ROMANCO

Quand luira cette êtoile, un jour,
la plus belle et la plus lointaine,
dites-lui qu’elle eut mon amour,
o derniers de la race humaine!*
(Sully-Prudhomme)

Stelo Venus’ super tero aperis,
rememorigis pri fora tener’…
Kiam renkontis mi vin, same helis
stelo Venus’ super ter’.

De tiu temp’ kun fidel’ mi rigardas
noktan ĉielon, serĉante je l’ stel’.
Amo kvieta al vi flagre ardas
de tiu temp’ kun fidel’.

Tamen disigas nin sort’ kaj destino;
mi ne revidos vin, certe, ĝis mort’.
Firme mi amis vin, ho karulino,
tamen disigas nin sort’.

Sur malproksima teren’ mi sopiros,
amon kaŝinte en kor’ kun ĉagren’.
Ĉiuvespere la stelon admiros
sur malproksima teren’.

Vidu ĝin foje kun trista silento, –
niaj rigardoj kuniĝos en dist’…
Ke reviviĝu la am’ por momento,
vidu ĝin foje kun trist’…

ROMANCO

Ne alportas kvieton la tago, nek nokta obskur’,
ja per flamo infera bruligas min am’ en tortur’.
Sed konatas ja: por ke mildiĝu dolor’ en brulvund’,
vi almetu malvarmon, plej bone konvenas la grund’.
Do pacigu min, tero humida, enprenu vi min
por estingi suferojn kaj revojn pri la amatin’.

TRIOLETO

Rigardis foje mi al sun’,
nun la okuloj ne plu vidas.
Sed mi l’ eternan nokton spitas –
Rigardis foje mi al sun’!
Kaj, kvankam ĉiuj min priridas,
mi la respondon donas nun:
Rigardis foje mi al sun’,
nun la okuloj ne plu vidas.

Tradukis el la belarusa Valentin Melnikov

Traduko de la epigrafo

Kiam ĉi stel’ en firmament’
ekbrile sendos puran flamon,
vi, lastaj el la homa gent’,
ne plu sekretu mian amon.
(Traduko de Michel Duc Goninaz)

Ĉi tiuj poemoj aperis en la decembra kajero de La Ondo de Esperanto (2011).
Ĉe represo bonvolu nepre indiki la fonton paperan (se en presaĵo) aŭ retan (se en retejo):
Papere: La Ondo de Esperanto, 2011, №12.
Rete: La Balta Ondo http://sezonoj.ru/2016/12/bahdanovic

Antaŭ 300 jaroj naskiĝis Étienne Maurice Falconet (1716-91), franca skulptisto, kreinto de la monumento La Bronza Rajdanto en Peterburgo.

4. Antaŭ 225 jaroj (1791) ekaperis la plej malnova dimanĉa gazeto The Observer (Britio).

5. Antaŭ 75 jaroj (1941) apud Moskvo komenciĝis kontraŭofensivo de la Sovetunia armeo kontraŭ Germanio kaj ties satelitoj.

Antaŭ 225 jaroj mortis Mozarto (1756-91), komponisto kaj virtuoza muzikisto.

6. Antaŭ 275 jaroj (1741) per ŝtatrenverso estis detronigita la nekronita bebo-imperiestro Ivano IV de Ruslando; Elizabeto (filino de Petro la Granda) iĝis imperiestrino de Ruslando.

7. Antaŭ 75 jaroj (1941) Japanio surprizatakis la usonan armean bazon ĉe Pearl Harbor, rezulte de kio Usono ekpartoprenis en la 2a Mondmilito.

8. Antaŭ 25 jaroj (1991) gvidantoj de Belarusio (Ŝuŝkeviĉ), Ruslando (Jeljcin) k Ukrainio (Kravĉuk) subskribis akton pri dissolvo de USSR k fondo de Komunumo de Sendependaj Ŝtatoj.

9. Antaŭ 125 jaroj naskiĝis Maksim Bahdanoviĉ (1891-1917), belarusa poeto kaj tradukisto.

Antaŭ 100 jaroj mortis japana verkisto Natsume Soseki (1867-1916).

Antaŭ 75 jaroj en Parizo mortis Dmitrij Mereĵkovskij (1866-1941), rusa poeto, kritikisto kaj filozofo, kunfondinto de la rusa simbolismo.

10. Tago de Homaj Rajtoj.

Antaŭ 1275 jaroj (741) papiĝis Zakario (679-752), la lasta greko kiel Papo de Romo.

Antaŭ 125 jaroj naskiĝis Nelly Sachs (1891-1970), juda germanlingva poetino, nobelpremiito pri literaturo (1966).

11. Antaŭ 775 jaroj mortis Ögedei-Ĥano (1186-1241), filo de Ĝingis-Ĥano kaj la dua Granda Ĥano de la Mongola Imperio.

13. Antaŭ 200 jaroj naskiĝis Werner von Siemens (1816-92), germana inĝeniero, inventisto kaj industriisto, fondinto de la firmao Siemens.

15. Tago de Zamenhof – Tago de la Esperanta libro.

Antaŭ 125 jaroj naskiĝis Hans Jakob (1891-1967), oficisto de UEA en Svislando dum ĉ. 50 jaroj, direktoro de UEA (1936-42), redaktoro de la revuo Esperanto (1947-55).

Antaŭ 50 jaroj mortis Walter “Walt” Disney (1901-66), usona desegnofilmisto, filmproduktisto kaj reĝisoro, fondinto de The Walt Disney Company.

16. Antaŭ 75 jaroj (1941) la Sovetunia armeo liberigis la urbon Kalinin (nun: Tverj).

Antaŭ 50 jaroj (1966) aperis la Ruĝa Libreto de Mao Zedong, la plej multe eldonita libro en la 20a jc.

18. Antaŭ 100 jaroj (1916) finiĝis la batalo ĉe Verdun.

19. Antaŭ 275 jaroj mortis Vitus “Ivan Ivanoviĉ” Bering (1681-1741), dana maroficiro en la servo de Ruslando, kies nomon nun portas maro, insulo kaj markolo inter Azio kaj Ameriko.

Antaŭ 75 jaroj naskiĝis Lee Myung-bak (1941-), la deka prezidanto de Korea Respubliko (2008-13).

20. Antaŭ 75 jaroj mortis rusa poeto Igorj Severjanin (Lotarjov, 1887-1941).

Antaŭ 25 jaroj mortis Gaston Waringhien (1901-81), elstara franca esperantisto, poeto, vortaristo, gramatikisto, eseisto, tradukisto, aŭtoro de PIV, prezidanto de la Akademio de Esperanto (1963-79).

21. Solstico.

24. Antaŭ 800 jaroj mortis Johano la Sentera (1166-1216), reĝo de Anglio (1199-1216).

25. Kristnasko laŭ la Gregoria kalendaro.

Antaŭ 100 jaroj naskiĝis Ahmed Ben Bella (1916-2012), alĝeria revoluciulo, la unua prezidento de Alĝerio (1963-65).

Antaŭ 75 jaroj (1941) la japania armeo konkeris Honkongon.

26. Antaŭ 25 jaroj (1991) la Supera Soveto de USSR dissolvis Sovetunion.

30. Antaŭ 100 jaroj mortis Grigorij Rasputin (1869-1916), siberia kamparano, popolkuracisto kaj mistikulo, amiko de la familio de Nikolao II.

Antaŭ 75 jaroj (1941) la Sovetunia armeo liberigis la urbon Kaluga.

31. Antaŭ 75 jaroj naskiĝis Alexander Ferguson (1941-), skota piedpilkisto kaj trejnisto, ĉeftrejnisto de Manchester United (1986-2013).

Ĉi tiu artikolo aperis en la novembra-decembra kajero de La Ondo de Esperanto (2016).
Ĉe represo bonvolu nepre indiki la fonton paperan (se en presaĵo) aŭ retan (se en retejo):
Papere: La Ondo de Esperanto, 2016, №11-12.
Rete: La Balta Ondo http://sezonoj.ru/2016/12/decembro-4

Okaze de ĉi tiu jubileo de la hungara poeto ni proponas legi pri li la suban artikolon de Javier Guerrero, kiu aperis en marto 2012 en la rubriko “Nia Trezoro” de la revuo La Ondo de Esperanto.

Kalocsay, masonisto de la Parnaso

Ĉu Esperanto estas taŭga ilo por poezio? Jam Zamenhof pripensis tiun ĉi demandon, sed sendube Kalocsay sin dediĉis dumvive al ĝi, kaj de liaj studoj priaj ŝprucis ne nur impona poemaro kaj originala kaj traduka, sed ankaŭ gvidlinioj por kompreni la spiriton de la Esperanto-poezio.

Daŭrigo de la artikolo

1. Antaŭ 125 jaroj (1891) en Kalifornio ekfunkciis la Stanforda Universitato.

2. Antaŭ 25 jaroj mortis Demetrios Papadopoulos (1914-91), ekumena patriarko Demetrio I de Konstantinopolo (1972-91).

4. Antaŭ 175 jaroj naskiĝis Prudente José de Moraes Barros (1841-1902), la tria prezidento de Brazilo (1894-98).

Antaŭ 100 jaroj (1916) estis fondita Romanov-na-Murmane, nun Murmansk – la plej granda urbo trans la Arkta Cirklo.

6. Antaŭ 125 jaroj naskiĝis du Esperantaj poetoj: hungaro Kálmán Kalocsay (1891-1976) kaj estono Hendrik Adamson (1891-1946).

9. Antaŭ 50 jaroj naskiĝis David William Donald Cameron (1966-), ĉefministro de Unuiĝinta Reĝolando (2010-16).

11. Antaŭ 125 jaroj (1891) en Stokholmo ekfunkciis Skansen, la unua en la mondo subĉiela etnografia muzeo, kiu donis la nomon “skanseno” al tiaj muzeoj.

12. Antaŭ 25 jaroj mortis Arkadij Strugackij (1925-91), la pli aĝa el la du sovetuniaj fratoj-verkistoj.

13. Antaŭ 75 jaroj naskiĝis Robert “Bob” Hunter (1941-2005), kanada ĵurnalisto, kunfondinto de Greenpeace.

14. Antaŭ 950 jaroj (1066) ĉe Hastings la normanda armeo de duko Vilhelmo frakasis la angla-saksan armeon de reĝo Haroldo, kiu pereis en la batalo.

15. Antaŭ 50 jaroj (1966) en Usono estis fondita la Partio de Nigraj Panteroj.

16. Antaŭ 1150 jaroj mortis Abû al-Abbâs Ahmad al-Mustain bi-llah (836-866), kalifo de Abasida Kaliflando.

Antaŭ 225 jaroj mortis Grigorij Potjomkin (1739-1791), rusa princo kaj politikisto, favorato de Katarino II, estro de la Milita Kolegio, kunordiginto de la aranĝado de Novrusujo.

Antaŭ 175 jaroj naskiĝis Ito Hirobumi (1841-1909), la unua ĉefministro de Japanio (1885-88), projektinto de la konstitucio de Japanio.

Antaŭ 75 jaroj (1941) la sovetunia armeo forlasis Odeson.

Antaŭ 25 jaroj (1991) George Hennard en la restoracio Luby en Killeen (Teksaso, Usono) pafmurdis 23 personojn, vundis 27 k pafmortigis sin.

18. Antaŭ 275 jaroj naskiĝis Pierre Choderlos de Laclos (1741-1803), franca generalo kaj verkisto.

19. Antaŭ 550 jaroj (1466) per la Dua Packontrakto de Toruno finiĝis la 13-jara milito inter la Teŭtona Ordeno kaj Pollando.

Antaŭ 75 jaroj en la Varsovia geto mortis Leopold Blumenthal (pseŭd: Leo Belmont, 1865-1941), pollanda judo; jurnalisto, verkisto kaj esperantisto.

20. Antaŭ 125 jaroj naskiĝis James Chadwick (1891-1974), brita fizikisto, malkovrinto de neŭtrono (1932), Nobelpremiito (1935).

24. Antaŭ 75 jaroj (1941) la germania armeo konkeris Ĥarjkovon.

Antaŭ 50 jaroj naskiĝis Roman Abramoviĉ (1966-), ruslanda oligarĥo k politikisto.

26. Antaŭ 525 jaroj naskiĝis Zhu Houzhao (1491-1521) el la dinastio Ming, kiu kun la nomo Zhengde estis imperiestro de Ĉinio de 1505 ĝis 1521.

Antaŭ 100 jaroj naskiĝis François Mitterrand (1916-1996), franca socialisto, la plej longtempa (dum 14 jaroj, 1981-95) prezidento de Francio.

Antaŭ 75 jaroj en partizana batalo kongraŭ germaniaj okupaciintoj pereis Arkadij Gajdar (aŭtente: Golikov, 1904-41), sovetunia ĵurnalisto kaj porinfana verkisto.

28. Antaŭ 125 jaroj (1891) sismo en la japana provinco Mino-Owari ruinigis 140 mil konstruaĵojn kaj pereigis pli ol sep mil homojn.

30. Antaŭ 75 jaroj naskiĝis Aleksandr Duliĉenko (1941-), rusa sovetunia k estonia lingvisto, interlingvisto kaj esperantologo.

31. Antaŭ 100 jaroj mortis Charles Taze Russell (1852-1916), usona religia aganto, fondinto de la movado de la atestantoj de Jehovo.

Ĉi tiu listo aperis en la oktobra kajero de La Ondo de Esperanto (2016).
Ĉe represo bonvolu nepre indiki la fonton paperan (se en presaĵo) aŭ retan (se en retejo):
Papere: La Ondo de Esperanto, 2016, №10.
Rete: La Balta Ondo http://sezonoj.ru/2016/10/oktobro2016

2. Antaŭ 50 jaroj naskiĝis Salma Hayek (1966), populara meksika-usona filmaktorino.

4. Antaŭ 50 jaroj maskiĝis Jana “Janka” Djagileva (1966-91), sovetunia subgrunda kantistino kaj poetino.

6.Antaŭ 350 jaroj naskiĝis Ivano la 5a (1666-96), caro de Ruslando kun sia frato Petro la Granda (1682-96).

Antaŭ 125 jaroj naskiĝis Yrjö Väisälä (1891-1971), finna astronomo kaj esperantisto, prezidanto de ISAE, li donis Esperantajn nomojn al kelkaj asteroidoj.

Antaŭ 25 jaroj (1991) Leningrado rericevis sian originan nomon Sankt-Peterburgo.

7. Antaŭ 825 jaroj (1191) ĉe Arsuf la kruckavalira armeo de Rikardo la Leonkora venkis la ajubidan armeon de Saladino.

Antaŭ 450 jaroj mortis Sulejmano la 1a (1494-1566), eble la plej sukcesa osmana sultano (1520-66).

Antaŭ 50 jaroj naskiĝis Gunda Niemann-Stirnemann (1966-), germana sketistino, trifoja olimpia ĉampiono, okfoja absoluta mondĉampiono.

8. Antaŭ 175 jaroj naskiĝis ĉeĥa komponisto Antonín Dvořák (1841-1904).

9. Antaŭ 50 jaroj naskiĝis Georg “Rapida Kolbaseto” Hackl (1966-), germana luĝisto, trifoja olimpia ĉampiono, dekfoja mondĉampiono.

12. Antaŭ 50 jaroj naskiĝis Anušeh Ansâri (1966-), persa entreprenistino ekde 1982 loĝanta en Usono, la unua virino kiu iĝis kosma turisto (Sojuz TMA-9, 2006).

13. Antaŭ 250 jaroj naskiĝis Samuel Wilson (1766-1854), usona negocisto, kies kromnomo Uncle Sam (Onklo Sam = U. S.) iĝis unu el la simboloj de Usono.

14. Antaŭ 100 jaroj mortis José Echegaray y Eizaguirre, (1832-1916), hispana verkisto kaj politikisto, nobelpremiito pri literaturo (kun Mistral, 1904).

15. Antaŭ 75 jaroj naskiĝis Mirosław Hermaszewski (1941-), la unua pola kosmonaŭto (Sojuz-30, 1978).

16. Antaŭ 125 jaroj naskiĝis Karl Dönitz (1891-1980), komandanto de la nazia mararmeo (1943-45), estro de la Tria Regno post la suicido de Hitlero.

17. Antaŭ 100 jaroj naskiĝis Mary Stewart (1916-2014), angla verkistino, famiĝinta pro siaj verkoj pri Merlin.

19. Antaŭ 1150 jaroj naskiĝis Leo la 6a Filozofo (866-912), (Orient)Romia Imperiestro (886-912).

Antaŭ 75 jaroj (1941) la germania armeo konkeris Kievon.

21. Antaŭ 150 jaroj naskiĝis Herbert George Wells (1866-1946), angla sciencfikcia verkisto.

22. Ekvinokso.

Antaŭ 225 jaroj naskiĝis Michael Faraday (1791-1867), angla fizikisto, malkovrinto de elekromagneta indukcio.

23. En Poznano komenciĝos ARKONES-32.

Antaŭ 775 jaroj mortis Snorri Sturluson (1178-1241), islanda politikisto kaj poeto, aŭtoro de Eddo, nomata Snorra-Edda.

Antaŭ 25 jaroj mortis Marianne Vermaas (1911-91), nederlanda esperantistino, direktoro de UEA (1955-68).

24.Antaŭ 475 jaroj mortis Paracelsus (Philippus Aureolus Theophrastus Bombastus von Hohenheim, 1493-1541), svisa filozofo, medicinisto kaj alkemiisto.

Antaŭ 75 jaroj naskiĝis Linda Louise McCartney (fraŭline: Eastman, 1941-98), usona kantistino kaj fotistino, edzino de Paul McCartney (1969-98).

25. Antaŭ 950 jaroj (1066) ĉe Stamford Bridge la angla armeo venkis la vikingan armeon de Harald Hardrada.

Antaŭ 75 jaroj germaniaj nazioj murdis la estonan esperantistinon, tradukistinon k vortaristinon Helmi Dresen (1892-1941).

26. Antaŭ 25 jaroj (1991) eksterordinara kongreso de Komsomolo decidis pri memlikvido de ĉi tiu junkomunista organizo.

29. Antaŭ 75 jaroj (1941) germaniaj okupintoj kun helpo de lokaj kunlaborantoj komencis amasan murdon de judoj en Babij Jar, rande de Kievo (entute ĉ. 150 mil judoj estis murditaj tie).

30. Antaŭ 75 jaroj (1941) la germania armero komencis la operacon “Tajfuno” por okupi Moskvon.

Ĉi tiu artikolo aperis en la postkongresa aŭgusta-septembra kajero de La Ondo de Esperanto (2016).
Ĉe represo bonvolu nepre indiki la fonton paperan (se en presaĵo) aŭ retan (se en retejo):
Papere: La Ondo de Esperanto, 2016, №8-9.
Rete: La Balta Ondo http://sezonoj.ru/2016/09/septembro-4

De maldekstre: Ahto Siimson (peranto, Estonio), Svetlana Smetanina (peranto, Ruslando), Gleb Malcev (ekspeda servo, Litovio), Aleksander Korĵenkov (redaktoro), Marian Zdankowski (redakciano, Pollando), Halina Gorecka (eldonanto), Povilas Jegorovas (redakciano, Litovio), Margarita Želve (peranto, Latvio), Irina Gonĉarova (kunlaboranto, Ruslando), Stano Marček (peranto, Slovakio).

La 4an de julio en la kafejo “Banginuko vaišės” en Birštonas, ekster la oficiala programo de la 52a BET, la eldonanto (Halina Gorecka) kaj la redaktoro (Aleksander Korĵenkov) de “La Ondo de Esperanto” aranĝis etan akcepton okaze de la 25-jara datreveno de la (re)fondo de ĉi tiu gazeto. Aleksander Korĵenkov skize prezentis la ĉefajn momentojn el la historio de “La Ondo”.

Post la tosto okaze de la jubileo de “La Ondo”, kelkaj el la ĉeestantaj redakcianoj, perantoj kaj kunlaborantoj de “La Ondo” retostis por la jubileantaj “ondistoj”. Poste la ĉeestantoj babilis kaj ĝuis la proponitajn drinkaĵojn kaj manĝaĵetojn.
La ĉefa temo de la babilado, kiu daŭris pli ol planite pro la subitaj pluvo kaj fulmotondro, estis la estonteco de “La Ondo”, kiu ekde la sekva jaro ne plu aperos papere, sed nur elektronike, en la formoj “pdf” kaj “epub”.

Kiam la pluvo ĉesis, kaj la kunfestintoj estis disirontaj aperis bela ĉielarko, kiun oni kredis bona signo por la estonteco de “La Ondo de Esperanto”.

La red.

Fotoj de Ilona Koutny (la supra) kaj de Halina Gorecka (la ceteraj)

Pliaj informoj pri BET-52 kaj pri BEToj ĝenerale estas legeblaj en speciala rubriko de nia retejo.

1. Antaŭ 100 jaroj (1916) komenciĝis la batalo ĉe Somme, kiu daŭris pli ol kvar monatojn.

Antaŭ 50 jaroj (1966) Francio forlasis la armean strukturon de NATO.

2. Antaŭ 450 jaroj mortis Nostradamus (Michel de Nostredame, 1503-66), franca astrologo, fama pro siaj profetaĵoj.

3. Antaŭ 150 jaroj (1866) la prusia armeo venkis la aŭstrian en la batalo ĉe Sadová.

Antaŭ 50 jaroj Francio okazigis la unuan (el ĉ. 180) nuklearmilan eksplodon en la atolo Moruroa.

7. Antaŭ 200 jaroj mortis Richard Brinsley Sheridan (1751-1816), irlanda brita poeto kaj politikisto.

9. Antaŭ 200 jaroj (1816) Argentino deklaris sian sendependiĝon de Hispanio.

Antaŭ 100 jaroj naskiĝis Edward Richard George Heath (1916-2005), ĉefministro de Britio (1970-74).

Antaŭ 75 jaroj naskiĝis Takehide Nakatani (1941-), la unua olimpia ĉampiono pri ĵudo (1964).

12. Antaŭ 825 jaroj (1191) kruckavaliroj post preskaŭ dujara sieĝo rekonkeris Akron, kiu por pliaj 100 jaroj restis la ĉefurmo de la Jerusalema Reĝlando.

Antaŭ 575 jaroj estis murdita Ashikaga Yoshinori (1394-1441), la sesa ŝoguno en la dinastio Muromachi (1429-41).

Antaŭ 100 jaroj naskiĝis Ljudmila Pavliĉenko (fraŭline: Belova, 1916-74), sovetunia armeanino, la plej sukcesa celpafistino inter la virinoj (309 mortpafitaj germanianoj).

Antaŭ 75 jaroj apud Bjalistoko estis murdita Jakobo Ŝapiro (1897-1941), pollanda juda ĵurnalisto kaj esperantisto.

14. Antaŭ 125 jaroj naskiĝis Ismael Gomes Braga (1891-1969), brazila spiritisto, vortaristo kaj esperantisto.

Antaŭ 100 jaroj (1916) Tristan Tzara (= Samuel Rosenstock) publikigis la dadaisman manifeston.

15. Antaŭ 725 jaroj mortis Rudolfo I (1218-91), la unua reĝo de Germanio el la dinastio Habsburga (1273-91).

Antaŭ 100 jaroj mortis Ilja Meĉnikov (1845-1916), rusa biologo, Nobelpremiito (1908).

16. Antaŭ 75 jaroj (1941) la germania-rumania armeo konkeris Kiŝinevon.

17. Antaŭ 175 jaroj (1841) aperis la unua numero de la angla humurgazeto Punch.

18. Antaŭ 625 jaroj (1391) la armeo de Timuro ĉe la rivero Kondurĉa venkis la Or-Hordan armeon de ĥano Toĥtamiŝo.

Antaŭ 75 jaroj naskiĝis Frank Farian (1941-), germana muzikisto, kantaŭtoro kaj muzikproduktisto, iniciatinto de la popularaj grupoj Boney M, Eruption k. a.

20. Antaŭ 200 jaroj mortis Gavrila Derĵavin (1743-1816), rusa poeto kaj politikisto.

Antaŭ 150 jaroj mortis Georg Riemann (1826-66), germana matematikisto, evoluiginto de analitiko.

Antaŭ 50 jaroj naskiĝis Enrique Peña Nieto (1966-), nuna prezidanto de Meksiko (2012-).

21. Antaŭ 200 jaroj naskiĝis Paul Julius Freiherr von Reuter (Israel Josaphat, 1916-99), germania juda ĵurnalisto kaj entreprenisto, fondinto de la novaĵagentejo “Reuters”.

23. Antaŭ 100 jaroj mortis William Ramsay (1852-1916), skota kemiisto, malkovrinto de la “noblaj gasoj” argono, kriptono, neono kaj ksenono, Nobelpremiito (1904).

24. Antaŭ 75 jaroj (1941) Harry S. Truman, estonta prezidento de Usono, alvokis dum la 2a Mondmilito helpi Sovetunion dum estas venkanta Germanio, kaj helpi Germanion dum USSR estos venkanta.

Antaŭ 25 jaroj mortis Isaac Bashevis Singer (1902-91), usona jidlingva verkisto.

27. Antaŭ 175 jaroj en duelo pereis rusa poeto Miĥail Lermontov (1814-41),

28. Antaŭ 275 jaroj mortis Antonio Vivaldi (1678-1741), itala pastro, muzikisto kaj komponisto.

Antaŭ 75 jaroj (1941) la germania armeo konkeris Smolenskon.

30. Antaŭ 50 jaroj (1966) la futbalteamo de Anglio venkis Germanio (4-2) kaj gajnis sian unuan (kaj solan) futbalan mondpokalon.

31. Antaŭ 125 jaroj naskiĝis Delfí Dalmau i Gener (1891-1965), kataluna lingvisto kaj esperantisto.

Ĉi tiu listo aperis en la julia kajero de La Ondo de Esperanto (2016).
Ĉe represo bonvolu nepre indiki la fonton paperan (se en presaĵo) aŭ retan (se en retejo):
Papere: La Ondo de Esperanto, 2016, №7.
Rete: La Balta Ondo http://sezonoj.ru/2016/07/julio2016

1. Internacia Infana Tago.

Antaŭ 400 jaroj mortis Tokugawa Ieyasu (1543-1616), fondinto de la ŝoguna dinastio Tokugawa, kiu regis Japanion dum la epoko Edo (1603-1868).

Antaŭ 175 jaroj mortis Nicolas Appert (1749-1841), franca inventisto, fondinto de la unua konservaĵ-fabriko en la mondo.

2. Antaŭ 75 jaroj naskiĝis Charles Robert “Charlie” Watts (1941-), drumisto de The Rolling Stones ekde 1963.

4. Antaŭ 625 jaroj (1391) pli ol 4 mil judoj estis murditaj dum kontraŭjuda pogromo en Sevilo.

Antaŭ 100 jaroj (1916) la ruslanda armeo de generalo Brusilov komencis ofensivon kontraŭ Aŭstrio-Hungario kaj Germanio, kiu estis la plej granda milita operaco en la Unua Mondmilito.

5. Monda Tago de Medio.

6. Antaŭ 175 jaroj naskiĝis Eliza Orzeszkowa (fraŭline: Pawłowska, 1841-1910), pola verkistino, kies romanon Marta tradukis Zamenhof.

Antaŭ 75 jaroj mortis Louis-Joseph Chevrolet (1878-1941), svisa-usona aŭtosporta piloto kaj aŭtokonstruisto, fondinto de la kompanio Chevrolet.

Antaŭ 100 jaroj mortis Yuan Shikai (1859-1916), prezidanto (1912-15) kaj imperiestro (1916) de Ĉinio.

7. Antaŭ 150 jaroj (1866) mortis la indiana tribestro Seattle, omaĝe al kiu estis nomita la usona urbo Seatlo.

Antaŭ 50 jaroj naskiĝis Ulrich Matthias (1966-), germana esperantisto, aŭtoro de Esperanto – la nova latino de la eklezio aperinta en sep lingvoj.

9. Antaŭ 125 jaroj naskiĝis Cole Albert Porter (1891-1964), usona komponisto kaj tekstaŭtoro.

Antaŭ 75 jaroj naskiĝis Jon Lord (1941-2012), brita klavarmuzikisto (orgeno Hammond), i. a. en la grupoj Deep Purple, Whitesnake k. a.

12. Tago de Ruslando.

Antaŭ 75 jaroj naskiĝis Armando Anthony “Chick” Corea (1941-), usona ĵazmuzikisto k komponisto.

13. Antaŭ 50 jaroj naskiĝis Grigorij Perelman (1966-), ruslanda matematikisto, pruvinta la konjekton de Poincaré.

14. Antaŭ 75 jaroj (1941) komenciĝis deportado de “kontraŭsovetiaj personoj” el la tri sovetaj baltiaj respublikoj.

Antaŭ 50 jaroj naskiĝis Jukka Pietiläinen (1966-), finna ĵurnalisto kaj esperantisto, prezidanto de EAF (1994-98), redaktoro de Esperanta Finnlando (1989-96).

15. Antaŭ 675 jaroj mortis Androniko III Paleologo (1296-1341), imperiestro de la (Orient-)Romia Imperio (1328-41).

17. Antaŭ 150 jaroj (1866) komenciĝis la Sepsemajna milito inter Pruslando kaj Aŭstrio.

18. Antaŭ 50 jaroj naskiĝis Kurt Browning (1966-), kanada artsketisto, kvarfoja mondĉampiono, la unua plenuminto de kvar-rivolua salto.

Antaŭ 1275 jaroj mortis Leono III (685-741), imperiestro de la (Orient-)Romia Imperio (717-41).

20. Antaŭ 450 jaroj naskiĝis Sigismondo III Vasa (1566-1632), reĝo de Svedio (1592-99), reĝo de Pollando kaj granda princo de Litvo (1587-1632).

Antaŭ 50 jaroj mortis Georges Henri Lemaître (1894-1966), belga romkatolika pastro, matematikisto kaj fizikisto, aŭtoro de la teorio pri praeksplodo kiel estiĝo de la universo.

21. Solstico.

22. Antaŭ 75 jaroj (1941) komenciĝis la operaco Barbaroso: la nazia Germanio invadis Sovetunion.

23. Antaŭ 125 jaroj mortis Wilhelm Eduard Weber (1804-91), germana fizikisto, (kun)inventinto de elektromagneta telegrafo; omaĝe al li estas nomita vebero – unuo de magneta flukso.

24. Antaŭ 75 jaroj (1941) la germania armeo konkeris Vilnon kaj Kaŭnon.

25. Antaŭ 25 jaroj (1991) Slovenio kaj Kroatio deklaris sian sendependiĝon de Jugoslavio.

27. Antaŭ 75 jaroj (1941) la germania armeo konkeris Bjalistokon kaj bruligis la urban sinagogon kun ĉ. du mil judoj en ĝi.

28. Antaŭ 525 jaroj naskiĝis Henriko VIII (1491-1547), reĝo de Anglio (1509-1547).

Antaŭ 75 jaroj (1941) la germania armeo konkeris Minskon.

30. Antaŭ 50 jaroj naskiĝis Michael Gerard “Mike” Tyson (1966-), usona boksisto, mondĉampiono de WBC (1986-90, 1996), WBA (1987-90, 1996), IBF (1987-90).

Ĉi tiu artikolo aperis en la junia kajero de La Ondo de Esperanto (2016).
Ĉe represo bonvolu nepre indiki la fonton paperan (se en presaĵo) aŭ retan (se en retejo):
Papere: La Ondo de Esperanto, 2016, №6.
Rete: La Balta Ondo http://sezonoj.ru/2016/06/junio-4

1. Pasko laŭ la Julia kalendaro.

Internacia laborista tago.

3. Internacia tago de la libereco de la gazetaro.

Antaŭ 225 jaroj (1791) la sejmo (parlamento) de la Respubliko de Du Popoloj (Pollando kaj Litovio) akceptis konstitucion.

Antaŭ 75 jaroj naskiĝis Nona Gaprindaŝvili (1941-), sovetia kaj kartvelia ŝakistino, mondĉampiono pri ŝako (1962-78).

Antaŭ 100 jaroj estis pafekzekutita irlanda revoluciulo Thomas James Clarke (Tomás Séamus Ó Cléirigh, 1858-1916), en la sekvaj tagoj estis ekzekutitaj pluraj liaj kamaradoj.

4. Antaŭ 100 jaroj estis pafekzekutita irlanda revoluciulo, poeto kaj esperantisto Joseph Mary Plunkett (Seosamh Máire Pluincéid, 1887-1916).

5. Antaŭ 125 jaroj (1891) en Novjorko estis inaŭgurita la koncertejo Music Hall (nun Carnegie Hall), en la unua koncerto dirigentis Pjotr Ĉajkovskij.

Antaŭ 75 jaroj (1941) la imperiestro de Etiopio Haile Selassie, revenis al Adis-Abebo, liberigita de italaj invadintoj.

8. Venkotago en Eŭropo.

9. Venkotago: festo de la venko de la Sovetuniaj popoloj en la milito kontraŭ Germanio (1941-45).

10. Antaŭ 75 jaroj (1941) Rudolf Heß, la anstataŭanto de Hitlero en la nazia partio NSDAP, per paraŝuto surteriĝis en Skotlando kun celo ĝis nun nekonata.

11. Antaŭ 125 jaroj (1891) en Otsu japana policisto Tsuda Sanzo per du sabrobatoj atencis la vivon de la estonta imperiestro Nikolao II de Ruslando.

Antaŭ 100 jaroj naskiĝis Camilo José Cela (1916-2002), hispana verkisto, literatura Nobelpremiito (1989).

12. Antaŭ 100 jaroj estis pafekzekutita irlanda revoluciulo kaj esperantisto James Connolly (Séamas Ó Conghaile, 1868-1916).

13. Antaŭ 100 jaroj mortis jidlingva verkisto Ŝolom Alejĥem (Solomon Rabinoviĉ, 1859-1916).

14. Antaŭ 700 jaroj naskiĝis Karlo IV (1316-78), imperiestro de S-ta Romia Imperio ekde 1355.

Antaŭ 25 jaroj mortis Jiang Qing (1914-91), ĉina aktorino kaj politikistino, edzino de Maŭ Zedong (1938), unu el la “Kvaropa Bando”.

15. Antaŭ 125 jaroj naskiĝis ruslanda sovetunia verkisto Miĥail Bulgakov (1891-1940).

16. Antaŭ 50 jaroj (1966) la Politika Buroo de la Ĉina Komunista Partio publikigis direktivon pri la Granda Proletara Kultura Revolucio.

Antaŭ 100 jaroj naskiĝis Ephraim Katzir (1916-2009), la kvara prezidento de Israelo (1973-78).

18. Antaŭ 725 jaroj (1291) mamelukoj konkeris Akron, la lastan krucistan fortreson en Jerusalema Reĝlando.

20. Antaŭ 100 jaroj naskiĝis Aleksej Maresjev (1916-2001), heroa sovetia piloto, kiu post amputo de ambaŭ kruroj revenis al la flugarmeo kaj batalis kun protezitaj kruroj.

Antaŭ 75 jaroj (1941) germaniaj trupoj descendis en Kreton kaj baldaŭ konkeris ĝin.

21. Antaŭ 400 jaroj mortis Kosjma Minin (?-1616), ruslanda nacia heroo, organizinta popolan rezistadon kontraŭ la pollandaj invadintoj.

Antaŭ 25 jaroj estis murdita Rajiv Gandhi (1944-91), ĉefministro de Barato (1984-89).

23. Antaŭ 125 jaroj naskiĝis Pär Lagerkvist (1891-1974), sveda verkisto, literatura Nobelpremiito (1951).

24. La tago de la slavaj skribo kaj kulturo en Ruslando kaj en kelkaj slavaj landoj (Tago de S-taj Kirilo kaj Metodio).

Antaŭ 75 jaroj naskiĝis Bob Dylan (Robert Allen Zimmerman, 1941-), populara usona kantisto kaj kantaŭtoro.

25. Tago de liberigo de Afriko.

Antaŭ 425 jaroj en Ugliĉ en neklaraj cirkonstancoj mortis Demetrio Ivanoviĉ (1582-1591), filo de Johano la Timinda.

Carido Demetrio de Ugliĉo (Pentraĵo de Ivan Glazunov)

27. Antaŭ 75 jaroj (1941) brita ŝiparo detruis la germanian batalŝipon “Bismarck”.

28. Antaŭ 100 jaroj mortis ukrainia verkisto Ivan Franko (1856-1916).

30. Antaŭ 75 jaroj naskiĝis Detlev Blanke (1941-), (orient)germana interlingvisto kaj esperantisto.

Ĉi tiu listo aperis en la aprila-maja kajero de La Ondo de Esperanto (2016).
Ĉe represo bonvolu nepre indiki la fonton paperan (se en presaĵo) aŭ retan (se en retejo):
Papere: La Ondo de Esperanto, 2016, №4-5.
Rete: La Balta Ondo http://sezonoj.ru/2016/05/majo-2

Zamenhof tradukas Hamleton

Kiam Zamenhof, en la fruaj jaroj de la Internacia Lingvo, volis montri, ke Esperanto kapablas ĉion, kion aliaj lingvoj kapablas – kaj kiam li deziris krei prestiĝon por sia nova lingvo – li turnis sin al Ŝekspiro, per traduko de la plej fama ŝekspira dramo, Hamleto. Kial ĝuste tiu verko?

Unue, ĉar Ŝekspiro estis vaste konata internacie: tradukante tiun verkon, li montrus, ke la internacia lingvo kontribuas al la internacia kulturo. Apenaŭ ekzistis skribita literaturo neinfluata de Ŝekspiro – kaj tiu influo estis plej videbla precize en la literaturoj, kiujn Zamenhof plej bone konis, nome la germana kaj la rusa. Al germanoj Ŝekspiro ŝajnis preskaŭ germana verkisto, dank’ al la Ŝekspirecaj dramoj de Schiller kaj al la tradukoj de la ŝekspira verkaro ellaboritaj de August Wilhelm Schlegel kaj Ludwig Tieck; kaj la rusoj jam establis en sia lando kvazaŭ ĉehejman tradicion de teatraj prezentoj de Ŝekspiro: la poeto Puŝkin, forte sub lia influo, nomis Ŝekspiron “patro”. Hamleto estis ludata ankaŭ en pola traduko: ekzistas eĉ ebleco ke Zamenhof mem spektis la dramon en Varsovio.

Due, ĉar temis pri dramo. Traduko en Esperanton plivastigus la parolan lingvon, ne nur la literaturan – kaj Zamenhof sisteme kultivis la parolan, ne nur la skriban, lingvon. Trie, ĉar, pli ol ĉiuj aliaj tragedioj de Ŝekspiro, Hamleto kaptis la etoson de la epoko.

Hamleto: revoluciulo

Kvankam pluraj verkoj de Ŝekspiro – komedioj samkiel tragedioj – estis konataj eksterlande, la figuro de Hamleto allogis apartan atenton. Tra la jaroj, interpretado de la karaktero de Hamleto variis: jen li estis vidata kiel homo nedecidema, nesufiĉe maskla en maskla mondo, aŭ kiel homo profunde melankolia. Jen li prezentiĝis kiel tragika heroo, insista pri sia morala praveco aŭ kiel neŝanceliĝema serĉanto de la vero en kortego plena je manipulado kaj misprezentado. Jen li aperis kiel reprezentanto de nova, racia pensmaniero, kontrasta al la antikva pensmaniero de superstiĉo kaj subpremo. En la meza kaj orienta Eŭropo de la epoko de Zamenhof, la pozitivaj interpretoj dominis: Hamleto prezentiĝis kiel revolucia figuro, preta renversi la malnovan reĝimon por starigi novan malferman ordon de racio kaj civilizo. Edukita en la progresema universitato de Wittenberg, li estis bone ekipita por renkonti la hantajn fantomojn de la venĝa mezepoka socio. En tiu senco li estis taŭga reprezentanto de tiu revolucia ideo, kiun ankaŭ Zamenhof reprezentis – nome, en la kazo de Zamenhof, de nova internacia lingva ordo. Eĉ pli: Hamleto reprezentis la aŭtonomion de la individuo, la liberecon de pensado, la spiriton de la Renesanco.

Reprezentaj rakontoj

Ŝekspiro verkis siajn dramojn en la fino de la 16a kaj komenco de la 17a jarcento – epoko kiam la moderna komerca teatro establiĝis en la kreskantaj urboj Parizo, Madrido, Londono, Napolo. Speciale konstruitaj teatroj fariĝis praktikaj nur tiam kiam tiuj kaj aliaj urboj atingis certan nombron de loĝantoj. Tio okazis en la 16a jarcento. En Londono la publiko, diversa en siaj sociaj tavoloj kaj sia edukiteco, preferis dramojn bazitajn je ekzistantaj modeloj – malnovaj rakontoj nove prezentitaj. Ŝekspiro, nur la plej sukcesa dramisto en epoko de pluraj profesiaj dramverkistoj, brile kaptis kaj remuldis profunde simplajn historiojn – pri junaj amantoj en Romeo kaj Julieta (en historia periodo en kiu la streĉiteco inter malnovaj ideoj de heredeco kaj novaj ideoj de ama kunligo pli kaj pli ofte manifestiĝis), pri suspektataj eksteruloj (kiel la nigrulo en Otelo aŭ la judo en La Venecia Komercisto), pri rilatoj inter filinoj kaj maljuna patro (en Reĝo Lear) aŭ en la kazo de Hamleto, rilato inter filo kaj patrino. En la simpleco, sed la supleco, de la rakonto, samkiel la bazaj homaj rilatoj, kiujn ili esploris, la verkoj de Ŝekspiro similis tiujn de la antikvaj grekoj, kies tragedioj same traktis tre bazajn homajn rilatojn, eĉ se prezentitajn de figuroj superhomaj.

Flekseblo

Manuskriptoj de la teatraĵoj ne ekzistas: ni havas nur tre malmultajn ekzemplojn de la skribado de nia aŭtoro. La tekstoj, kiujn ni havas, estas plejparte presitaj tekstoj – ordigitaj versioj de la krudaj tekstoj uzataj en prezentoj. Preskaŭ tute mankas ludinstrukcioj aŭ aliaj limigaj detaloj. La tekstoj estas ofte koruptaj. Tiu manko de specifeco faciligas flekseblon de interpreto: la dramoj de Ŝekspiro adaptiĝas al ŝanĝiĝantaj cirkonstancoj kaj estas interpreteblaj tre diverse. Tio ja okazis tra la jaroj, kaj montriĝis ne indiko de malklaro sed indiko de la komplikeco de la homaj interagoj kaj internaj pensoj. Ĉiu literatura verko kreas negoceblan spacon inter la verkinto kaj la konsumanto: la historio de Ŝekspira interpretado brile montras tiun negocoprocedon.

Ŝekspiro kaj la angla lingvo

Oni ankaŭ ne rajtas subtaksi la brilecon de la poezio de Ŝekspiro: li majstre rajdis la anglan lingvon. Oni ofte rimarkas, ke li regis vastan vortprovizon – kvankam indas atentigi, ke en tiu epoko la manko de agrikultura laboro logis amason da provincanoj, kun siaj lokaj esprimoj, al la angla ĉefurbo, tiel ke atentema aŭskultanto povus facile adopti vastan gamon de lingvaj esprimoj. Ekzistas iuj kiuj asertas, ke la angla lingvo havas tiel grandan sukceson en la mondo ĉar ĝi estas “la lingvo de Ŝekspiro”. Sed tiu aserto intermiksas kaŭzon kaj efikon: Ŝekspiro gajnis mondan admirantaron pro la disvastiga potenco de la angla lingvo, ne inverse.

Ŝekspiro en Esperanto

Tamen, ke Ŝekspiro estis granda poeto estas klare ankaŭ en la kultura mondo de Esperanto. Hamleto ekzistas en du tradukoj en Esperanton, kaj ĉiuj aliaj ĉefaj tragedioj tradukiĝis en la Internacian Lingvon. Fakte, duono de la 36 aŭ 37 dramoj havas siajn Esperanto-tradukojn, foje majstre transprenitajn, foje mankajn. Brila traduko de la sonetoj, farita de William Auld, malfermis ankaŭ la nedramajn verkojn al la esperantistoj. Bedaŭrinde oni ne povas montri al sceneja tradicio de Ŝekspiraj verkoj en Esperanto: ne pli ol tri-kvar verkoj estis iam ajn luditaj en la Internacia Lingvo.

Zamenhof Hamleto

La nokton antaŭ sia forpaso en 1917, Zamenhof (laŭ Privat) laboris super “kvarpaĝa papero” en kiu li rakontis pri la perdo de sia religia kredo kaj la deprimiĝo, kiu akompanis tiun okazintaĵon:

“La tuta vivo perdis en miaj okuloj ĉian senton kaj valoron. Kun malestimo mi rigardis min mem kaj la aliajn homojn, vidante en mi kaj en ili nur sensencan pecon de viando.”

Tiuj vortoj konsterne eĥas la vortojn de Hamleto mem, en la dua akto de la dramo, kiam li priskribas sian melankolion al Rosenkranz kaj Guldenstern: “De mallonga tempo mi perdis … mian tutan gajecon, mi forĵetis ĉiujn miajn ordinarajn okupojn, kaj mia humoro estas efektive tiel nigra, ke la tero … ŝajnas al mi nur nuda pinto … kiel nenio alia ol putra, pesta amaso da miasmoj.” Ĉu Zamenhof mem estis la unua ludanto de la melankolia dana princo en Esperanto? Ĉu li mem vivis Hamleton en ties plena intenseco? Kaj ĉu, memorante la kvarcentan datrevenon de la morto de Ŝekspiro ni iasence pretiĝas por memori en la venonta jaro la centan datrevenon de la forpaso de Zamenhof?

Humphrey Tonkin

Monologo de Hamleto

Ĉu esti aŭ ne esti, – tiel staras
Nun la demando: ĉu pli noble estas
Elporti ĉiujn batojn, ĉiujn sagojn
De la kolera sorto, aŭ sin armi
Kontraŭ la tuta maro da mizeroj
Kaj per la kontraŭstaro ilin fini?
Formorti – dormi, kaj nenio plu!
Kaj scii, ke la dormo tute finis
Doloron de la koro, la mil batojn,
Heredon de la korpo, – tio estas
Tre dezirinda celo. Morti – dormi –
Trankvile dormi! Jes sed ankaŭ sonĝi!
Jen estas la barilo! Kiaj sonĝoj
Viziti povas nian mortan dormon
Post la forĵeto de la teraj zorgoj, –
Jen tio nin haltigas; tio faras,
Ke la mizeroj teraj longe daŭras:
Alie kiu volus elportadi
La mokon kaj la batojn de la tempo,
La premon de l’ potencaj, la ofendojn
De la fieraj, falson de la juĝoj,
Turmentojn de la amo rifuzita,
La malestimon, kiun seninduloj
Regalas al merito efektiva, –
Jes, kiu volus tion ĉi elporti,
Se mem, per unu puŝo de ponardo,
Li povus sin de ĉio liberigi?
Kaj kiu do en ŝvito kaj en ĝemoj
La ŝarĝon de la vivo volus porti,
Se ne la tim’ de io post la morto,
De tiu nekonata land’, el kiu
Neniu plu revenas. Kaj pro tio
Plivolas ni elporti ĉion teran,
Ol flugi al mizeroj nekonataj.
La konscienco faras nin timuloj;
Al la koloro hela de decido
Aliĝas la paleco de l’ pensado;
Kaj plej kuraĝa, forta entrepreno
Per tiu kaŭzo haltas sendecide,
Kaj ĉio restas penso, sed ne faro…
Sed haltu! Ha, la ĉarma Ofelio…
Ho, nimfo, prenu ĉiujn miajn pekojn
En vian puran preĝon!

Tradukis L. Zamenhof (1894)

Ĉi tiu artikolo kaj la fragmento el Hamleto aperis en la aprila-maja kajero de La Ondo de Esperanto (2016).
Ĉe represo bonvolu nepre indiki la fonton paperan (se en presaĵo) aŭ retan (se en retejo):
Papere: La Ondo de Esperanto, 2016, №4-5.
Rete: La Balta Ondo