoj kaj la profesian pliperfektigon de la instruistaro. La eŭropaj institucioj devas alproprigi la politikojn celantajn la redukton de malegaleco. Bezonas disponigi sufiĉajn monrimedojn al la programoj dediĉitaj al la faciligo de la movebleco kaj libera enskribiĝo en kiu ajn eŭropa centro por ĉiuj la diversspecaj gimaziaj studentoj. Ne nur endas respekti la lingvan diversecon sed oni devas instigi la multlingvismon kaj la memaprezon por la lingvoj de la civitanaro. La angla ne povas esti la nura lingvo promociinda en la lernejoj. Ekzemple, kataluna urbo Camprodon, kie la ekzisto de lingva interŝanĝo kun franclingvanoj estas konstanta kaj kie ŝajnus logike ke la lernejo havus lingvan projekton kiu starigus la francan lingvon antaŭ la angla.

Piratoj. Ni opinias ke la edukpolitikoj devas esti proponitaj kaj elektitaj de la civitanaro, ne de iu elito kiu diras reprezenti la popolan volon sed kiu ordinare respondas al la interesoj de la premgrupoj. Ni, la piratoj havas la diversecon en la koro de nia propono, tiel politike samkiel kulture, kaj daŭre resti malfermaj al la civitanaj interesoj. Kiel internacia movado, ni agnoskas la bezonon facile rilati inter ni, tial do, kvankam ni ne havas oficialan sintenon, ni ĉiam favoros meĥanismojn kiuj favoru la diversecon kaj samtempe realigu tutmondan komunikadon, ne limigitan al la angla lingvo.

PP. Ni vetas por la plibonigo de la instruado de la angla lingvo en nia eduksistemo. Ni urĝe bezonas instruistojn kapablajn instrui anglalingve en la diversaj niveloj de nia instrusistemo. En la kataluna kazo ni defendas antaŭenmarŝi cele al trilingvismo en la lernejo: kataluna, hispana kaj angla.

UPyD. Ni startas el la principo ke la gepatroj devas povi elekti libere la eduklingvon de ties gefiloj. Sed ankaŭ ni opinias ke EU devas promocii inter siaj ŝtatmembroj edukajn politikojn komunajn en unu lingvo kiel ekzemple la angla.

Rilate al la aliaj politikaj partioj kiuj ne respondis la demandaron, ties politikaj programoj entenas la sekvantajn aspektojn pri lingva politiko:

CiU: Ni instigos la lernadon de fremdaj lingvoj por estigi lernantojn pli konkurencajn kaj malfermajn al la mondo, kun pli larĝaj perspektivoj rilate laboreblecoj kaj la persona pliriĉiĝo. Ni antaŭenpuŝos la leĝajn iniciatojn bezonatajn por farigi la katalunan ŝtatlingvo kaj, laŭ tiu statuso ĝi ricevu la plenan agnoskon institucian kaj oficialan flanke de EU, tiel ke kiu ajn persono utiliganta la katalunan lingvon ĝuu la samajn lingvajn rajtojn samrange kiel aliaj EU-civitanoj en ilia rilato kun la institucioj kaj organismoj de EU. Ni impulsos la leĝŝanĝojn bezonatajn por atingi la partoprenon kaj enkondukon de la kataluna lingvo, kiel mezgranda eŭropa lingvo, en la programoj kaj agadoj de EU en la kultura kaj lingva medio. Ni defendos antaŭ la institucioj kaj eŭropaj organismoj la agnoskon de la unueco de la kataluna lingvo, ties historia teritoria areo kaj ties scienca nomigo. Ni laboros en la defendo kaj plifortigo de la valoro de lingva kaj kultura eŭropa diverseco, kaj la loko kiu korespondas al la kataluna lingvo kiel jarmila kultura esprimo de la eŭropa kaj universala havaĵo. Samcele ni pliprofundigos la dialogon kaj kunlaboron kun asocioj kaj organizoj laborantaj eŭropnivele en la defendo de la valoro kaj plureco lingvaj en Eŭropo. Ni laboros por sukcesi ke la kono de la kataluna lingvo estu konsiderata kiel poento por la kandidatoj al laborpostenoj aŭ staĝoj en la eŭropaj institucioj. Ni defendos ŝanĝon en la direktivon kontraŭ diskriminacio tiel ke ĝi ankaŭ inkludu la diskriminacion pro lingvaj kialoj. Ni defendos antaŭ la eŭropaj institucioj kaj organizoj la agnoskon kaj unuecon de la okcitana lingvo, arana en Arano, kiel parto de la kultura kaj lingva eŭropa havaĵo. Ni defendos la modelon de la kataluna enlingviĝo kiel modelo de sukceso, integriĝo kaj socia plifirmiĝo kiu povas esti referenca por la edukpolitikoj en la tuta Eŭropo.

Ciutadans-Partit per la Ciutadania. Ni impulsos la edukpolitikojn kiuj garantiu la rajton ricevi la edukadon en ĉiu teritorio en kiu ajn de ties oficialaj lingvoj. Ni opinias fundamentan la rajton de la gepatroj kaj edukadrespondeculoj elekti la oficialan lingvon en kiu oni devas instrui ties gefilojn en la landoj kie kunekzistas unu aŭ pliaj oficialaj lingvoj aŭ unu aŭ pliaj regionaj lingvoj. Ni kombinos la lingvan diversecon de EU kun la efikeco en la funkciado kaj kostoraciigo, establigante la anglan kiel sola laborlingvo; maksimumo de kvin lingvoj en la politika debato; kaj ĉiuj oficialaj lingvoj de la Membro-ŝtatoj por la komunikado kun la civitanoj, garantiante tiamaniere, la lingvajn rajtojn de ĉiuj eŭropanoj.

EH-Bildu. Eŭskio rajtas komuniki per sia propra lingvo. Nia modelo estas Eŭropo de la nacioj aŭ de la popoloj, bazita en la diverseco, egaleco kaj kunvivado. Ni postulas la agnoskon kaj oficialecon, ke oni garantiu la lingvajn rajtojn. Agnosko kaj oficialigo de ĉiuj lingvoj, egaleco, rango kaj demokratiigo (garantii la uzadon).

PSC. Ni prioritate impulsos la oficialigon de la kataluna lingvo en la diversaj eŭropuniaj institucioj. Ni aparte laboros por akiri la necesan plimulton por senblokigi la uzeblecon de la kataluna en la plenkunsidoj de la Eŭropa Parlamento, kaj por faciligi kaj promocii ankoraŭ pli la interparolo kaj korespondado katalune inter la civitanaro kaj la eŭropaj institucioj. Sammaniere ni daŭre defendos kaj eklaboros por agnoskigi la katalunan lingvon kiel oficialan de EU, kaj tial do, modifigi la Traktaton de la Unio en tiu senco.

Podemos. Efektivigi ilojn, en la edukplanoj kiuj instigu kreivon, kritikan pensmanieron, kreajn procesojn kaj profesian edukadon, kaj kiuj garantiu la defendon de la minoritataj lingvoj en eŭropa nivelo.

Vox. Niaj nuntempaj junuloj devas kapabli labori kie ajn en EU , tiacele oni devas instigi la lingvoinstruadon. La kultura, lingva, historia kaj ekonomia diverseco de la naciaj ŝtatoj malfaciligas kaj prokrastigas la estiĝon de eŭropa identeco.

KEA

Ĉi tiu artikolo aperos en la julia kajero de La Ondo de Esperanto (2014).
Ĉe represo bonvolu nepre indiki la fonton paperan (se en presaĵo) aŭ retan (se en retejo):
Papere: La Ondo de Esperanto, 2014, №7.
Rete: La Balta Ondo http://sezonoj.ru/2014/05/kataluna-3/

La demandoj senditaj estis la sekvaj:

1. Kiun rangon vi konsideras, ke la kataluna kaj la okcitana lingvoj devas havi en la eŭropaj institucioj?
2. Ĉu vi konsideras justa la nuntempan sistemon pri lingva uzado ene de la eŭropaj institucioj kaj ties rilaton kun la eŭropaj civitanoj?
3. Kiujn mezurojn vi konsideras prenendaj en la EU-aj institucioj por efektivigi la principojn pri egaleco, ne-diskriminacio kaj justeco kadre de lingvoj?
4. Ĉu vi konsideras ke la internacia lingvo Esperanto povas esti konsiderinda kiel ilo por garantii efektivan interkomunikadon en egaleca situacio por ĉiuj civitanoj de la EU sendepende de ilia gepatra lingvo?
5. Kiujn vojojn vi imagas, por ke Eŭropa Unio agu sur la edukaj politikoj de la ŝtatoj, membroj de EU, por faciligi la interkomunikadon inter eŭropaj civitanoj, kaj samtempe stimuli la lingvan diversecoj? Aŭ vi kredas, ke nur la instruado de la angla estas promociinda?

KEA agadas por diskonigi la problemojn pri lingva malegaleco kaj Esperanton en la Kataluna Landaro, kaj por faciligi la lernadon kaj la praktikadon de la internacia lingvo.

Ĉi tiu artikolo aperos en la junia kajero de La Ondo de Esperanto (2014).
Ĉe represo bonvolu nepre indiki la fonton paperan (se en presaĵo) aŭ retan (se en retejo):
Papere: La Ondo de Esperanto, 2014, №6.
Rete: La Balta Ondo http://sezonoj.ru/2014/04/kataluna-2/

28 ŝtatoj-membroj signifas 24 lingvojn (Foto: Eŭropa Komisiono)

Por multaj ekster Bruselo, tiaj plenkunsidaj voĉdonoj en la Eŭropa Parlamento (EP) estas kontraŭlogikaj aŭ hipokritaj. Parlamentanoj ĵus akceptis raporton, kiu alvokas la registarojn en la tuta Eŭropa Unio (EU) agadi por daŭra lingva diverseco. Aliaflanke, ili decidis tranĉi la buĝeton de la interpretad-servo.

En si mem, la raporto pri la lingva diverseco estas laŭdinda. Ĝi estis verkita de la korsika parlamentano François Alfonsi. La registaroj devas esti pli atentaj al la minacoj, kiuj povas konduki al formorto de lingvoj, laŭ Alfonsi, kiu mem defendas la korsikan parolatan de 160 mil homoj. Studo de Unesko montras, ke el ĉirkaŭ 255 lingvoj hodiaŭ parolataj en Eŭropo, 128 estas en “danĝero” kaj ĉirkaŭ 90 estas en “serioza danĝero” aŭ “maltrankviliga situacio”.

“Tiuj endanĝerigitaj lingvoj inkluzivas la sameajn lingvojn en la norda Finnlando. Ni laboras por certigi ilian supervivadon pere de ekstra financado por bazlerneja instruado kaj same-lingvaj amaskomunikiloj inkluzive de radio kaj televido”, – diras la finnlanda parlamentano Hannu Takkula.

EP-ano Izaskun Bilbao Barandica el Eŭskio rimarkigas, ke lingvo povas esti endanĝerigita en unu lando, sed ne en najbara lando. “La eŭska lingvo estas en bona sano en la sudo de Eŭskio, sed estas en danĝero en la eŭska-parolantaj areoj de Francio”, – li diras. Bilbao Barandica volas konkretajn rimedojn, kiuj helpos eviti tiajn lingvajn diferencojn en landlimaj regionoj.

Samtempe kun la alvoko protekti la lingvan diversecon kaj la lingvojn en danĝero, la parlamento akceptis planon de la nederlanda parlamentano Esther de Lange por ŝpari monon per “pli efika” interpreta servo. Nun interpretistoj ĉeestos komitatajn kaj aliajn kunvenojn nur post peto de parlamentano. “Ĉiu membro rajtas paroli en sia propra lingvo. Sed malnecesa interpretado devus esti evitita”, diris de Lange.

Laŭ de Lange, la parlamento savos “milionojn” da eŭroj. La Eŭropa Parlamento estas la sola institucio en la mondo kiu funkcias tiom multlingve. Post la membriĝo de Kroatio, parlamentaj kunsidoj povas esti interpretataj el kaj en 24 lingvoj.

Evidente, la kostoj de parlamenta interpretado – sen paroli pri tradukado – estas altaj. Ili estas ĉirkaŭ 58 milionoj da eŭroj jare pro pli ol 5200 kunvenoj. Oni kalkulas pri ĉirkaŭ 100 mil interpretistaj labortagoj. De Lange kalkulas, ke la parlamento povas sennecese elspezi 5 milionojn da euroj jare pro tio, ke preskaŭ 15% da kunvenoj estas nuligitaj lastminute.

Bedaŭrinde, la ŝanĝo de la interpretadreguloj (tio ja ŝparos monon) ne estas sendanĝera por lingva diverseco en la parlamento. Nun multaj neanglalingvaj parlamentanoj parolas angle pro la “simpleco”, eĉ se ili ne bone regas la anglan. Plia malhelpo por alparoli aliajn parlamentanojn propralingve danke al la interpretadservo ne favoras multlingvecon.

Dafydd ab Iago

Ĉi tiu artikolo aperis en la oktobra kajero de La Ondo de Esperanto (2013).
Ĉe represo bonvolu nepre indiki la fonton paperan (se en presaĵo) aŭ retan (se en retejo):
Papere: La Ondo de Esperanto, 2013, №10.
Rete: La Balta Ondo http://sezonoj.ru/2013/09/bruselo-6/

Ĉu la estontaj generacioj de eŭropanoj parolos nur angle? (Foto de la Eŭropa Komisiono)

Antaŭ 50 jaroj la esperantistoj esperis, ke la Zamenhofa kreaĵo estos inter la la oficialaj lingvoj de la Eŭropaj institucioj apud la franca, germana, itala kaj nederlanda. En 1974, kiam aldoniĝis la dana kaj la angla, tiaj esperoj restis en esperantistaj rondoj. Nekredeble, sed la esperoj de la plej entuziasmaj esperantistoj ne disiĝis, kiam aldoniĝis la greka (1981), portugala kaj hispana (1986), finna kaj sveda (1995).

Eĉ en la mensoj de la plej duraj esperantistoj la jaro 2004a devintus konfirmi, ke Esperanto politike tute ne eblas en la Eŭropa Unio (EU). Tiam la Eŭropaj institucioj saltis de 11 al 20 oficialaj lingvoj pro la aldono de la ĉeĥa, estona, hungara, latva, litova, malta, pola, slovaka kaj slovena. La plej freŝaj aldonoj estas la bulgara, irlanda kaj rumana (2007) kaj baldaŭ la kroata. Eĉ se aliĝanta lando devas traduki pli ol 100 mil paĝojn de EU-leĝoj al sia nacia lingvo, ĝi ne pripensis alian solvon ol promocii nur sian nacian lingvon.

La 1an de julio, kiam Kroatio aliĝos, EU havos 24 oficialajn lingvojn kaj estos survoje al pli ol 30 lingvoj. Plej grave, la Eŭropa Komisiono (EK) ŝajne dungos la saman kvanton da tradukistoj kaj interpretistoj por la serba, montenegra kaj bosna, kiam tiuj landoj aliĝos al EU. Antaŭ dudek jaroj dum la interna milito en la eksa Jugoslavio tiuj lingvoj estis kutime konsiderataj kiel unu sama lingvo, same kiel hodiaŭ neniu parolas pri la aŭstra kiel lingvo aparta de la germana. Tio ankaŭ estas konfirmo de la principo, ke lingvo estas konstruaĵo de ŝtato ne bazita sur la principoj de facileco aŭ neŭtraleco.

Fronte al la aliĝo de Kroatio, EK-funkciuloj ankoraŭ ne povas respondi al la demando: ĉu ĝi bezonos nur 61 tradukistojn por traduki kroaten aŭ poste trioble sesdek por la serba, montenegra kaj bosna. “Serbio, Montenegro, Bosnio kaj Hercegovino ankoraŭ ne estas membro-landoj. Sekve, la Komisiono ne havas starpunkton pri la nombro de tradukistoj por la lingvoj de tiuj landoj”, – diris funkciulo.

La serba-kroata ne estas unika kazo. Nuntempe, la moldova estas la oficiala lingvo de Moldovio, sed granda parto de ties parolantoj ĝin konsideras varianto de la rumana. Eĉ la Rumania registaro neas, ke la moldova estas lingvo. Kaj multaj bulgaroj nevolonte akceptas la makedonan kiel apartan lingvon. Feliĉe en la Okcidenta Eŭropo la flandra varianto de la nederlanda ne fariĝis oficiala EU-lingvo. Ni ankaŭ ne havas tradukistojn kaj interpretistojn por la skota, kimra kaj irlanda versioj de la angla.

Nur tre timide en EK oni komencas pripensi, kiel plenumi sian leĝan devon havigi tradukon en “oficialaj” lingvoj laŭ la Eŭropaj Traktatoj kaj en la reglamento 1/1958 de EK. “Kiel la Komisiono organizos sian laboron plenumante tiun devon, estas interna afero pri kiu la Komisiono decidos kiam proksimiĝos la membriĝo de tiuj landoj”, – respondis la funkciulo.

Pro la pligrandiĝo de EU kaj kresko de ties kompetento kaj agadoj, la traduka departemento de EK en 2012 traktis ĉ. unu milionon 750 mil paĝojn pere de 2300 oficistoj, du trionoj de kiuj estas tradukistoj. EK plu argumentas, ke la tradukado kostas “nur” 330 milionojn da eŭroj ĉiujare, t. e. 0,60 EUR por ĉiu EU-civitano. Aliflanke, EU kun siaj 23 lingvoj jam funkcias plejparte angle. En la pasinta jaro 77,06% de la dokumentoj tradukitaj en EK estis origine skribitaj angle, nur 5.2% france kaj 2.9% germane.

EK-funkciuloj proklamas, ke ĝi limigis la kreskon de la traduk-kostoj al nur 20% dum 2004–07, kiam la nombro de la oficialaj EU-lingvoj duobliĝis. Funkciuloj ankoraŭ diras, ke la suma kosto de ĉiuj lingvaj servoj – inkluzive de interpretistoj – en ĉiuj EU-institucioj estas malpli ol 1% de la ĝenerala jar-buĝeto de EU, do malpli ol 2 eŭroj por ĉiu eŭropano jare.

Pro la bezono redukti la buĝeton, la Komisiono studas eblojn eviti la kostojn. Oni esploras la eblojn de interkompreniĝo inter parolantoj de similaj lingvoj – menciante la serbo-kroatan kaj latinan lingvojn, ankaŭ la ĉeĥan, slovakan kaj polan. Plie, oni vidas tian eblon por la dana kaj sveda.

EK havas ankaŭ pli realisman esperon je maŝina tradukado kun pli bona kaj pli konfidenca kvalito ol tiu de Google, speciale en la retejoj de EU.

Dafydd ab Iago

Ĉi tiu artikolo aperis en la aprila-maja kajero de La Ondo de Esperanto (2013).
Ĉe represo bonvolu nepre indiki la fonton paperan (se en presaĵo) aŭ retan (se en retejo):
Papere: La Ondo de Esperanto, 2013, №4–5.
Rete: La Balta Ondo http://sezonoj.ru/2013/05/baldau-24-au-ec-30-lingvoj-sen-esperanto/