Kio decidigis vin rekandidatiĝi por la dua sinsekva prezidanteco en UEA?

Nu, simple restas amaso por fari. Aparte grava por mi estas la ŝanco kunlabori kun nia nova Ĝenerala Direktoro, kiu plene enposteniĝis nur komence de majo. Ni volas modernigi diversajn aspektojn de la administrado kaj funkciado de la Asocio, kaj tri pliaj jaroj mem apenaŭ sufiĉos por fari la plej necesajn ŝanĝojn.

Vi estis elektita senalternative, same kiel viaj samestraranoj kaj Komitatanoj B. Tiu senalternativeco inspiras kelkajn aktivulojn akre kritiki nian asocion pro manko de demokratio. Bonvolu respondi ĉi tiun kritikon.

Mi konsentas, ke demokratio estas grava valoro, kaj ne ĝenus min, se estus aliaj kandidatoj por la prezidanta posteno. Sed mi ankaŭ komprenas ties mankon, ĉar fakte temas pri pli-malpli konstanta volontula laboro sen pagaj aŭ aliaj kompensoj, kaj oni multe pli ofte ricevas kritikojn ol laŭdojn! En tiaj kondiĉoj ni devus esti kontentaj, ke entute troviĝas kapablaj kandidatoj kiuj pretas eniri la Estraron. Unu el miaj celoj por la nuna mandato estas krei tiajn rilatojn inter la Oficejo kaj Estraro, ke estontaj estraranoj ricevos pli da subteno, gvido kaj konsiloj. Tiel ni povos eble iom malaltigi la barojn al partopreno kaj plifortigi la demokratian elementon en la elektoj.

Same kiel en la intervjuo, okazinta en la mezo de via antaŭa mandato, mi petas respondi vin al du demandoj. Unue: Kiujn planitajn celojn kaj projektojn vi kaj via teamo atingis dum la trijara mandato?

Eble mi iom ŝanĝu la emfazon kaj respondu al la demando, kiuj estas la plej signifaj atingoj de la lasta periodo. En la Strategia Laborplano troviĝas emfazoj pri renovigo, pri kapabligo, kaj pri mobilizado de la aktivaj fortoj de la movado sur diversaj kampoj. Por rapide resumi:

– Ni renovigis la revuon Esperanto sub nova redaktoro Fabricio Valle. Tio ne estis centprocente sukcesa, kaj Fabricio nun pluiris al aliaj laboroj en la movado, sed mi tamen pensas ke li sukcesis alporti freŝan venton kaj aspekton al la revuo, kiujn daŭrigos lia posteulo.

– Ni plimodernigis la aspekton kaj pliglatigis la funkciadon de la retejo http://uea.org/, ĉefe dank’ al la volontula laboro de Andrej Grigorjevski. Tio ne estis la granda reteja renovigo menciita en la Laborplano, sed tamen paŝo en la ĝusta direkto.

– Ni enkondukis sistemon de reta voĉdonado por la Komitato, post multaj jaroj da diskutado. Fakte ĝi ankoraŭ ne multe uziĝis (pri tio mi komentos poste), sed ĝi almenaŭ ekzistas kaj malfermas la vojon al pli konstanta diskutado kaj decidado en la Komitato, anstataŭ ĉiam atendi la kongresojn.

– Ni venigis la demandon pri la jura memstariĝo de TEJO al pli-malpli la fina stadio, tiel ke en Nitro eblis trakti kaj la Statutan kaj la regularajn aspektojn de tio. Restas nur la Ĝenerala Voĉdono, kiu espereble sigelos tiun evoluon. Temas pri vere grava paŝo kies realigo estis administre kaj politike komplika.

– Ni gvidis generacian transiron en la posteno de Ĝenerala Direktoro, kun la emeritiĝo de Osmo Buller kaj la enposteniĝo de Veronika Poór. Mi pensas, ke por la membroj kaj aktivuloj de UEA tiu transiro pasis preskaŭ tute glate; tio tamen estis la rezulto de granda fortostreĉo malantaŭ la kulisoj.

– Ni lanĉis la AMO-seminariojn, kiuj montriĝis tre popularaj kaj utilaj, kaj kiuj rapide disvastiĝis tra ĉiuj kontinentoj. Stefan MacGill nun laboras por krei retejon, kie la konkludoj kaj materialoj el tiuj seminarioj estos konstante disponeblaj; tio ankoraŭ kreskigos ilian utilon.

– Ni faris diversajn aliajn iniciatojn, kiuj malpli sukcesis. La Jaro Montevideo 60 ne vere havis tian eĥon, pri kiu ni esperis. La nova Konsilio, per kiu ni esperis plivastigi la laborfortojn de la Estraro, efektive funkciis pli konsile ol plenume. Paŝoj por kunordigi kaj plivastigi la agadon pri eksteraj rilatoj kaj informado alportis kelkajn rezultojn, sed ne en tiu mezuro, kiun antaŭvidis la Laborplano. Sed oni ja ne povas atendi, ke ĉio sukcesos. Ni ja provis multon.

Laŭ nia kolumnisto Komitatano Z “Malofte eblas mezuri la atingojn de la estraro same konkrete kiel ĉi-foje, ĉar sufiĉis enmanigi la dikan Strategian Planon por kontroli, kiugrade ĝiaj celoj estis plenumitaj”. Jen la dua demando: kion el la plano la Estraro ne sukcesis plenumi?

Multege. Mi elstarigus la grandan renovigon de niaj retejoj (inkluzive de http://esperanto.net/) kaj la ellaboron de sistemoj por aktivigi kaj kunlaborigi homojn sur la diversaj agadkampoj. Ankaŭ tre bazaj aferoj kiel niaj sistemoj de buĝetado kaj raportado bezonas renovigon. Kaj kompreneble ĉio ĉi estas nur kvazaŭ teknika kaj administra bazo por pli sukcesaj movadaj iniciatoj – pli grandaj kampanjoj, kreskigo de membroj, altigo de la niveloj de informado kaj reprezentado, novaj kulturaj projektoj, plifortigo de la movado en novaj landoj.

En la revuo Esperanto kaj aliloke, krom pri la Strategia Laborplano, vi ofte parolis pri la daŭripova evoluo… Ĉi-jare mi partoprenis nur unu esperantistan kunvenon, BET-52 en Litovio. En la malfermo pluraj salutparoloj estis prezentitaj, sed nur en la via oni aŭdis la esprimon “daŭripova evoluo”. Poste en koridoraj babiloj mi demandis kelkajn aktivulojn, kion ili pensas pri ĉi tiu ideo, sed neniu povis diri ion klaran. Ĉu ne temas pri plia okazo, kiam aperas granda distanco inter la deklarataj ideoj (antaŭe: lingva justeco, nun: daŭripova evoluo) kaj la realaj bezonoj kaj agoj de la esperantistaro, kiu fajfas pri la “grandaj ideoj”?

Nu, mi pensas ke oni elektas Prezidanton kaj Estraron por gvidi la Asocion, kaj certagrade la movadon, kaj gvidado ne signifas simple resti ĉe tio, kio estas kutima kaj facile komprenebla. Unu el la grandaj kontribuoj de UEA, jam de jardekoj, estas ligi la Esperanto-movadon al aliaj movadoj kaj temoj kun tutmonda signifo.

Mi ne aludas nur al interŝtataj organizoj kiel Unuiĝintaj Nacioj, sed ankaŭ al la vasta aro de asocioj iom similaj al la nia, kiuj laboras por mobilizi homojn tra la mondo por konkretaj sociaj celoj. En tiuj medioj, la ideoj kaj debatoj pri daŭripova evoluo estas nuntempe gravegaj, eĉ se ne regas plena konsento pri celoj kaj prioritatoj. Se la esperantistoj restus flanke de tiuj debatoj, ili maltrafus okazon elmontri la valoron kaj aktualecon de Esperanto por la nuntempa mondo; kaj, krome, ili ne estus pelataj reaktualigi sian propran idearon, por ne resti en iuj pensŝablonoj de la lasta jarcento.

En la intervjuo okaze de via laŭreatiĝo kiel la Esperantisto de la Jaro 2013 vi diris: “UEA de multaj jaroj estas tro enfermita en la verda geto: ni varbas nur inter la homoj plej konvinkitaj, plej facile atingeblaj, kaj ofte nur inter tiuj, kiuj jam foje membriĝis pro kongreso” kaj proponis aliri multe pli vastan publikon per la reto. Ĉu vi sentas, ke tiu nova aliro havigis al UEA konstateble multajn novajn membrojn, ekzemple, el tiuj miloj, kiuj lernis Esperanton en Lernu aŭ Duolingo?

Ne ankoraŭ, sed ni laboras por tio. Fine de majo, ekzemple, por marki la unujaran datrevenon de Duolingo, ni kreis specialan paĝon ĉe http://duolingo.esperanto.net, kiu proponas specialan oferton al tiuj kiuj finis la kurson. Ni intencas fari multe pli da tiaj iniciatoj en la proksima periodo. Samtempe ni eklaboris por krei ĉe http://esperanto.net/ vere multlingvan retejon, interalie, por varbi novajn membrojn.

Dum via antaŭa mandato UEA ekhavis novan direktoron en Roterdamo kaj eĉ du novajn redaktorojn de Esperanto. Ĉu vi estas kontenta pri la laboro de la nove ekoficintaj direktoro kaj redaktoroj.

Mi jam iom tuŝis tiujn temojn. Mi estas tre feliĉa, ke ni sukcesis trovi tiel kapablajn homojn, kiuj pretas por laboro sufiĉe defia kaj neadekvate rekompencata. Mia pli granda zorgo estas tio, ĉu ni sukcesas doni al ili tiajn kondiĉojn, ke la laboro estos ĝojiga kaj kontentiga. Tio restas defio.

Alia lastatempa novaĵo estas modifo de la Statuto de UEA kaj rekonsidero de la rilatoj kun TEJO. Bonvolu rakonti pri detale.

Se temas pri TEJO, ni esence ne “rekonsideras” la rilatojn, ni restrukturigas ilin, por ebligi al TEJO memstare dungi homojn, administri subvenciojn, kaj plenrajte partopreni en internaciaj junularaj medioj, kie tia memstareco estas kondiĉo por membreco. La rilatoj kun UEA restos same proksimaj kiel antaŭe, kaj mi fakte vidas signojn, ke ni pliproksimiĝas sur kelkaj kampoj, inkluzive de regiona agado, eksteraj rilatoj, kaj aktivula trejnado.

Pri nia Statuto, nu, ĝuste en la tagoj, kiam la intervjuo atendis miajn respondojn, ni faris la lastajn paŝojn por ekigi Ĝeneralan Voĉdonon pri la ŝanĝoj aprobitaj de la Komitato en Nitro. Tiuj estas ĉefe juraj kaj administraj, sed gravaj, nelaste por efektivigi la memstariĝon de TEJO. Restas tamen pluraj aliaj proponoj de ŝanĝoj, ekzemple en la priskribo de la celoj kaj principoj de UEA, en la membrokategorioj, en la konsisto de la Komitato, ktp, kiuj atendas pli vastan diskutadon. Tion ni ekigos post la Voĉdono. Mi pensas, ke tiaj debatoj estas necesaj, por ke ni iom post iom kunkreu tian Asocion, kiun ni ĉiuj aspiras – kapablan, engaĝitan, multflankan, efikan.

La laboro daŭras!

Intervjuis Aleksander Korĵenkov

Legu ankaŭ:

Nova Estraro de UEA
Vojmezaj respondoj de prezidanto Fettes: Intervjuo
Subteni kaj nutri la kreajn fortojn de la movado: Intervjuo
Mark Fettes: la Esperantisto de la Jaro 2013
Strategio, en kiu Kapabligo kernas

Ĉi tiu intervjuo aperis en la oktobra kajero de La Ondo de Esperanto (2016).
Ĉe represo bonvolu nepre indiki la fonton paperan (se en presaĵo) aŭ retan (se en retejo):
Papere: La Ondo de Esperanto, 2016, №10.
Rete: La Balta Ondo http://sezonoj.ru/2016/10/fettes-7

En la januara Ondo vi legis, ke Chuck Smith, 36-jara usona komputisto loĝanta en Berlino, estas proklamita la Esperantisto de la Jaro 2015. Li afable konsentis respondi la demandojn de La Ondo.

Kiel impresis vin la informo, ke vi iĝis la Esperantisto de la Jaro?

Kompreneble, mi ĝojis kaj estis tre honorita ricevi la titolon. Verdire, post la lanĉo de nia kurso ĉe Duolingo, mi surpriziĝis kiom da vere eminentaj esperantistoj, ekzemple, Dennis Keefe (fondinto de lingvaj festivaloj) kaj Evildea (la plej aktiva jutubisto), kvazaŭ kampanjis, ke mi ricevu ĝin. Mi tre feliĉas, ke mi povis plibonigi la vivojn de tiom multaj homoj tutmonde ĉefe per mia agado por Vikipedio kaj Duolingo.

Same kiel Esperanto forigas lingvajn barojn, Interreto forigas distancajn barojn. Mi do tre kontentas esti parto de la nova cifereca revolucio ankaŭ por nia lingva komunumo. Rilate al tio, mi ĉiam diras, ke se oni volas kompreni, kion la homaro vere bezonos kaj volos, oni devas mem vivi en la estonteco. Tial mi ĉiam provas frue adapti novajn teknologiojn por kompreni kiel oni interagas kun ili.

La komenco de la oficiala decido tekstas, ke vi iĝis laŭreato “pro ampleksa diskonigado kaj utiligado de Esperanto en interreto…” Via unua projekto estis la Esperanta Vikipedio. Kiel vi sukcesis aranĝi la aferon de la unua starta artikolo, ĝis la konsiderinda grandeco de 225 mil artikoloj?

En la universitato mi studis vikiojn por mia bakalaŭra tezo, do mi bonege konis la teknologion (vikio) malantaŭ la granda enciklopedio.

La tutmonda projekto komenciĝis en januaro 2001 kvazaŭ ŝerco por vidi, ĉu oni vere povus krei enciklopedion per vikio. Eĉ en aprilo 2001, mi verkis stultan artikolon pri mia hejmŝtato de Pensilvanio (Usono), kiu tekstis [angle], “Pensilvanio estas granda teda rektangula ŝtato”. Pro teknikaj tiutempaj mankoj, tio bedaŭrinde ne plu videblas en la historio de tiu artikolo.

Tamen en septembro 2001 mi retumis kaj subite trovis Vikipedion denove, sed ĉi-foje ĝi estis vera, serioza enciklopedia projekto! Mi tre miris, ke mi povis jam tiam trovi interesajn informojn kaj sekvi ligilojn ĝis la fundo de la nokto, kiel plej multaj el ni jam spertis vikipedie.

Kiel freŝbakita esperantisto (mi eklernis nur februare 2001), mi ekĝojegis kiam mi rimarkis, ke ekzistas versio en Esperanto! Tamen, mi ekmalĝojis kiam mi legis ununuran frazon en ĝi. Do, mi tiam kontaktis Jimmy Wales, la estron de Vikipedio; li respondis, kaj ni tiam povis traduki la interfacon al Esperanto.

Dum Brion Vibber tradukis la interfacon, mi kontaktis Stefano Kalb, kiu dum jaroj verkis sian propran enciklopedion en Esperanto kaj jam havis 139 artikolojn. Mi sciis, ke li revis pri plena ĝenerala enciklopedio kaj demandis al li, ĉu li pretus donaci ĉiujn liajn artikolojn al Vikipedio, kaj post iom da pensado li konsentis! Tiam ni metis tiujn artikolojn al Vikipedio kaj havis grandan avantaĝon al multaj aliaj lingvoj, kiuj tute ne havis tian bazan artikolaron por komenci. Tio multe helpis al ni esti pli respektata kaj havi strukturon jam de la komenco.

Dek tagojn poste kaj dank’ al niaj senlacaj kunlaborantoj, ni jam havis 300 artikolojn, do la afero nekredeble rapide kreskis! (Plena historio de Vikipedio)

Ĉu viaopinie la kvantan progreson de la Esperanta Vikipedio akompanas la kvalita?

Tio multe dependas de la artikolo. Ekzemple, multaj artikoloj estis verkitaj de robotoj per datumbazoj… tiujn artikolojn mi ne vere nomas kvalito. Tamen, mi kredas, ke iom post iom, la tuta projekto pliboniĝas kaj en kvalito kaj kvanto jaron post jaro.

Oni vidas, ke, malgraŭ ĉi tiu progreso, Esperanto iom post iom sinkas en la “lingva furorlisto” el la unua deko al la 31a loko.

Dum kelkaj semajnoj en 2002, Esperanto eĉ superis la germanan version kaj estis en la kvara loko! Tiu “sinkado” estas tute normala afero. La Esperanto-komunumo estas tiom interligita, ke eblas rapide informi grandegan amason pri novaĵo tre rapide. Dum unuaj monatoj, la informo aperis en radio, revuoj, retpaĝoj, dissendolistoj ktp. Tiel ni atingis pli malpli ĉiujn aktivajn esperantistojn jam dum la unuaj monatoj.

Fakte, gvidante la projekton, mi ĉiam praktikis la filozofion, ke kutime pli bonas obligi la verkon ol aldoni al ĝi. Tial mi mem elspezis malmulte da energio mem laborante rekte pri artikoloj (krome mi estis komencanto), sed per engaĝo kaj trejnado de novaj kunlaborantoj, kaj pli facilaj strukturoj ene de la reta enciklopedio.

Kompreneble nia komunumo tro malgrandas por teni altan rangon tiom longe kompare al grandaj lingvoj kiel la germana. Tamen, la 31a loko estas ja tre respektinda, tuj sub la turka, kiu havas 63 milionojn da parolantoj!

Kiujn retprojektojn post Vikipedio vi entreprenis, krom Duolingo?

Lernu.net (2002). Mi ne entreprenis la projekton, sed mi tradukis la tutan retejon al la angla, kiu estis pli malpli plentempa laboro dum tuta semajno.

Tejo.org (2006–2014). Mi kreis novan retejon per la plej moderna enhavmastruma sistemo tiutempe, Drupalo, por anstataŭigi la tiaman eksmodan retejon.

Eklaboru (2006–). Mi rimarkis, ke ne ekzistas retejo por serĉi nek laboron nek laboranton. Judith Meyer, Melissa Robertson kaj mi decidis krei bazan retejon kie oni povas alŝuti laborpostenojn kaj vivresumojn por evoluigi la Esperanto-labormerkaton.

Amikumu (2006–2008). Vidinte la sukceson de Facebook en Usono, Judith Meyer, Jesse Alter, Melissa Robertson kaj mi volis krei grandegan socian retejon kie esperantistoj povus kuniĝi kaj poste pli grandigi la servon al aliaj lingvoj. Bedaŭrinde pro aŭtomata ĝisdatigo en nia servilo, la retejo ĉesis funkcii. Kiam nia teamo plu havis liberan tempon okupiĝi pri la retejo, ni vidis, ke Fejsbuko kaj Ipernity nun sufiĉe plenumas la bezonojn de la komunumo. (Plena historio)

Ni revenu al la decido, kies daŭrigo diras la precipan motivon de via proklamo “pro ĉi-jara pretigo kaj lanĉo de Esperanto-kurso por anglalingvanoj ĉe la lingvolerna retejo Duolingo”. Ŝajnas, ke tiu lanĉo efektive iĝis la plej bona Esperanto-novaĵo? Kiel realiĝis ĉi tiu projekto?

En 2011 mi iel trovis prelegon de Luis von Ahn pri lia nova projekto Duolingo kaj tuj vidis, ke ĝia potencialo similas al tiu de Vikipedio kaj eble eĉ superas ĝin! Do, mi tuj kontaktis Luis pri Esperanto kaj li respondis, ke ili planas aldoni kurson por Esperanto, sed simple tiam ne estis prioritato. Tion mi kompreneble povas kompreni… Esperanto ja estas sufiĉe malgranda lingvo kompare al multaj aliaj.

Tamen mi tre surpriziĝis, kiam li komence de alia prelego diris, ke la plej petata lingvo por aldoni al Duolingo estas Esperanto, kaj li tute ne scias kion fari pri tio. Poste, aperis iuj enketoj, demandantaj kiujn lingvojn oni plej volis, ke Duolingo aldonu. En la unua enketo, la sveda venkis kaj jam en la dua kaj tria enketoj Esperanto venkis, do Duolingo kompreneble ne povis ignori tion!

Duolingo elektis la unuajn kontribuantojn laŭ kvanto da sperto en la kursaro, do tiel PH Garnier en Grenoble (Francio) kaj mi ekkreis la kurson. Ĉar mi pli spertas pri la lingvo, mi iel neoficiale iĝis la estro de la projekto. Post kiam ni finkreis 20% de la kurso, ni invitis du pliajn kunlaborantojn inkluzive de Ruth Kevess-Cohen, kiu nun estas ĉefrespondeculo pri la kurs-enhavo kaj mem lernis Esperanton nur en 2013! Nun nia teamo havas ok membrojn, kaj ni ĉiuj dediĉas multe da nia libera tempo al la projekto: kelkaj por respondi al raportoj, kelkaj por prilabori la novan version de la kurso ktp.

Ĉu kaj kiel UEA, SAT, Akademio de Esperanto, la Civito kaj grandaj landaj asocioj helpis al la kunlaborantoj de la projekto?

Inter tiuj asocioj, la Akademio plej multe helpis. Nur du tagojn post nia lanĉo, Anna Löwenstein proponis sin por kontroli nian kurson, sed jam komence ni havis problemojn, ĉar ekzemple ni neniam “finkreos” la kurson, ĉar ĝi estas dinamika kaj ni daŭre plibonigos ĝin. Tio signifas, ke ni ne povis sekvi la kutiman procezon, do ŝi aliĝis al nia teamo kaj multe kunlaboras kun ni por plibonigi la kurson!

UEA ĉefe helpis per informado, ekzemple per multaj artikoloj. Verdire, la aliaj asocioj ne vere helpis, sed ni ankaŭ ne petis helpon de ili, do tio estas tute en ordo.

Oni scias, ke al la kurso aliĝis pli ol 250 mil personoj. Ĉu estas konate, kiom el ili efektive eklernis, kaj kiom finis la kurson?

Ne eblas scii, kiom eklernis, sed mi imagas, ke preskaŭ ĉiuj faris almenaŭ la unuan lecionon. Ĉirkaŭ 1000 homoj ĉiutage aliĝas al la kurso. Ĉirkaŭ 5000 aktive lernas la lingvon ĉiutage. Ni taksas, ke 30 homoj ĉiutage finas la kurson.

Ĉu iuj inter ili jam iel partoprenas la esperantistan vivon?

Jes, certe! Tamen, unue oni devas memori, ke eblas lerni per nia kurso nur dum sep monatoj, do la plej bona nivelo de lernanto ja lernis jam dum maksimume duonjaro. Tamen nur tri monatojn post la lanĉo, mi renkontis en IJK kvar freŝbakitajn esperantistojn, kiuj eklernis per Duolingo. Iuj el ili eĉ ne lernis per alia metodo. Kaj fine de la semajno, ili ĉiuj povis bone konversacii. Ja ne temas pri perfektaj parolantoj, sed tion oni ne povas atendi de komencantoj.

Plej impona laŭ mi estas la rakonto pri Spencer van der Meulen, kiu lernis Esperanton dum tri monatoj per Duolingo, ĉeestis renkontiĝon kaj tuj aliĝis al la estraro de la Nederlanda Esperanto-Junularo! Mi krome aŭdis de diversaj klubestroj (ĉefe en Usono), kiuj diris, ke iuj lernantoj venis al la klubo kaj jam sufiĉe bone parolis. Kutime ili parolis tie por la unua fojo kaj mem miris kiom bone ili povis interkomunikiĝi.

Jen respondoj de niaj lernantoj:

Fejsbuko: Duolingo Esperanto Learners

Oficiala Esperanto-forumo de Duolingo

Ĉu multaj nedenaske anglalingvaj interesatoj lernas Esperanton ĉe Duolingo?

40% el niaj lernantoj loĝas en Usono, tamen kompreneble per tia tutmonda retejo, multaj el niaj lernantoj nedenaske parolas la anglan. Menciinda estas la instruado de Peter Grbec al siaj lernantoj en Slovenio por pliperfektigi ilian anglan. Liaj lernantoj multe ĝuis lerni Esperanton per Duolingo kaj la lernejestroj ŝatis lian modernan metodon. (Internacia Pedagogia Revuo, 2015, №4, https://www.duolingo.com/comment/12816255)

Ĉu aperos ĉina, rusa, hispana, araba kaj aliaj versioj de la kurso?

Jes, eventuale. Ni fakte jam prilaboras E-kurson por hispanparolantoj! Nia nuna plano (kiu povas ŝanĝiĝi pro tutmondaj strategiaj kialoj) estas la jena sinsekvo post la hispana: la rusa, portugala, ĉina, franca, germana. Tiam ni analizos la merkatan postulon kaj niajn rimedojn por vidi kiun lingvon ni sekve aldonu.

Fakte temas pri tre tikla diplomata afero, ĉar mi ŝategus anonci morgaŭ, ke ni eklaboras pri kvin Espeanto-kursoj, sed nur Duolingo rajtas aldoni novajn kursojn. Eĉ se ili pretus fari tion, la lernantaro de Duolingo ribelus kaj demandegus, kial ilia plej ŝatata lingvokurso ne estas eklaborata antaŭ Esperanto. Do, iusence, ni devas nur iom post iom enkonduki novajn kursojn. Tamen, eĉ lanĉante po “nur” unu novan Esperanto-kurson ĉiujare estas ja paŝegado antaŭen por nia movado.

Vi krome estas kunorganizanto de Polyglot Gathering (Poliglota Renkontiĝo) en Berlino. Ĉu Esperanto ankaŭ tie ludas rolon?

Por tiuj, kiuj ne konas ĝin, la Poliglota Renkontiĝo celas, ke poliglotoj (homoj, kiuj posedas plurajn lingvojn) povu renkontiĝi inter si por kune pasiumi kaj frenezumi pri lingvoj. Pasintjare, ni havis 350 partoprenantojn el 50 landoj! Averaĝe oni kapablas paroli ses lingvojn tie. Krome, 25% de niaj partoprenantoj scipovas Esperanton, kio estas grandega kvanto por neesperantista evento!

Fakte, la Poliglota Renkontiĝo multe ĉerpas de la grandaj eŭropaj junularaj eventoj. Oni trovas tie ekzemple internacian kulinaran vesperon, gufujon kaj jes, eĉ multeg-lingvan koncerton de jOmO. Cetere, ni informas niajn partoprenantojn, ke tiuj programeroj venas el la kulturo de Esperanto. Kompreneble pli malpli ĉiuj poliglotoj scias, ke Esperanto ekzistas, sed multaj tute ne scias, ke ĝi vivas kaj havas eĉ buntan kulturon. Tiel ni montras tion sentrude.

Aliteme, mi scias, ke vi estras ludfirmaon, kiu nomiĝas Ludisto. Kial vi elektis tian esperantlingvan nomon?

Mi plej volis bonan domajnnomon kaj post multe da pensado, mi turnis min al Esperanto por inspiro. Kompreneble “lud” estas taŭga radiko por ludfirmao. Poste mi pensis, ke Ludisto estas simple amuza, sed facile memorebla kaj prononcebla nomo, eĉ por neesperantista publiko.

Ĉu tio estas nur amuza nomo aŭ ĉu vi ankaŭ iel integrigas nian lingvon en vian ĉiutagan laboron?

Unu principo de nia firmao estas, ke ĉiuj niaj ludoj ankaŭ estu ludeblaj en Esperanto. Ĉar mi mem povas traduki, tio apenaŭ estas kroma kosto por ni. Ni tiel ricevis kromvarbadon ene de nia komunumo, ekzemple de Libera Folio kaj Evildea. Ni ĉe Ludisto plej fieras pri nia plej originala ludo What the Shell. Ĝi ne havas grandan lingvan econ, sed tamen estas tre ŝatata inter tabulludemuloj. Ĝi estas speciala, ĉar oni ludas duope kaj samtempe per du apartaj iPadoj.

Tamen, “kutimaj” esperantistoj ofte plej ŝatas nian unuan ludon Word Race; ni elspezis multege da energio por aldoni Esperanton. Word Race estas grupa ludo por festoj, kiun oni povas ludi ekzemple en Esperanto-kongresoj. Iu devas klarigi vorton al siaj teamanoj sen uzi nepermesitajn vortojn. Ekzemple oni eble devas klarigi la vorton “barbo” sen uzi la vortojn razi, Zamenhof, vizaĝo, haro kaj viro. Kvankam mi ĝojas, ke Word Race estas lingva ludo, mi ŝatus eventuale ankaŭ krei ludojn, kiuj principe celas lernigi lingvon.

Kio inspiras vin daŭrigi vian Esperanto-agadon?

Plej inspirige estas scii, ke nia agado ŝanĝas vivojn. Ekzemple, antaŭ Vikipedio ni tute ne havis ĝeneralan ampleksan enciklopedion. Nun, se oni volas havi bazajn informojn pri multegaj temoj, oni povas legi Vikipedion. Krome, tiuj informoj estas pli neŭtralaj ol informoj en nacilingvaj Vikipedioj.

Se oni volas lerni Esperanton kvazaŭ ludante, oni nun povas fari tion per Duolingo. Mi aŭdas pri lernantoj, kiuj antaŭe ne povis lerni la hispanan, sed nun ĉio klaras pri la gramatiko post kiam ili lernis Esperanton. Mi aŭdas de alia, kiu ne komprenis la kazojn en sia denaska rusa lingvo, sed post Esperanto komprenas ilin. Mi aŭdas de aliaj, kiuj vizitas lokan Esperanto-klubon kaj ĝuas la sperton.

Esperanto helpas konekti homojn tutmonde. Per ĝi, oni gajnas novajn amikojn kaj perspektivojn. Jen movado por tutmonda edukado. Tia edukado riĉigas multajn vivojn. Temas ne nur pri kelkaj homoj, sed nia agado per Vikipedio kaj Duolingo plibonigas la vivojn de centoj da miloj da homoj. Ĝuste ĉio ĉi motivas min daŭrigi mian agadon.

Ĉiu laŭreato respondas nian tradician demandon: Kiujn tri librojn en Esperanto vi kunprenus al neloĝata insulo?

La vivo de Gandhi de Edmond Privat: el ĉiuj libroj, kiujn mi legis, ĝi plej impresis min, kaj mi tre malĝojas, ke ne eblas scii kiu havas la rajtojn por reeldoni ĝin.

Aventuroj de pioniro de Edmond Privat: brila perspektivo al la frua movado kun brilaj momentoj kiam li ekzemple renkontis la usonan prezidanton Wilson!

Kredu min, sinjorino! de Cezaro Rossetti: la plej distra libro, kiun mi konas.

Kaj, fine, pri viaj planoj?

Mi esperas ĉi-jare vere sukcesigi mian propran firmaon Ludisto. Pro la sukceso de nia kurso en Duolingo, mi iom tro malatentis Ludiston pasintjare, sed per regula enspezo de la firmao mi povontus multe pli efike kaj sendepende agadi pri lingvoj inkluzive de Esperanto kompreneble!

Rilate al agado por Esperanto, mi ne povas imagi pli efikan vojon ol per Duolingo, do mi planas longe daŭrigi tiun agadon. Mi nun helpas ĉefe per disvastigado de nia kurso kaj kiel mentoro de la Esperanto-kurso por hispanparolantoj. Mia nuna plano estas aldoni unu plian kurson al Duolingo ĉiujare.. Espereble ni iam sukcesos plirapidigi tion al du Esperanto-kursoj ĉiujare.

Ĉiukaze, eĉ se ni neniam sukcesontus aldoni plian kurson, mi ĝojegas, ke tiom da homoj lernas Esperanton per Duolingo. Kaj nun vidante la kvanton da novaj lernantoj, neniu povas plu dubi, ke la esperantistaro certe kreskas paŝon post paŝo.

Intervjuis Aleksander Korĵenkov

Ĉi tiu intervjuo aperis en la februara kajero de La Ondo de Esperanto (2016).
Ĉe represo bonvolu nepre indiki la fonton paperan (se en presaĵo) aŭ retan (se en retejo):
Papere: La Ondo de Esperanto, 2016, №2.
Rete: La Balta Ondo http://sezonoj.ru/2016/01/smith-2

Ĉi-jare festas sian dudekjariĝon MASI – la plej aktiva esperantista kolektivo en Ruslando. Ĝia fondinto kaj senŝanĝa gvidanto, Irina Gonĉarova, malgraŭ sia nepriskribebla okupateco, sukcesis trovi tempon por respondi kelkajn niajn demandojn.

Kiel kaj kiucele fondiĝis MASI?

Kiucele aperas organizaĵoj? Normale – por plenumi iujn aktualajn taskojn, ĉu ne? MASI fondiĝis, kiam nia vigla grupo konstatis, ke ĝi dum preskaŭ unu jaro plenumas certajn movadajn taskojn kaj entuziasmas konkeri la novajn… La konsciiĝo riveliĝis komence de januaro 1995, dum la revena vojo el Tübingen al Moskvo post la 38a IS, kiun amase partoprenis rusiaj esperantistoj, ĉefe junaj, aliĝintaj al tiu ĉi vojaĝo, organizita de ni por ĉiuj dezirantoj.

Sed kiuj estas “ni”?

Deko da gestudentoj kaj kelkaj profesoroj de la Moskva aŭtomobil-konstrua instituto, kurte – MASI (la rusa lingvo akcentas en similaj sigloj la literon, signantan la organizaĵon, do, niaokaze “I” = Instituto). Al ĉiuj Esperanto-aktivaĵoj de tiu ĉi grupo ekde la unua kunveno aliĝis ankaŭ eksterinstitutaj junaj moskvaj geesperantistoj.

La ideon fondi esperantistan klubon en la instituto subtenis la tiama rektoro Jurij Avraamov, la vicrektoro pri scienco Anatolij Ŝljapin (mem bone ellerninta Esperanton) kaj la tuta Scienca Konsilio. La 24an de februaro 1995 en la biblioteka salono de MASI en ĉeesto de kelkdeko da studentoj, instituta administrantaro, altrangaj reprezentantoj de aliaj superaj lernejoj kaj raportistoj de la unua ŝtata televidkanalo Ostankino la Esperanto-klubo de MASI (EK MASI) estis solene fondita. La verdan rubandon tondis György Nanovfszky – la tiama ambasadoro de Hungario en Ruslando. Sub lia gvido la unuaj klubanoj eĉ recitis ĵuron pri fideleco al Esperanto… Rezultis vere solena festo! Jen tiel en la instituto MASI fondiĝis la esperantista MASI – Moskva Amikaro de Studantoj kaj Instruantoj.

La vortoj “gestudentoj”, “profesoroj”, “studantoj” kaj “instruantoj” sugestas, ke en la instituto oni instruis Esperanton?

Jes, sed temas ne nur pri tio. La vortoj “Studantoj” kaj “Instruantoj” signifas, ke ĉiu aktivemulo dum niaj Esperanto-aranĝoj estas bonvena instrui la aliajn pri siaj propraj sciencaj aŭ kulturaj kompetentoj, pri siaj interesoj kaj hobioj, tial ĉiu havas eblecon iĝi en iu programero instruanto, en la alia – studanto, sendepende de sia rango aŭ posteno ie ajn ekster Esperantujo.

Ni mem kapablis realigadi riĉegajn kelktagajn programojn – similajn al la nunaj internaciaj Esperanto-renkontiĝoj (kiel SES, JES aŭ IJK). En Rusio tiam tiaspecaj aranĝoj kaj la miriga formo de intelektula tempopasigo ne estis konataj, kaj junaj esperantistoj de la tuta lando strebis ilin viziti. Temas ĉefe pri StRIGoj (Studa Renkontiĝo de Iniciatema Generacio), kiuj furoris dum dek jaroj (1996-2006), kolektante de 36 (en 1996) ĝis ĉ. 300 (en 2006) partoprenantojn. Dum StRIGoj estis striktaj reguloj pri senkrokodilado kaj nepra partopreno de programeroj; en la unua duontago pasis diversnivela Esperanto-instruado. Dum StRIGoj estis trovitaj multaj netrivialaj metodelementoj de Esperanto-instruado – ja tiu devis esti nepre maltradicia… Ja la tradiciajn metodojn multaj el la StRIGaj studantoj ricevadis de mi en la instituto MASI, kiu dumtempe transformiĝis al la Moskva Ŝtata Industria Universitato (ruse: MGIU).

Nun pri “gestudentoj” kaj “profesoroj”… Nu jes, dum 17 jaroj (1994-2011) mi oficiale instruis Esperanton en MASI/MGIU kiel devigan studobjekton por studentoj de diversaj teknikaj fakoj, kaj la plena kurso foje daŭris tri jarojn…

Sonas tute surprize. Kiel tio eblis?

Longa historio… Pri studentoj kaj profesoroj! En 1991 la konata interlingvisto kaj esperantisto, d-ro Sergej Kuznecov fondis organizaĵon, nomitan Asocio Subtena de la Akademio Internacia de la Sciencoj (AsAIS), kaj invitis min kiel administran direktoron. En la tempo de la perestrojko la allogaj ebloj de tiu ĉi novtipa internacia instanco allogis multajn entreprenemajn administrantojn, kaj tre rapide al la Asocio aliĝis kelkdeko da altlernejoj el la tuta lando, ankaŭ el Moskvo, kompreneble. Sed nepra kondiĉo de AIS por ĉi tiu asocio estis posedo de Esperanto – unuavice, de profesoroj, por ke ili povu kompetente ekzameni studentojn en Esperanto.

La avangarda instituto sur tiu vojo iĝis MASI, kie estis organizita koncerna Esperanto-kurso. Instrui oni invitis min. Tial miaj unuaj MASI-studantoj estis profesoroj – la rektoro, la vicrektoroj, la katedrestroj kaj aliaj – ĉirkaŭ 15 homoj. Mi rektmetode instruis dum unu monato, kaj la rapidaj bonaj rezultoj tiel impresis la lernintojn, ke oni invitis min por etate instrui Esperanton al studentoj… La unua, eksperimenta, grupo estis formita el la dek plej brilaj studentoj de la dua lernojaro, kaj ili lernis kun mi ĉirkaŭ tri jarojn, ĝis la fina diplomdefendo laŭ la AIS-reguloj. Por akcepti la ekzamenojn venis komisiono el AIS-Senatanoj kun la prezidanto de AIS profesoro Helmar Frank. La ekzamenoj pasis en tri lingvoj kaj estis tre sukcesaj. Intertempe mi instruis ankaŭ al aliaj studentaj grupoj de MASI, laŭ diverslongaj programoj. Multaj centoj da studentoj ricevis sufiĉe firmajn sciojn pri Esperanto dum tiuj jaroj…

Ĉu vi instruis Esperanton nur en MASI?

Ekde 1977 mi seninterrompe aktivas en la landa movado kiel organizanto de Esperanto-aranĝoj kaj Esperanto-instruisto. Paralele kun ĉeesta instruado en Moskvo, mi dum tri jaroj (1988-1991) laboris en la kooperativo KOPSO pri koresponda Esperanto-instruado.

Ankaŭ en ĉi-printempa FaRo de MASI gejunuloj lernis Esperanton entuziasme kaj gaje.

En 2002 mi ellaboris metodon de rapida rekta Esperanto-instruado “Faru la Rondon!” (FaRo). Kun tiu kurso mi faris monatan turneon en Norvegio. En la nuna jaro okazos jam la 45-a FaRo. Post ĉiu FaRo okazas gramatika daŭriga kurso, post tiu – la perfektiga. Sennombre mi instruis plej diversmaniere en Esperanto-kursoj kaj dum Esperanto-aranĝoj, por ĉiuj aĝkategorioj kaj niveloj. Dekoj da miaj kursfinintoj prezentas la plej grandan parton de la tuta rusia KER-ekzamenitaro.

Kiujn lernolibrojn vi uzas?

En FaRo – neniujn. Post ĉiu leciono mi disdonas la printitajn tekstojn, inter la lecionoj mi laboras kun la lernantoj rete. Sed en MASI mia lernolibro (1995) ricevis stampon de la Ministerio pri Supera Klerigado, kiu rekomendis ĝin kiel lernilon por la studentoj de altlernejoj. La lernolibro estis reeldonita en MGIU en 2004. Mi verkis ankoraŭ kelkajn Esperanto-lernolibrojn, unu el kiuj aperis en 2006 en la granda eldonejo AST kaj estis rapide elaĉetita en librovendejoj tra la tuta lando.

Kvankam Moskvo estas la plej granda urbo en Eŭropo, verŝajne estas malfacile dum dudeko da jaroj regule trovi dezirantojn lerni la lingvon. Kiel vi trovas ilin, aŭ: kiel ili trovas vin?

Mi ne konas iun plej sukcesan rimedon. Ĉiu venas laŭ sia propra pado. Sed estas unu strangaĵo… Eĉ se venas nur tri homoj por la kurso (kaj bezonatas minimume ses) – mi anoncas la komencon, kaj iel okazas, ke al la leciono venas la necesa homkvanto. Nu, ne akceptu tion kiel rekomendon, ĉar eble, tio funkcias nur ĉe mi… Ĉio cetera estas ordinara: anoncoj en la reto, publikaj prelegoj en junularujoj, prezent-lecionoj kaj aktiva promociado de Esperanto dum la Lingvaj Festivaloj…

Bonvolu pli detale rakonti pri la Lingvaj Festivaloj, ja MASI okazigas pli ol unu festivalon jare.

Grandioza temo. Por prluraj paĝoj de La Ondo… Jes, la Lingvaj Festivaloj estas la ĉefa soci-utila atingo de MEA MASI, pri kiu eblas fieri. La Moskva Lingva Festivalo (MLF) estas la plej granda LF en la lando (ĉ. 100 programeroj por ĉ. 1000 partoprenantoj) kaj unu el la plej klerigaj (malpli da distraĵoj, pli da sciencaj informoj). MLF okazas unu fojon jare, kaj fine de 2015 ni planas okazigi jam la dekan. Dum la lastaj kvar jaroj ni kunorganizas LF-on por lernejanoj en Kaluga.

Moskvaj festivalanoj multe kaj bonkvalite kontribuas al la programoj de ĉiuj ĉefaj rusiaj LF (en Ĉeboksari, Sankt-Peterburgo, Novgorodo), ankaŭ en eksterlando: la vicdirektoro de MLF Anton Somin jam la trian jaron laŭ la modelo de la MLF okazigas brilajn festivalojn en la Belarusia Ŝtata Universitato en Minsko. Mi ŝatus substreki, ke la promociado de Esperanto dum ĉiuj niaj festivaloj estas eksterordinare ampleksa.

Ĝenerale, oni lernas la lingvojn por uzi ilin. Kiel MASIanoj uzas Esperanton?

Nia tasko estas ne nur instrui, sed krei medion por praktikado de la lingvo. Niaj kelktagaj lingvaj mergiĝoj kaj instruaj renkontiĝoj (la tradicia februara renkontiĝo APERo kaj Alternativa Lingva Trejnado ALTe kun rigora lingva disciplino), lingva praktikado dum kunvenoj, gastakceptoj kaj vojaĝoj, legado, tradukado, ret-agado k. s. – ĉio tio ĉeestas. Dum kelkaj jaroj ni havis belan muzik-dancan Esperanto-teatron, kies prezentadojn povis spekti partoprenantoj de SES, JES, IJK, REK. Nun ni klopodas konkeri novajn terenojn: temas pri voĉigo de filmoj kaj sonregistrado de Esperantaj literaturaĵoj, kreo de Esperanto-biblioteko en urba biblioteko. En la pasinta jaro apud Moskvo sukcese okazis la unua internacia Esperanto-lernejo SES-Rusio.

Ĉi tiu grandioza aktivado apenaŭ eblus sen planado kaj kunordigado, ĉu ne?

La bazaj planeroj estas klaraj, ili ripetiĝas de jaro al jaro: februare APERo, marte/aprile aliurbaj LF, maje VsPLESk (tradicia renkontiĝo de amikoj de Esperanto en la urbo Pljos) kaj vojaĝo al EsPrimo (tradicia Ural-Siberia renkontiĝo), KER-ekzameno; somere vojaĝoj, septembre lanĉo de kursoj kaj novaj projektoj, oktobre MLF, novembre ALTe, decembre eksterlandaj vojaĝoj. Plus konstanta instruado, klubaj kunvenoj kaj cetera ĉiutaga aktivado. Ĉiun apartan aranĝon, jes, necesas plani, speciale se ĝi estas nova.

Kunplanas multaj niaj aktivuloj. Ofte temas pri ĵusaj aŭ antaŭjaraj kursfinintoj. Danke al tio nia organizaĵo ĉiam restas juna. Ekzistas konstantaj membroj kun pli ol dek-jara sperto kaj eĉ tri membroj, kiuj aliĝis ĉe la fondo, sed ili ne multe partoprenas en la organizado kaj restas ĉefe “konsumantoj”.

MASI ĵus iĝis 20-jara. Bela juna aĝo! Mi deziras, ke MASI estu ĉiam juna, tamen mi kaptas la okazon kore danki ĉiujn masianojn, kiuj kontribuis al nia glora historio!

Kiuj partneroj reale kunlaboras kun vi?

Ĉu temas pri organizaĵoj? Vi ridos, sed mi povas nomi kun plena certeco nur Sezonojn. La eldonejo regule interesiĝas pri nia agado, publikigas niajn artikolojn en La Ondo de Esperanto kaj en La Balta Ondo, donacadas librojn al la biblioteko, foje subtenas morale.

Amikajn interrilatojn ni havas kun la Urala-Siberia movado, sed ĉefe temas pri niaj vizitadoj al iliaj aranĝoj kun programkontribuoj, mi ne nomus tiaĵojn “kunlaboro”. Por vere kunlabori necesas krei novajn komunajn projektojn, kaj ni penas, sed dume ne tre sukcese, ni nur palpas tiun vojon. Sed ni ne cedos! Ni esperas ekhavi komunajn projektojn ne nur kun rusiaj movadanoj, sed ankaŭ kun eksterlandaj, ne nur kun esperantistaj organizaĵoj, sed ankaŭ kun neesperantistaj.

Kion vi mem dezirus al MEA MASI okaze de la 20-jariĝo?

Mi respondus: por MEA MASI – 5K: Komunumo. Konsciiĝo. Kapabliĝo. Kunlaboro. Kresko.

Intervjuis Aleksander Korĵenkov

Legu ankaŭ:

La kvara Lerneja Lingva Festivalo en Kaluga
Jubileaj eventoj dum APERo-9
La 9a Moskva Lingva Festivalo: plia paŝo al rekono
La unua SES ekster Slovakio
ALTE: Nova inicato de MASI
Libera Esperanto-Biblioteko: Donaco de Sezonoj

Ĉi tiu intervjuo aperis en la julia kajero de La Ondo de Esperanto (2015).
Ĉe represo bonvolu nepre indiki la fonton paperan (se en presaĵo) aŭ retan (se en retejo):
Papere: La Ondo de Esperanto, 2015, №7.
Rete: La Balta Ondo http://sezonoj.ru/2015/07/masi-15/

Niaj atingaĵoj ne estis sensaciaj; ili estas ankaŭ en aliaj landoj ripeteblaj; ili estis nek paradokso, nek miraklo. Mi nur mencias kelkajn meditindajn faktojn de la movado en Rumanio. 1. Nia teorio estas forta, aktuala, grandsignifa. Ĝiaj ĉefaj komponantoj estas la ekonomia, la politika, la jura, la etika, la sociologia, la psiko-pedagogia, la historia, la filozofia kaj, kompreneble, la lingvistika. 2. La preleganto devas esti modesta kaj konata sciencisto. 3. Post la prelegoj sekvu diskutoj. 4. Por la prelegoj la universitatanoj devas kontakti politikajn gravulojn, ĉar ofte tiuj ĉi estas akceptemaj. Ion Iliescu, estonta prezidento de Rumanio, diris al mi: “La ideo de Esperanto estas ĝusta, mi prenas sur min la respondecon pri ĝi”.

Nian necesan teorion mi gajnis en Berlin ne aŭtodidakte, sed dum longaj diskutoj kun Detlev Blanke kaj per legado de liaj libroj. Mi estis docento en la Instituto pri romanidaj lingvoj de la Universitato Humboldt; Blanke, 17 jarojn pli juna ol mi, laboris en la Kulturligo de GDR. Li enkondukis min en esperantologion, mi enkondukis lin en la sciencan universitatan medion, kie li poste doktoriĝis kaj habilitiĝis. Konklude: esperantistoj, kontaktu la universitatanojn! Profesoroj, docentoj, doktoroj helpu al niaj gejunuloj kvalifikiĝi!

La argumentoj por internacia helplingvo estis tute nekonataj en Rumanio, eĉ por la intelektularo. Post la prezentoj ofte oni aŭdis sinceran deklaron: “Mi konfesas ke nur nun mi komprenas la sencon de Esperanto”. Kompreneble, ne la tuta aŭskultantaro estis konvinkita, sed gravas ke Esperanto fariĝis objekto de viglaj diskutoj.

Kial la sciencistoj estas gravaj por nia movado?

La etiko de la scienco asertas, ke la sciencistoj respondecas pri la destino de la ideoj en socio. Nova ideo iufoje aspektas stranga, ĉar ĝi kontraŭas la tradicion, sed eble ĝi ne estas sufiĉe “stranga” por esti vere granda ideo.

En moderna epoko, la scienco estas ĉie en aktiva rolo. Kiom da scienco kaj sciencistoj estas en nia movado, tiom da prestiĝo ĝi havas. La sciencisto venas antaŭ la publiko ne nur kun informoj, sed ankaŭ kun sia personeco, kun siaj kulturo, horizonto, kun logikaj argumentoj, kun bona nacia lingvo, kun sperto en parolado kaj sen antaŭjuĝoj. “Ne estas la samo se du diras la samon”, – diris Eminescu, la plej granda rumana poeto. La universitatanoj ne povas esti “stultaj”, “naivaj”, “neinformitaj” kpt. Iliaj gestudentoj kaj gestudintoj respektas ilin kaj helpas iliajn strebojn. La universitatanoj ĝuas respekton ankaŭ ĉe la registaroj kaj ĉe diversaj tavoloj de la socio. Tio ne signifas, ke nur sciencistoj parolu pri Esperanto. Sed ĉiu parolu en sia medio, neniam en superaj forumoj. Ĉar mi estis nur profesoro, sed ne akademiano, mi povis kontakti apartajn akademianojn, sed neniam mi volis prelegi en akademia kunveno. Ne “decas”.

Viaj paroladoj havis ĉiam konvinkforton kaj vekis entuziasmon.

La racia entuziasmo estas forta. Nia agado multobligas la idealismon en la socio, precipe en la vicoj de la junularo. Niaj rondoj, kluboj, grupoj ne restu nur hobioj. Ili devas fariĝi instruaj kaj edukaj, per komentoj de la klasikaj tekstoj de niaj teoriuloj, de Zamenhof ĝis hodiaŭ. Supera organizado estis nia grava principo, samkiel la neceso unuigi la spontanan movadon kun la scienco.

Vi daŭre celis edukon de la esperantistoj, ĉar simpla veno al Esperanto ne sufiĉas.

De niaj amikoj esperantistaj ni postulis modestecon, agrablecon, toleremon, reciprokan respekton. La arogantaj homoj, la kverelantoj, la diverstipaj stranguloj ne havis lokon inter ni, kaj mi kelkfoje devis diri al tiaj personoj: “Sinjoro, parolu pri Esperanto en via ĉirkaŭaĵo, sed bonvolu ne plu partopreni niajn aranĝojn”. Neniu estas pli grava ol la aliaj, ĉiu povas esti grava en sia loko.

Krom la akademianoj – la grandaj matematikistoj Moisil kaj Dordea, la plej granda siatempe poeto Arghezi, la fama biologiisto Ana Aslan – helpis al ni eksterlandaj kolegoj kaj amikoj. Detlev Blanke ofte sendis al ni esperantaĵojn. Humphrey Tonkin vizitis nian landon kaj mi akompanis lin ĉe la vicministro pri klerigo, ĉe la prezidanto de Akademio pri Sociaj kaj Politikaj Sciencoj kaj al la Nacia Komisiono por UNESCO. Liaj kontaktoj havis gravajn efikojn. La profesoron Helmar Frank mi akompanis ĉe la ministro pri klerigo, poste li paroladis pri Esperanto en la Radio Bukaresto (mi tradukis), kaj li fondis AIS-sekcion en la Universitato de Sibiu. Gravas, ke Frank kaj mi rajtis skribi ministerian adreson permesantan Esperanto-kursojn en ĉiuj universitatoj de la lando, kie ekzistas kvalifikitaj instruistoj. Fine menciindas ke niaj atingaĵoj estis eblaj nur post la fondo de la Akademia Kolektivo. Apartaj personoj malmulte sukcesas. Oni bezonis en Rumanio la ŝirmadon de prestiĝa kolektivo. Mi substrekas tion, ĉar, pro nekompreneblaj kialoj, iuj esperantistoj ne ŝatas sciencistojn. Nu, eble ne en ĉiuj landoj oni povas krei similan kolektivon. Tamen, AIS jam establiĝis en kelkaj eŭropaj landoj.

Mi konscias, ke ĝuste via dinamismo, via nelacigebla agado konvinki la superajn instancojn alportis al la rumana movado, eĉ dum tia griza periodo, tiom da sukcesoj. Post viaj spertoj, kiujn sugestojn vi ŝatus fari al la internacia movado?

Mi respondas vian demandon per du ideoj – praktika kaj teoria. Por la praktika, ni prenu la ekzemplon de UK en Berlino (1999). Ĝi postulis egan laboron, grandajn monsumojn, ktp, sed poste eĉ ununura germana nova esperantisto ne venis al Esperanto! Tio estis ege bedaŭrinda, kvankam la UKoj havas ankaŭ aliajn taskojn. Tamen se ni bolus en propra supo, tio signifas ke mankas al ni prakseologia perspektivo. Por tiaj fenomenoj la latinoj havis ironian eldiraĵon: “La montoj estis en granda nasksufero, kaj finfine naskiĝis ridinda museto”. Kion fari? Jen unu ebleco: Kvazaŭ ĉiu esperantisto venis per hazardo al Esperanto. Kiel ne organizi la hazardon? La Internacia Scienca Dokumentaro de AIS entenas pli ol 600 nomojn de internacilingvaj sciencistoj. Certe, iuj jam forpasis, aliaj estas maljunaj, ne ĉiuj estas profesoroj, docentoj, doktoroj, ktp, tamen oni povas trovi kelkajn sciencistojn kiuj pretas prelegi esperantlingve pri fakaj problemoj en universitatoj kaj altlernejoj de la kongreslando. (Pri la kostoj, pri simultana tradukado ktp., zorgu la landa movado. Ofte la universitatoj prenas sur sin la kostojn). Niaj spertoj montris ke la gvidantoj de altlernejoj sentas honoron gastigi ne nur grandajn personecojn kiel Reinhard Selten (Nobel premiito), Otto Haszpra (ano de la Nacia Scienca Akademio de Hungario), Humphrey Tonkin (elstara profesoro de usona universitato), sed ankaŭ aliajn sciencistojn el diversaj landoj.

Post la prelegoj okazu nacilingvaj diskutoj pri Esperanto. La Strategia Forumo sendu al tiuj prelegontoj 10-12 paĝan tekston entenantan la respondojn al ĉiu demando de la komplekso: “Kial la internacia lingvo?” La esperantistoj preparu ĉefajn demandojn por ke la diskutoj ne limiĝu al neniaĵoj. Ĉe la fino de la diskutoj la preleganto informu pri granda kultura evento okazonta en la koncerna lando, nome, la Universala Kongreso, kiu estas senprecedenca fenomeno, kie homoj el dekoj da landoj interparolos sen tradukistoj, ĝojos renkonti amikojn, vizitos kulturajn kaj sciencajn aranĝojn, ktp. Li informu ankaŭ pri Esperanto-lerniloj en la koncerna lingvo, eble ankaŭ pri kursoj de Esperanto.

Tio ne estas abstrakta sugesto. En Rumanio okazis dekfoje tiaj kursoj antaŭ la naciaj renkontiĝoj en Timişoara. Prelegantoj estis prof. Ariton Vraciu, prof. Constantin Dominte, prof. Helmar Frank, prof. Tyburcjusz Tyblewski kaj mi. Pro manko de spertoj, la rezultoj ne ĉiam estis kontentigaj, tamen venis en niajn vicojn dekoj da gestudentoj kaj kelkaj universitatanoj, inter ili prof. d-ro Toma Dordea el Timişoara, unu el la famaj sciencistoj de la lando, ano de la Scienca Akademio de Rumanio, prezidanto de la Akademia Bazo en Timişoara. Li vizitis mian Esperanto-kurson en la universitato kaj multe helpis nin per akademia financo. Kun lia helpo estiĝis en Timişoara la Danuba Esperantlingva Scienca kaj Kultura Forumo kun pluraj taskoj. Bedaŭrinde, pro la forpaso de la eminenta lingvisto Constantin Dominte, la ĉefrolulo de la laboro, la projekto restis nefinita.

Nu, ni povas imagi ke io interesa okazos, se ĉiujare en la kongresaj landoj pluraj sciencistoj partoprenus tian iniciaton.

Lastatempe oni ofte parolas pri la egaleco de la popoloj kaj de la landoj; tio preparas favoran atmosferon por nia agado.

Vere, sed tiu parolaĉo alportis nur rondajn tablojn en la kunvenoj kaj la elpensitan vorton eŭro por la monsistemo de la Eŭropa Unio, anstataŭ la naciaj marko, franko, liro aŭ dolaro, do oni restis ĉe supraĵaj, sensignifaj aspektoj. La plej grava malegaleco inter la homoj, inter la popoloj, inter la landoj, nome la malegaleco pro la denaskaj lingvoj, restis netuŝita, ĉar la nuna lingva Babelo estas ege favora – ekonomie, kulture, politike, eĉ strategie – por la riĉaj kaj fortaj landoj.

Estus interese ekscii viajn konsiderojn pri almenaŭ du malfacilaj komponantoj de nia teorio – la ekonomia kaj la lingva.

Ni rigardu la lernadon de fremdaj lingvoj. Mi spertis terurajn seniluziiĝojn en miaj streboj lerni fremdajn lingvojn. Mia patro, kiu dum tri jaroj estis soldato en aŭstria-hungara armeo, lernis “laŭ orelo” la hungaran, kaj dum servado kiel “purigisto” en la domo de aŭstria oficiro li “lernis” la germanan, kompreneble sen gramatiko kaj vortaro. Kiel infano mi lernis de li nombri germane, sed tute false: anc, faj, drai, fir, finf … Tamen, por mi tio estis “fremda lingvo” kaj mi volis regi kelkajn lingvojn. Sed hodiaŭ mi sentas min trompita ĉar ege grandaj fortostreĉoj apenaŭ alportis utiligeblan rezulton.

Forpasis la tempo, kiam Esperanto baziĝis nur sur la internacia interkompreniĝo – “sed homo kun homo”. En nia epoko ĝi ricevis pli grandan funkcion, ĝi metas sub demandsignon la raciecon de la nuntempa komunikado en la mondo. La nuna Babelo alportas grandegajn profitojn al tri-kvar landoj riĉaj kaj fortaj, dum la cetera mondo silente, sen opozicio akceptas tiun fenomenon; mankas atenta analizo de la kostoj kaj de estontaj sekvoj.

Kio okazus se anstataŭ la nuna situacio Esperanto estus enirinta en larĝan praktikon?

La homoj ne povas indiki ĉiujn sekvojn de novaj ideoj. Ĉi-momente mi mencias du faktojn de la ŝanĝoj: unue, ĉesus la kultura koloniismo; due, ĉesus la torturo de plurlingva lernado. Lingvon lernu tiu kiu bezonas ĝin, ne la tuta junularo de la mondo dum dek aŭ pli da jaroj.

Docento pri fiziko en nederlanda teknika universitato rakontis pri “sia angla”. Kiam li eksciis ke ekde oktobro li devos instrui optikon en la angla lingvo, li aĉetis modernajn ilojn por lerni la anglan, prenis el la biblioteko traktaton pri optiko kaj komencis legi, traduki kaj memori. Li rimarkis li bezonas ne pli ol 5000 vortojn, do ne 60.000, kaj ĉirkaŭ 100 esprimojn, do ne 700/ 800. En oktobro li povis kvazaŭ senriproĉe instrui optikon. Poste li plu bezonis kelkajn esprimojn kaj vortojn por komuniki kun la kolegoj kaj kun la gestudentoj dum ekzameno. Tio estis racia, rapida solvo de problemo, sen jaroj da lernado. La praktiko faros multe pli ol miaj nunaj rapidaj konsideroj.

Ni iru al la dua komponanto, al la lingva. Kial Esperanto, jam pli ol 125-jara, tiom malrapide antaŭeniras?

La kialoj estas pluraj:

1. Jam en la internaciaj organizaĵoj oni rimarkis, ke niaj mensoj ne estas programitaj por solvi tutmondajn problemojn. Nia intuicio helpas nian orientiĝon en la ĉirkaŭaĵo, sed ĝi ne sufiĉas por mondaj dimensioj. Laŭ la pasintaj modeloj, ni ne plu povas solvi niajn hodiaŭajn taskojn. En Afriko kaj Azio la eŭropaj lingvoj disvastiĝis per la bajoneto de koloniista soldato. En Sudameriko – per armiloj kaj per la ferocaj hundoj de la konkistadoroj. Nuntempe tiuj modeloj ne plu eblas.

2. Ĉiuj estaĵoj timas nekonatajn fenomenojn, ĉar tiuj povas enteni malagrablajn surprizojn. Ankaŭ la homoj estas konservativaj, rutinaj. Eĉ kulturitaj homoj ofte malakceptis novajn ideojn, kiujn ili konsideris “stultaĵoj”. Multaj ne volis lerni skribi kaj legi. Esperanto estis konfrontata kun tiu konservativismo. La sociaj progresoj malfacile antaŭeniras, ĉar ekzistas fortoj kiuj kontraŭstaras al la progreso. Antaŭ 2500 jaroj Konfuceo parolis pri la egaleco de ĉiuj homoj. Pri paco parolis la malnovaj grekoj, en 1795 Kantio aperigis sian traktaton “Pri la eterna paco”, multaj aliaj pacifistoj kondamnis la militojn. Videble, ĉio tio restis apenaŭ efika.

3. Esperanto renkontis ne nur indiferentecon, sed ankaŭ malamikecon. Hitler kondamnis Esperanton kiel lingvon de judoj kaj de komunistoj. Laŭ Stalin, la rusa lingvo estos la internacia lingvo en mondo kie la komunismo venkos. En ambaŭ landoj kaj en ties satelitoj, Esperanto estis malpermesita, la esperantistoj estis punitaj. Kompreneble, Esperanto estas nur ideo, sen nenia alia forto, kaj ĝi ne povis kontraŭstari al diktatoroj, tial ĝi iam preskaŭ malaperis en pluraj landoj.

4. Ĉar temas pri lingvo, Esperanto vekis atenton de lingvistoj. Kelkaj gravaj sciencistoj, kiel Hugo Schuchardt, Otto Jespersen kaj aliaj, apogis la ideon de racia, demokratia konstruata lingvo, dum aliaj lingvistoj malakceptis la ideon de “artefaritaj lingvoj”. En Rumanio post la kalumnioj de la faŝistoj kaj stalinistoj koncerne Esperanton, venis falsaj opinioj pri Esperanto de akademianoj Graur kaj Jordan, de profesoro Tudoran, kaj de iliaj skoloj, kaj en la tuta lando la gestudintoj de la menciitaj profesoroj disdonis la falsajn asertojn pri Esperanto.

5. Esperanto estis neniam instruata en oficialaj lernejoj. Ĉiuj esperantistoj lernis aŭtodidakte la lingvon. Kian disvastiĝon havus la angla aŭ la germana, se ili ne estus instruataj oficiale dum multaj jaroj?

6. La Esperanto-movado havas tro malmultajn apostolojn, propagandistojn altprestiĝajn, bonege teorie preparitajn. Tro ofte parolas pri Esperanto amatoroj, diletantoj, kaj en niaj kluboj regas la hobiismo. Por Zamenhof, Lapenna kaj por kelkaj aliaj elstaruloj, Esperanto estis granda batalo. Se ni sukcesus havi en multaj landoj sindonemajn batalantojn por Esperanto, la mondo ekscius la veron kaj la gravecon de nia celo. Sed estas malfacile havi grandajn batalantojn, ĉar ili devus senpage, paralele kun siaj ŝarĝoj profesiaj, familiaj, sociaj ktp fari grandegan laboron, kaj tio signifas malfacilaĵojn en iliaj familioj.

7. Krom la menciitaj gesinjoroj en internaciaj organizaĵoj, ankaŭ iuj instruistoj pri fremdaj lingvoj timas perdi siajn profesiojn. Miaopinie tiaj timoj estas, pro du kialoj: a) Nova lingva ordo ne povas establiĝi en kelkaj tagoj; tiu procezo daŭros eble pli ol 20 jarojn; b) La socio povus pensi pri dulingvismo. Ekzemple, en Grekio dum longa epoko funkciis du kulturlingvoj: la malnova helena lingvo kaj la novgreka. En Ĉinio funkcias paralele du kulturlingvoj: la popola kaj la altstila. Do estus imageble ke ankaŭ en nia kazo povus funkcii du kulturlingvoj: nacia lingvo, ekzemple, la angla, en diplomatiaj sferoj, en internaciaj forumoj, en komputila tekniko, kaj Esperanto en ĉiuj profesiaj sferoj, en produktado, en komerco, en turismo, en sporto ktp, ktp.

Ĉu Esperanto ne marĝenigus la naciajn lingvojn kaj ne endanĝerigus ties estontecon?

Ne, tute ne, ĉar ne lingvo marĝenigas alian lingvon, sed riĉa, forta, prestiĝa ŝtato kiu havas la superregantan lingvon kaj eniras en aliajn landojn per siaj pluraj kanaloj. Kiam la latino estis instrumento de la antikva Romia Imperio, tiu imperio sennaciigis la iberojn, la gaŭlojn, la dakojn, sed dum la mezepoko, kiam la latino estis nura komunikilo inter la sciencistoj en okcidentaj landoj, ĝi neniun sennaciigis. Esperanto, samkiel la Ruĝa Kruco, ne eniras la internan vivon de la popoloj.

Ĉiu homo, eĉ la senkulturita, havas opiniojn pri la lingvo, kaj ofte estas en la kapoj falsaj demandoj; ekzemple: ĉu artefarita lingvo kapablus esprimi ĉiujn realajn fenomenojn kaj ĉiujn nuancojn de la homa penso? Do la demandanto kredas, ke lia gepatra lingvo povas ĉion, sed li forgesas ke la lingvo esprimas nur kelkajn konceptojn pri la realo, sed ne la “kompletan” realon. Ĉu oni povas esprimi per lingvo la kantadon de najtingalo?

Ni ne listigu erarajn demandojn. La rutino, la tradiciismo, la limigiteco havas multajn facetojn. Rumana poeto Marcel Breslaşu mallaŭdis per epigramo tiun povran spiriton:” Tia estas la sorto / del’ bovo / plenkreska bovido / pli longe resti / al pordo / de l’ novo / pro mank’ de konfido.

Rilate nian lingvon, ni menciu ke Zamenhof laboris intuicie surbaze de latinidaj, germanidaj kaj slavidaj lingvoj. Povas esti ke iam la teknikistoj kapablos per siaj modernaj iloj konsideri ĉiujn lingvojn de la mondo kaj trovi kelkajn novajn esprimformojn por pliriĉigi la nunan Esperanton.

Konklude ni memorigu al ĉiu esperantisto la vortojn de antikva poetino: “Mi scias, ke mi povas tuŝi la ĉielon per la mano”.

Intervjuis Maria Butan

Ĉi tiu intervjuo aperis en la aprila-maja kajero de La Ondo de Esperanto (2015).
Ĉe represo bonvolu nepre indiki la fonton paperan (se en presaĵo) aŭ retan (se en retejo):
Papere: La Ondo de Esperanto, 2015, №4-5.
Rete: La Balta Ondo http://sezonoj.ru/2015/05/bociort/

Kiujn planitajn celojn kaj projektojn vi kaj via teamo atingis dum la unua duono de via mandato?

La plej sukcesa novaĵo estas la serio de trejnseminarioj por aktivuloj (la tiel nomataj AMO-seminarioj), kiuj jam okazis ĉiukontinente kaj helpas naski novajn ideojn kaj iniciatojn plurlande. Necesas ĉi-rilate aparte laŭdi la laboron de Stefan MacGill, nia vicprezidanto, kiu prenis tiun prioritaton el la Strategia Laborplano kaj brile efektivigis ĝin.

En la 99a Universala Kongreso en Bonaero ni elprovis plurajn aliajn novaĵojn, interalie serion de UEA-seminarioj pri la agadkampoj de la Laborplano kaj pli ampleksajn strategiajn diskutojn en la Komitataj Forumoj. Tiuj estis sufiĉe sukcesaj, sed ankoraŭ mankas strukturoj por certigi la plenumon de la diversaj ideoj kaj planoj naskitaj dumkongrese. Signifa baro (kaj malsukceso) estas la daŭra manko de interaga retejo kie niaj aktivuloj povus facile diskuti, kunplani, raporti, kaj ĝenerale antaŭenigi la agadon inter la kongresoj. Ni nun laboras por adapti la UEA-vikion por tiu celo, sed miaj esperoj pri pli vasta reteja renovigo ankoraŭ ne realiĝis. Pozitiva paŝeto estas la enkonduko de sistemo de reta voĉdonado por la Komitato, post plurjara diskutado. Ni devos ankoraŭ vidi, ĉu tio kondukos al plia aktiveco flanke de la komitatanoj.

Se temas pri la rekreskigo de nia membraro kaj la resanigo de nia financo, ni havis etan sukceson en 2014 (denove super 5000 membroj!), kvankam ne la celitan 10%-an kreskon kompare kun la antaŭa jaro. Klare la nuna jaro estos pli bona pro la grandeco de la 100a UK en Francio, sed restas la fakto, ke nia membraro estas relative aĝa kaj tendencos plu malkreski se ni ne trovos manierojn allogi kaj teni gejunulojn. Tiurilate mi estas tre kontenta pri nia kunlaboro kun TEJO, kiu helpis sekurigi grandan subvencion por nia junulara sekcio en la nuna jaro. Sed mi kredas ke necesas multe pli profunda reorientiĝo de UEA por vere solvi tiun strukturan problemon, kaj tio restas defio por la venontaj jaroj.

Kion el la plano la Estraro ne sukcesis plenumi?

Se vi rigardos la Strategian Laborplanon, vi vidos ke multaj celoj estas nur parte aŭ tute ne atingitaj. Mi menciis la retejan malsukceson, kaj tio estas nur unu aspekto de pli vasta problemaro, nome ke niaj strukturoj kaj labormanieroj ne estas tiaj, kiajn oni atendus de moderna tutmonda organizo en la interreta epoko. Parte temas pri teknika, mastruma afero, sed ankaŭ la kulturo de UEA ne ofte montras tiun entrepreneman, kapabligan, mondoŝanĝan spiriton, kiu kapablas fari miraklojn. Tiaj homoj kaj tiaj agadoj ja ekzistas en la movado, sed ni bezonas pli multajn, sur ĉiuj agadkampoj. Nia sepkapa volontula Estraro povas mem plenumi nur kelkajn el la centoj da farindaĵoj.

Per tio mi ne volas diri ke la afero estas senespera. Verkante la Strategian Laborplanon, mi ne imagis, ke ĉio estos realigita laŭ tiu vizio. Mi prefere vidas ĝin kiel unuan paŝon al pli kohera kaj konstanta kulturo de planado kaj kunlaboro. Kunlige kun la ŝanĝo de Ĝenerala Direktoro (ĉar Osmo emeritiĝos post unu jaro), ni havos ŝancon esplori, kiel la Centra Oficejo povos helpi en la disvolvado de tiu kulturo – ĉar tiaj generaciaj transiroj estas ĉiam bonaj momentoj por analizoj, pritaksoj, kaj reorientiĝoj. Samtempe ni devos pripensi la formon kaj enhavon de la posta Strategia Laborplano, kiu eventuale estos multe pli konciza kaj fokusita ol la unua provo. Do, la aferoj ja evoluas, kaj mi kredas ke ni estas sur bona vojo.

Ĉu en via agado okazis io neatendita (pozitiva aŭ negativa)?

Mi bedaŭras, ke mia ideo pri Konsilio ne alportis la esperitajn fruktojn. Sciante ke la laborkapablo de la Estraro havas limojn, mi celis krei ĉirkaŭ ĝi kunlaborantaron, kiu aktive engaĝiĝos pri ĝiaj taskoj kaj planoj. La Konsilianoj estas estimindaj homoj, kiuj ja donas bonajn konsilojn kaj ideojn, sed montriĝis ke ankaŭ ili plejparte ne havas tempon aŭ emon por surpreni aldonan laborŝarĝon. Do, restas la bezono trovi novajn kadrojn por varbi kaj teni kunlaborantojn.

Surprize pozitiva sperto por mi estis la argentina UK, kiu vere estis tre bona aranĝo, eĉ se pli malgranda ol kutime. Ekzistas granda potencialo en Ameriko, se ni nur trovos manierojn utiligi ĝin! Kaj mi ne ĉesas senti dankemon al la centoj da homoj, kiuj donacas al niaj fondaĵoj aŭ membras en Societo Zamenhof por montri sian subtenon al UEA. Eble mi devus ne surpriziĝi pri tiu fideleco, sed fakte ĝi daŭre kortuŝas kaj inspiras min.

Dankon pro la respondoj!

Legu ankaŭ

Subteni kaj nutri la kreajn fortojn de la movado: Intervjuo

Ĉi tiu intervjuo aperis en la februara kajero de La Ondo de Esperanto (2015).
Ĉe represo bonvolu nepre indiki la fonton paperan (se en presaĵo) aŭ retan (se en retejo):
Papere: La Ondo de Esperanto, 2015, №2.
Rete: La Balta Ondo http://sezonoj.ru/2015/02/fettes-5/

Marcin Nosal naskiĝis en 1969 en Sieradz (Lodza vojevodio), studis politologion en la Varsovia universitato. Laboris en la Pollandaj ambasadoj en Londono kaj Kiŝinevo, estis la dua kaj la unua sekretario en la Eŭropa departemento de la Ministerio de eksterlandaj aferoj. Ĝenerala konsulo en Kaliningrado ekde la 24a de marto 2014.

Kiel vi iĝis diplomato?

Mi estas profesia diplomato, preskaŭ dudek jarojn mi laboras en la Ministerio de eksterlandaj aferoj. Unue mi studentiĝis en la Moskva universitato de eksterlandaj rilatoj, post unu jaro mi transiris al la Varsovia universitato. Preskaŭ kvin jarojn mi laboris en Londono, en 2006-2012 oficis kiel vicambasadoro en la Pollanda ambasado en Moldavio kaj unu jaron plenumis la funkciojn de la ambasadoro. Longan tempon mi okupiĝis pri la orienta direkto: Ruslando, Ukrainio, Belorusio, Moldavio. Ekde marto mi estas ĝenerala konsulo en Kaliningrado.

Ĉu antaŭe vi vizitis Kaliningradon?

Mi venis al Kaliningrado unuafoje antaŭ la enoficiĝo por konatiĝi kun la urbo kaj mia laborloko. Mia patrino vizitis la urbon komence de la 2000aj jaroj. Dume mi havas tre pozitivajn impresojn pri Kaliningrado. Mi multe legas pri ĝia historio kiel Königsberg, Królewiec kaj Kaliningrado.

Por mi estas tre agrable, ke en Kaliningrado multas parkoj, skvaroj, kaj proksimas la maro. Kelkfoje mi estis en Jantarnij, Zelenogradsk, Svetlogorsk. Dume ĉio plaĉas al mi, mi bonfartas ĉi tie. Mi volas, ke la urbo iĝu al mi tre proksima. Ĝia historio estas tre interesa, ĝi spertis multajn ŝanĝojn. Tio estas historio de homoj, kiuj iam vivis ĉi tie, kaj vivas nun.

Ĉu via familio sekvis vin al Kaliningrado?

Unuafoje mi venis sen la familio. Mia edzino havas tre bonan laboron, kaj ni decidis, ke ŝi restos en Varsovio, dum mi laboros en Kaliningrado. Bonŝance Kaliningrado situas nemalproksime de Varsovio, tial mi ofte venas al Varsovio aŭ mia edzino kun la filoj venas ĉi tien. Miaj du filoj estas lernejanoj: naŭjara kaj dekdujara.

Kiujn prioritatojn en sia laboro havas la konsulejo?

Unuavice, ĉio kio rilatas vizojn, duavice, ĉio rilatanta al la translima trafiko. Evoluigo de interregiona kunlaboro, interŝanĝoj en scienco kaj kulturo, okazigo de koncertoj de polaj artistoj kaj simile. Ekzemple, la 15-21an de septembro en Kaliningrado okazis la kvina Festivalo de Pollanda kino Vistulo. Por la malfermo ni proponis tre seriozan filmon La deziro vivi (Chce się Żyć). Mi timis, ke malmultaj venos spekti ĝin, sed la salono estis plena, kaj ĉiuj estis ravitaj. Estas tre grave, ke ni povas montri la polan kulturon. Flanke de kaliningradanoj estas deziro vidi polajn artaĵojn. Tia agado por mi estas tre interesa kaj grava.

Nia tradicia demando pri posedo de fremdaj lingvoj. Kiujn vi uzas en via laboro?

Mi posedas la anglan kaj rusan. Kiam mi laboris en Moldavio, mi uzis ilin. Bedaŭrinde, al mi ne sufiĉis tempo por lerni la rumanan, kvankam mi iomete komprenas la rumanan, ja la moldava fakte similas.

Kiel la lastaj eventoj influis al la interhomaj rilatoj ĉi tie?

Mi povas aserti, ke la nombro da limtrapasoj inter Pollando kaj Kaliningrada regiono de Ruslando ĉiumonate kreskas je 20% kompare kun la sama periodo de la antaŭa jaro. Dum 2013 okazis 6,5 milionoj da limtrapasoj, ĉi-jare povos esti 7,5 milionoj. Malgraŭ ĉio, la kontaktoj iĝas pli multaj. Se paroli el la homa vidpunkto, mi vidas neniujn malbonajn ŝanĝiĝojn.

Mia pritakso estas plene pozitiva. La antaŭan semajnon mi vizitis Bjalistokon kongrescele, tie mi rakontis, ke el la vidpunkto de la Pollanda konsulejo la politika situacio havis neniun negativan influon je la nombro da limtrapasoj. Eĉ male, ni vidas kreskon. Cetere, en Bjalistoko mi loĝis en hotelo ĉe la strato Zamenhof, la aŭtoro de Esperanto.

Ĉar vi menciis Esperanton, bonvolu diri vian opinion pri ĉi tiu lingvo kaj pri ĝia rolo.

En la moderna mondo la rolon de la internacia lingvo, kiun antaŭe plenumis la franca, post la Dua Mondmilito plenumas la angla. Nun, se vi scias la anglan, ĉie vi povas interkompreniĝi. Pri Esperanto mi ne estas kompetenta. Mi scias, ke ĝi estas artefarita lingvo. Estis provo krei la lingvon, kiu estos tutmonda, kiun posedos multaj homoj. Mi ne kapablas diri, ĉu tio realiĝos.

Ekde 2002 ĝis 2005 en Kaliningrado regule okazadis Esperanto-Tagoj omaĝe al Zamenhof kun akcepto en la Pollanda konsulejo. Ĉu eblas relanĉi la tradicion?

Mi estas preta, mi estas malferma al iniciatoj. Se vi, esperantistoj, havas proponojn mi estas interesita pri ili. Ĉio dependas de vi…

Por mi plej gravas kontaktoj inter homoj. Tio, kion ni faras, estas ne por oficistoj, nur por la homoj. El mia vidpunkto Esperanto estas bona ilo. Se loĝantoj de Kaliningrado, Pollando kaj Litovio deziras uzi Esperanton por interkompreniĝo kaj kunlaboro – ĝi estas bona ilo, oni devas uzi ĝin. Kaj formoj de la kunlaboro dependas de la homoj, de ilia deziro. Se estas proponoj ilin necesas efektivigi, kaj nia tasko estas helpi en tio.

Intervjuis Halina Gorecka kaj Aleksander Korĵenkov

La menciitaj “Esperanto-Tagoj omaĝe al Zamenhof”, aŭ Zamenhofaj Semajnfinoj, estis organizataj de KREU (Kaliningrada Esperantista Regiona Unuiĝo) kunlabore kun PEA (Pola Esperanto-Asocio), LEA (Litova Esperanto-Asocio) kaj Ĝenerala Konsulejo de Pollando en Kaliningrado. Vidu, ekzemple, raporton pri la renkontiĝo okazinta en decembro 2005 (kun referencoj al la pli fruaj ZSoj).

Konsiderante tion, ke (1) la Zamenhofaj Semajnfinoj en Kaliningrado okazadis ĉiam en decembro (preskaŭ) samtempe kun similaj renkontiĝoj en Bjalistoko, Kaŭno kaj Berlino, kaj ke (2) vintro ne estas favora sezono por ekskursoj, oni decidis okazigi la sekvan renkontiĝon (verŝajne, oni uzos la nomon Balta Esperanto-Forumo) fine de majo 2015. Pliaj informoj baldaŭ sekvos.

Ĉi tiu intervjuo aperis en la novembra kajero de La Ondo de Esperanto (2014).
Ĉe represo bonvolu nepre indiki la fonton paperan (se en presaĵo) aŭ retan (se en retejo):
Papere: La Ondo de Esperanto, 2014, №11.
Rete: La Balta Ondo http://sezonoj.ru/2014/10/242nosal/

Kiel impresis vin la informo pri via laŭreatiĝo?

Verdire, mi sentis min iom kiel Obama ricevanta la Nobel-Pacpremion! Vi verŝajne memoras, ke tio okazis jam malpli ol jaron post lia elektiĝo. Li ankoraŭ ne havis tempon por fari multon konkretan… Tion oni ne povus diri pri mia ESF-laboro, sed se temas pri UEA, mia mandato estas ankoraŭ juna!

Ĉi tiu estas la dek-sesa proklamo de la Esperantisto de la Jaro, sed nur la trian fojon la laŭreato havas tiel grandan, ok-voĉan distancon de la kandidato kiu okupis la duan lokon. Kial, laŭ vi, oni ĉi-foje havis tre klaran preferon?

Nu, oni donis Nobel-premion al Obama pro la multaj esperoj, kiujn oni investis en lin… kaj ankaŭ en Usonon. Verŝajne temas pri io simila. UEA drivas kaj ŝrumpas, jam de jardeko aŭ pli, sed oni daŭre sentas ĝian gravecon. Kaj mi diris klare, ke mi volas ŝanĝojn. Do, estas esperoj… espereble ne tute senbazaj.

La internacia elektantaro menciis tri motivojn, aŭ meritojn, pro kiuj vi estis elektita. La unua estas la sukcesa kungvidado de la fondaĵo ESF. Ĉu vi povas prezenti ĉi tiun fondaĵon kaj diri, kial vi mem decidis engaĝi vin por sufiĉe longa tempo al laboro en ĝi?

ESF estis fondita en 1968, nur kelkajn jarojn post mia naskiĝo, sed mi ekkunlaboris kun ĝi en 1995, kiam ĝi estis ankoraŭ relative malgranda kaj malmulte konata fondaĵo. Tiam ĝia ĉefa celo estis stimuli intereson kaj esplorojn pri Esperanto ĉe usonaj profesoroj kaj intelektuloj. Sed en 1999 ni ricevis grandan heredaĵon de la usona esperantisto Cathy Schulze, kiu sepobligis niajn rimedojn. Mi estis tiam en la lasta fazo de miaj doktoriĝaj studoj; post la defendo de mia tezo, mi dum du jaroj okupis duontempan postenon ĉe ESF kun la celo plivastigi ĝian agadon. Poste mi profesoriĝis kaj devis forlasi tiun ESF-postenon, ne sen bedaŭro! De tiam mi kunlaboras kiel estrarano.

Tra la jaroj ni efektive sukcesis fari iom da interesaj aferoj, interalie kelkajn Nitobe-simpoziojn, la Tekstaron de Esperanto, multajn subvenciojn al interlingvistikaj projektoj kaj studentoj, kaj kompreneble la grandajn retprojektojn lernu.net kaj edukado.net. Mi rolis stimule, kunplane kaj subtene en la plimulto el tiuj projektoj.

Kelkaj atentigis, ke investi monon en la nepalpeblan reton estas vana elspezo de mono, multe pli bone uzebla, ekzemple, por presado de lernolibroj por malriĉaj landoj, por granda reklamkampanjo kaj simile.

Nu, mi ne scias, al kiu generacio apartenas la atentigantoj, sed ŝajnas al mi ke por la junaj generacioj la reto estas ĉiusekunde palpebla – ĝi fariĝis konstanta akompananto al niaj pensoj, niaj amikecoj, niaj esperoj. La reto gravas, ĉar ĝi rekte peras rilatojn inter la homoj, sendepende de geografio, kulturo, klaso, ktp. En tiu senco ĝi helpas krei mondon, kie Esperanto povas pli plene kaj facile disvolviĝi.

La dua motivo estas via rolo en la kreado kaj diskonigado de la nova Strategia Laborplano de UEA. Kiel ĝi estis kovata, diskutata kaj polurata antaŭ la akcepto en Rejkjaviko? Ĉu iuj tezoj estis ŝanĝitaj dum la laboro?

La ellaboro de la Laborplano, en la Komisiono pri Strategiaj Demandoj, daŭris pli ol du jarojn, kvankam estis oftaj paŭzoj en la laboro pro la okupiteco de la komisionanoj. Ĝi dekomence estis ĉefe mia projekto, tamen, ĉar mi jam pensis pri la venonta Estraro. Tial plej ofte mi verkis iun pecon de la Plano kaj dissendis ĝin al miaj kunlaborantoj, kiuj reagis kun komentoj, kritikoj, alternativoj ktp. Efektive la Plano multe profitis de tiu kolektiva laboro. Mi ankaŭ lernis el la Strategiaj Forumoj en Kopenhago kaj Hanojo.

La tria elektokialo estas “alporto de nova etoso kaj energio al la gvidado de UEA, en la Rejkjavika UK kaj poste”. Mi mem en Rejkjaviko konstatis la novan etoson, ekzemple, en la fermo, kaj pluraj el miaj kunparolantoj estis tre kontentaj pri la surŝtupara adiaŭo. Estas interese, ĉu ekŝanĝiĝas ankaŭ la laborstilo de la Estraro?

Mi dekomence emfazis la gravecon de teama laboro en la Estraro, kaj rilatoj de reciproka respekto kaj subteno. Al tio kontribuas niaj oftaj kunsidoj – ĉiun duan semajnon ni kunsidas dum horo aŭ horo kaj duono, kutime per Skajpo. Vi krome eble legis pri la sistemo de subteamoj, kiun mi enkondukis por certigi ke neniu estrarano restos izolita en sia laboro. Ĝenerale mi dirus, ke tiuj paŝoj sukcesis krei vere bonan kaj harmonian laborstilon. Aliflanke, necesas agnoski ke ni ĉiuj estas volontuloj, kaj simple ne eblas atingi plene profesian labornivelon en tiuj kondiĉoj – tro ofte intervenas profesiaj, familiaj kaj aliaj premoj. Do, pacienco, komprenemo kaj komunikemo estas nepraj aldonaj kvalitoj por bona estrara laboro. Feliĉe, tiujn ni havas, aŭ sukcesas disvolvi.

Antaŭ nelonge oni povis vidi plian novaĵon – la novajn aspekton kaj koncepton de la revuo Esperanto. Kiel oni reagas al la novaĵoj?

Mi vidis ĝenerale pozitivajn, ofte eĉ entuziasmajn reagojn. Kompreneble la unua numero de nia nova redaktoro Fabricio Valle ne povis esti perfekta, ĉar li ankoraŭ devas akiri senton kaj sperton pri la multegaj detaloj de la redaktado. Tamen oni jam tuj perceptas lian ĵurnalisman ambicion, lian volon fari revuon indan je tutmonda, mondoŝanĝa movado.

Eĉ por skeptikuloj, mi supozas ke liaj klopodoj vekos simpation. Espereble ankaŭ kunlaboron! Ja revuon elfaras ne nur redaktoro, sed ĉiuj, kiuj kontribuas al ĝi enhave kaj forme. Fabricio realigos siajn revojn nur kun la helpo de centoj da kunverkantoj.

En via respondo ĉe nia jarŝanĝa “Ronda Tablo” vi notis, ke la daŭra falado en la membronombro de UEA estas la plej negativa tendenco, kaj aldonis, ke la sukceson de via prezidanteco oni mezuru per rekresko – “ne nur al ses aŭ sep mil membroj, sed al dek mil kaj pli”. Ĉu ŝerca novjarfesta bondeziro aŭ?..

Ne, tio ne estis ŝerco! Mi pensas pri fenomenoj kiel la kreskado de registriĝoj ĉe lernu.net, kiuj jam atingis pli ol 150 000. Kompreneble tio ne egalas al membriĝo en organizo, sed ĝi montras, ke ekzistas bazo por tute alispecaj varbstrategioj.

UEA de multaj jaroj estas tro enfermita en la verda geto: ni varbas nur inter la homoj plej konvinkitaj, plej facile atingeblaj, kaj ofte nur inter tiuj, kiuj jam foje membriĝis pro kongreso. Ni devas komenci aliri multe pli vastan publikon kun niaj argumentoj kaj niaj agadoj. Evidente la reto liveras unu el la plej praktikaj rimedoj tiucele, kaj la kreo de vere bona multlingva retejo estos grava paŝo en tiu direkto.

Krom la falado de la membro- kaj abon-statistikoj, kiuj negativaj fenomenoj estas en la Esperanto-komunumo ĝenerale?

Mi ĝenerale preferas ne emfazi la negativajn flankojn, ĝuste ĉar iuspeca negativismo kreskadis en la movado dum la lastaj jaroj. Mi dirus simple, ke ni estas ankoraŭ en procezo de maturiĝo. Ne mankas brilaj, agemaj homoj en niaj vicoj, sed niaj strukturoj kaj tradicioj ofte postrestas la bezonojn. Kiel prezidanto de UEA, mi esperas trovi vojojn por subteni kaj nutri la kreajn fortojn de la movado, kiam necese per novaj organizaj formoj kaj metodoj.

Kaj kiujn tendencojn vi opinias plej subtenindaj?

De jaroj, kadre de ESF, mi kunlaboras kun la junaj homoj de E@I, kaj tiu sperto estis tre kontentiga kaj esperiga. Mi ankoraŭ atendas multon el tiu direkto. Mi sekvas kun admiro la laboron de Heidi Goes en Indonezio; similaj klopodoj necesas en diversaj mondopartoj, por ke nia movado estu vere kaj plene tutmonda. Tre plaĉas al mi la retradio Muzaiko, la muzikeldona agado de Vinilkosmo, la mirinda libroproduktado de Mondial, la intelekta kaj kultura nivelo de Beletra Almanako. Se ĉio ĉi havas ion komunan, temas ĝuste pri la krea potenco de Esperanto, ĝia kapablo kunmeti personecojn, talentojn, perspektivojn, celojn, por fari ion novan kaj kvalitan.

Ĉu vi mem alportas novan tendencon? Se jes, kiel vi priskribus ĝin?

En la 1990aj jaroj, kiam mi estis Ĝenerala Sekretario de UEA, mi iniciatis tri aferojn, el kiuj du montriĝis iusence vivipovaj: la Manifesto de Prago, kiu provizis idean kadron por multaj postaj iniciatoj, kaj la Nitobe-simpozioj, kiuj provizis organizan kadron por niaj dialogoj kun la politika kaj akademia mondo. La tria estis Monda Kunagado, iuspeca Unesko-asocio por esperantistoj. Simple mankis al mi tempo (kaj sperto) por adekvate gvidi la evoluon de tiu lasta, kaj post elana komenco ĝi iom post iom glitis en stagnon kaj forgeson. Tamen la bazaj ideoj malantaŭ tiu iniciato restas tute aktualaj kaj utilaj, kaj mi esperas doni al ili novan formon en la planata Centro por Kultura Evoluigo.

Nu, kiel priskribi ĉion ĉi? Esence, mi vidas Esperanton ne kiel ion strangan aŭ esoteran, sed kiel fenomenon profunde ligitan al la nuntempo, al la idea kaj kultura evoluo de la homaro. Do, interesas min la demando, kion oni povas konkrete fari per ĝi, ne estonte sed nun, idee kaj kulture. En tio mi sentas proksiman parencecon al Hector Hodler kaj al la historiaj radikoj de UEA, kiu estiĝis ĝuste kiel organiza kadro por tia konkreta agado, la “plifaciligo de ĉiuspecaj spiritaj kaj materiaj rilatoj” inter la homoj. Vi povus nomi tion “hodlerismo”, se vi volas. Tendenco ne nova, sed ĉiam renoviĝanta.

Lastatempe vi komencis paroli pri “daŭripovo” en rilato al Esperanto. La vorto tamen preskaŭ mankas en la Strategia Laborplano. Ĉu temas pri ŝanĝo de direkto?

La Plano estas labordokumento, kaj do jes, diversaj ŝanĝoj daŭre okazas, responde al diskutoj kaj evoluoj en UEA kaj ekster ĝi. Ĉi-kaze mi ne estis tute kontenta pri la emfazo pri lingva justeco en la Strategia Bazo de UEA – la dokumento, kiu fundamentis la ellaboron de la Laborplano. Lingva justeco estas utila koncepto, sed tro limigita; ĝi ne sukcesas enteni la plej gravajn valorojn de la movado. Diskutante kun José Antonio Vergara, mi konstatis ke la kleriga, konsciiga forto de Esperanto respondas al la ideoj de Unesko pri “edukado por daŭripova evoluo”, kaj konkludis ke tio estus bona kadro por klarigi niajn celojn kaj agadojn al aliaj kaj trovi novajn aliancanojn. Mi nun komencis verki serion de mallongaj artikoloj en la revuo por evoluigi tiun ideon kaj stimuli diskuton pri ĝi en movadaj rondoj.

Ĉi tiu intervjuo aperos en La Ondo de Esperanto. Kiun opinion vi havas pri ĉi tiu revuo?

La Ondo estas unu el la revuoj, kiujn mi plej plezure ricevas kaj tralegas. En la lastaj jaroj ĝi multe kontribuis al la fluo de ideoj kaj informoj en la movado. Mi esperas, ke ankoraŭ longe tiel estos!

Kaj nun du-tri pli personaj demandoj. Ĉu via ampleksa esperantista agado malhelpas vian laboron en la universitato, aŭ vi sukcesas iel utiligi profesie Esperanton?

Mi certe pagas ian profesian koston pro mia okupiĝo pri Esperanto, simple ĉar mia tempo estas limigita, kaj kiam mi verkas (ekzemple) Strategian Laborplanon, tiuj horoj estas neuzeblaj por verki fakajn artikolojn. Aliflanke, Esperanto tiel profunde kaj esence rolis en mia persona kleriĝo, ke mi ne domaĝas tiun partan repagon. Temas pri speco de interezo! Krome, per Esperanto mi faris profesiajn kontaktojn, ekzemple kun François Grin, ĝeneva ekonomikisto, kiuj foje fruktas en komunaj esplorprojektoj. Ĝuste kun Grin mi partoprenas en granda eŭropa projekto pri lingvopolitiko, lanĉota komence de aprilo.

Vi havas multajn taskojn profesiajn kaj Esperantajn. Sed kion vi faras dum viaj liberaj horoj, supozeble tre malmultaj?

Ekde de la adoleska aĝo mi tre ŝatas kuri, prefere relative longajn distancojn, 10 ĝis 20 km, kaj sur padoj en arbaro kaj montaro, ne sur stratoj. Mi tre ŝatas la naturon kaj volonte vagas kaj tendumas montare – plej ofte kun mia edzino kaj infanoj, kiuj nun aĝas 13, 16, 19. Mi ĝuas romanojn, poezion, historion; filmojn, teatron, koncertojn (ne sufiĉe ofte!). Hejme mi ofte kuiras.

Neniu laŭreato evitis respondi al nia tradicia demando: kiujn tri librojn en Esperanto vi kunprenus al neloĝata insulo?

La plenan verkaron de William Auld, kies Infana raso mirigis kaj inspiris min en la komenco de mia esperantistiĝo. La miraklan kaloĉajan tradukon de Infero de Dante. Kaj… nu, eble la festlibron por Humphrey Tonkin, La arto labori kune, kiu sidas jam tri jarojn sur mia breto. Sur la insulo mi finfine trovus tempon tralegi ĝin!

Dankon pro la respondoj. Ke viaj samteamanoj kunlaboru tiel, ke vi pli ofte havu la tempon legi, aŭskulti kaj spekti ekster viaj taskoj universitataj kaj movadaj!

Intervjuis Aleksander Korĵenkov

Legu ankaŭ:

Mark Fettes: la Esperantisto de la Jaro 2013

Jaro 2013: Niaj atingoj kaj malsukcesoj

Halina Gorecka. La Esperantisto de la Jaro

Mark Fettes. Strategio, en kiu Kapabligo kernas

Jukka Pietiläinen. Rejkjaviko – malgranda kaj intima

Kaan Kızılgün (Turkio), Dorota Rodzianko (Pollando), Matthieu Desplantes (Francio), Peter Baláž (Slovakio) – kreemaj kaj ĝojplenaj kunlaborantoj de Edukado@Interreto.

La gasto de la lasta ĉi-jara kajero de La Ondo de Esperanto denove estas la Esperantisto de la Jaro 2012a Peter Baláž, kiu afable konsentis respondi niajn demandojn pri la forpasanta jaro.

Pri via laŭreatiĝo informis pluraj amaskomunikiloj, kaj la antaŭan vintron vi laŭmerite estis la plej ofte menciata esperantisto. Ĉu ankaŭ poste aperis signoj de via populareco pro ĉi tiu fakto?

Nu, en la kutima ĉiutaga vivo oni ne rimarkas tiaĵojn, kaj mia “populareco” estas ĉefe ligita kun la Esperanto-medio. Sed ĉar mi multe okupiĝas pri Esperanto, ankaŭ dum la jaro venadis aŭ mesaĝoj, aŭ personaj gratuloj, ekzemple, dum UK. Persone mi esperas, ke mi estos utila al Esperanto-movado eĉ post mia populariĝo – estas ja multaj farindaĵoj, multaj ideoj naskiĝas ĉiutage kaj atendas realiĝon.

Kiel vi persone travivis la finiĝantan jaron?

Tiu ĉi jaro pasis eksterordinare rapide – ĝi estis (kaj daŭre estas) plena je novaj defioj. Mi ekkonis plurajn novajn interesajn homojn, lanĉis kelkajn novajn iniciatojn, ekigis novajn projektojn. Do de tiu ĉi vidpunkto ĝi estis tre interesa kaj enhavplena.

Kaj la asocio E@I, kiun vi kunordigas?

Por E@I estis fakte same bunte kaj interese. Kun partneroj ni ĵus finpretigis la novan retejon: www.deutsch.info, EU-projekton por instrui la germanan lingvon (kun Esperanto-versio!). Krome nun startas tri novaj EU-projektoj, unu ni kunordigas, en du aliaj ni partneras. Somere ni havis novajn staĝantojn, en oktobro ni ekhavis du volontulojn per Eŭropa Volontula Servo, kiuj dum unu jaro helpos en nia oficejo pri diversaj taskoj. Ni eldonis du novajn librojn (prelegaro de KAEST 2012 kaj lernolibron de Toki pona), produktis plurajn lernu-varbilojn (T-ĉemizojn, skribilojn, sakojn, tasojn, kajerojn). Somere ni realigis pluan SES-on, kaj nun ni jam planas ontjarajn – apud la slovaka devos unuafoje okazi SES ankaŭ en Ruslando! Ekas organizado de la sekvajara KAEST, kies ĉeftemo estos “Esperanto-arkivoj kaj muzeoj”. Do la jaro estis laŭ mi fruktodona, kaj espereble la sekva estos eĉ pli fruktodona.

Kiujn pozitivajn eventojn kaj tendencojn en Esperantujo vi konstatis en la 2013a jaro?

Persone mi ŝatas malfermitecon de esperantistoj al aliaj alternativoj – kio ja parte radikas en la fakto, ke ankaŭ Esperanto mem estas alternativo (lingva), kaj pri ĝi ofte okupiĝas pli malfermaj homoj. Ni devas konscii, ke en la nuna tempo ne nur Esperanto estas bezonata por ŝanĝi la mondon, por alidirektigi ĝin.

Mi ankaŭ rimarkis malfermitecon de alternativuloj al Esperanto. Tiun ĉi vojon ni devos laŭ mi pli multe utiligi. Ja indas proponi Esperanton al homoj, kiuj ion serĉas, kiuj malkontentas pri la nuna mondo-stato. Al konformistoj, kiuj kontentas kun la nuno, estas malfacile proponi ajnan ŝanĝon.

Mi kun espero observas la provojn revigligi UEA, modernigi nian movadon fare de la nova UEA-estraro. (Kiel membro de la Konsilio de UEA mi provas per mia eta kontribuo ankaŭ helpi pri ĉi afero.). Mi ankaŭ ĝuis aperon de kelkaj novaj eldonaĵoj, ankaŭ el via eldonejo.

Mi ankaŭ tre ŝatis la ĉi-jarajn JES, SES, UK kaj IJS (malsamaj, sed ĉiuj bonaj aranĝoj), same mi ĝojas, ke, ekzemple, ARKONES en Pollando plu evoluas kaj bonfartas.

Kaj la negativajn?..

Min malgajigas iaspeca malzorgemo, kiu iĝas ĝenerala trajto ankaŭ ekster Esperantujo, almenaŭ en Eŭropo. Estas iu speco de apatio, kiun sukcese en nin semas amaskomunikiloj kaj la nuna vivmaniero. Zorgi pri supraĵaj aferoj, malprofunde amuziĝi, ne demandi, ne malkovradi, ne serĉi vojojn… Sed la nuna mondo bezonas ĝuste la malon…

Alia trajto estas mallegemo (ne nur de junaj Esperantistoj, sed ja ĉefe de ili); mi konas multajn lingve tre bonajn esperantistojn kiuj apenaŭ legas en Esperanto. Sed ankaŭ edukiĝo estas tre bezonata – pri la Esperanto-historio, kulturo, movado – en tiu ĉi kampo ni devos multon fari, se ni volas garantii por estonta mondo, ke eĉ esperantistoj mem sciu, kiu verkis unuan romanon en Esperanto, aŭ kiu entute estis Bill Auld…

Mi tre ĝojas ke mi havis la eblon ĉeesti la Interlingvistikajn studojn en Poznano, kaj mi forte rekomendas ilin al ĉiu, kiu serioze interesiĝas pri Esperanto. Ankaŭ ene de UEA prepariĝas pluraj edukprogramoj, seminarioj, pri kiuj baldaŭ aperos informoj.

En via jarkomenca intervjuo vi diris: “Paradokse, la nuna financa krizo (verdire, morala krizo de valoroj) povas helpi al Esperanto (ankaŭ al aliaj alternativaj movadoj, solvoj). Nur en la malfacila tempo oni ekserĉas solvojn, komencas pli serioze trakti problemojn; kaj Esperanto ja estas unu el taŭgaj solvoj por pluraj niaj problemoj. Necesas nur pacience kaj tamen profesie ĝin prezenti – en ĝusta maniero kaj momento”. Ĉu vi konstatis ke Esperanto profitis tiusence?

Malfacilas vidi iujn tujajn profitojn – sed ja aperas diversloke agadoj, signaloj pri pli granda malfermiteco al novaj ideoj – inkluzive de Esperanto. Plurfoje EU mem mencias Esperanton en siaj dokumentoj, pluraj politikistoj kaj sciencistoj mencias ĝin kiel unu el eblaj vojoj. Nun ni estas en la tempo, kiam necesus komenci diskuti la temon de lingva kaj kultura politiko (ekzemple, en la nivelo de EU) – nur tiam eblas elpaŝi kun Esperanto kiel unu el taŭgaj solvoj. Ekzemple, en Slovakio E@I estas membro de la Nacia konvento, kiu proponas ĉeftemojn, kiujn Slovakio prezentu dum sia prezidanteco de EU, somere 2016. Nia celo estas atingi, ke unu el la prioritatoj estu la diskuto pri kultura kaj lingva dimensio de la Eŭropa Unio. Kaj kadre de tio eblos jam multe pli facile surtabligi ankaŭ Esperanton.

En la sama intervjuo vi menciis, ke vi ŝatas spekti filmojn, aŭskulti muzikon kaj legi librojn. Kiujn eventojn filmajn, muzikajn kaj literaturajn vi plej ŝatis ĉi-jare?

Du filmoj min plej ravis ĉi-jare: Atlas Cloud (Nuba atlaso) kaj Gravity (Gravitacio). Iom koincide la duan filmon produktis la firmao kun la nomo Esperanto filmoj el Meksiko. Ambaŭ estas por mi mirindaj filmoj, eble dum la lastaj 10 jaroj. Krom tio mi ankaŭ spektis multajn dokumentajn filmojn, pri diversaj temoj. Rilate al Esperanto mi ankaŭ tre ŝatis surscenigon de la teatraĵo de Karel Čapek R.U.R. Mi vidis ĝin en Svitavy, sed ĝi estis prezentita ankaŭ en Rejkjaviko.

Pri muziko – mi tre ĝuis koncerton de Iron Maiden, kiu unuafoje koncertis en Slovakio. En la Esperanto-muziko mi tre ŝatas la novan albumon Ĉiamen plu de La Perdita Generacio, kaj mi ankaŭ ĝuis en ĉi-jara SES la koncertojn de LPG, Jonny M, ĴeLe…

Pri libroj – mi legis ĉefe slovake/ĉeĥe ĉi-jare. Kvankam mi aĉetis dekojn da novaj Esperanto-libroj, nur tre malmultajn mi sukcesis legi. El ili mi ŝatis Imperiaj ambicioj de Noam Chomsky, R.U.R. de Čapek kaj Libere de la konoj de Krishnamurti.

Du demandoj pri temoj “tiklaj”. Unue, post la unua informilo pri SES 2013 aŭdiĝis kelkaj malkontentaj voĉoj kaj eĉ invito al bojkoto de SES pro la “verda imposto”. Kiel la afero funkciis reale?

Nu, efektive nur post enkonduko de tiu ĉi “verda rabato” por senvianda manĝado evidentiĝis, ke multaj homoj entute ne komprenas nian celon, kiu estas ĉefe konsciigi homojn pri nenecesa suferigado kaj mortigado de bestoj, aŭ – eĉ pli malgaje – ke tiu suferigado tute ne interesas ilin. La nocioj vegetarano aŭ vegano estas daŭre en pluraj landoj apenaŭ konataj (aŭ ili estas mokataj, ignorataj) – en tio ĉi ni esperantistoj eĉ similas al ili, ankaŭ nin ja ofte la cetera mondo foje primokas, aŭ ignoras. Ŝajne, plej multaj protestoj venis de Ruslando, kiu pri ĉi tiaj temoj ne rapide progresas, sed ankaŭ pri, ekzemple, apartigado kaj reuzado de rubaĵoj kaj similaj eko-temoj.

Eĉ se ni eble forlogis kelkajn homojn de SES (tion mi sincere bedaŭras), tamen ankaŭ okazis la malo – al ni venis pluraj homoj, kiujn logis ĝuste nia eko-aliro. (Necesas aldoni, ke temas ne nur pri la verda rabato, sed SES strebas esti pli ekologia de pluraj vidpunktoj, okazas ankaŭ aldonaj prelegoj pri tiuj temoj…). Krome, evidentiĝis ke nia verda rabato alportis pozitivajn fruktojn – ja 69% de la partoprenantoj manĝis senviande! En SES estis 19 veganoj kaj 120 vegetaranoj. Videble, pluraj homoj estis logitaj per la rabatita senvianda manĝostilo kaj senprobleme travivis la semajnon (kaj eble kelkaj el la unuafojaj vegetaranoj/veganoj decidis daŭrigi hejme). Krome, dum la 98a UK mi parolis pri niaj spertoj, kaj parte pro tio ni starigis kunlaboron kun TEVA, kaj dum SES 2014 en Nitra okazos la unua TEVA-kongreso! Kio ekis preskaŭ kiel skandalo, ekhavas tamen pozitivan evoluon kaj iras, laŭ mi, bonan vojon.

Due, en ARKONES mi aŭdis surprizan onidiron, ke pro la granda populariĝo en via regiono, vi eble akceptos la inviton engaĝiĝi en politikon…

Hehe, bona ŝerco! Estas interese, ke klaĉoj kapablas kreiĝi sen ajna reala bazo. Mi neniam pensis pri io tia, nek pensos dum sufiĉe longa tempo ankoraŭ. Verdire mi havas tro multe por fari, mi estas iom pli praktika homo. Politiko estas ofte tre malpura afero – se oni volas en ĝi resti, oni devas iĝi sama kiel la ceteraj en ĝi – kaj tion mi ne ŝatas. Mi, bedaŭrinde, jam konas plurajn nivelojn de politiko ankaŭ de proksime, kaj neniun el ili mi ŝatas. Do mi plu okupiĝos pri edukaj projektoj, pri Esperanto kaj pri similaj, pli puraj kaj utilaj aferoj.

Fine, vi havas la eblon direkti bondezirojn al niaj legantoj okaze de la baldaŭaj jarŝanĝaj festoj…

Mi deziras al ĉiuj legantoj de La Ondo (kaj al ĉiuj homoj ĝenerale) ĉefe la sanon – ĉar estas ja vera diraĵo “Sana homo havas mil dezirojn, malsana nur unu.”

Aldone – rilate al Esperanto – mi deziras al ni ĉiuj, ke ni ofte praktiku nian lingvon, plibonigu nian lingvonivelon, evoluigu la lingvon en ĉiuj eblaj sferoj, kaj ankaŭ edukiĝu en kaj pri ĝi pli ol ĝis nun.

Ni ne forgesu, ke noblaj ideoj postulas longan kaj persistan laboron – sed ĝi efektive valoras la penon – ne nur pro la rezulto mem ni ja faras ĝin, sed pro la kompreno, ke ĝi indas, ke ĝi estas idealo, idealo realiginda. Kiel diras bela proverbo: “Amo estas, kiam ĝardenisto plantas frukt-arbojn, konsciante ke fruktojn kolektos iu alia”. Ĉu niajn verdajn fruktojn estonte kolektos ni aŭ niaj posteuloj, efektive ne gravas. Gravas konscii, ke por kolekti fruktojn estonte, ni nun devas planti la arbojn (atendi ke iu alia ilin plantos/is ne helpos). Ofte mi rememoras pri la vortoj de Claude Piron, kiu iam skribis ke “Esperanto estas tiom bona inventaĵo, ke ĝi pli aŭ malpli frue devos iĝi vaste uzata”. Mi do deziras, ke ni ĉiuj helpu realigi tiun vastan uzadon plejeble frue!

Dankon pro la bondeziroj kaj pro la respondoj!

Intervjuis Aleksander Korĵenkov

Ĉi tiu intervjuo aperis en la decembra kajero de La Ondo de Esperanto (2013).
Ĉe represo bonvolu nepre indiki la fonton paperan (se en presaĵo) aŭ retan (se en retejo):
Papere: La Ondo de Esperanto, 2013, №12.
Rete: La Balta Ondo http://sezonoj.ru/2013/12/230balaz/