Hector Hodler, la fondinto de UEA, estis ne nur brila movadano, ne nur homo, kiu sukcese aplikis la lingvon dum la milito por kontaktigi militkaptitojn kun samlandanoj, sed ankaŭ grava teoriulo kaj pensulo – ne nur pri Esperanto, sed ankaŭ pri pacproblemo. Serio de liaj 18 artikoloj, publikigitaj en la revuo Esperanto en 1915-17, estis kolektita en unu libro Novaj vojoj, publikigita en 2014 (evidente, okaze de la 100-jariĝo de la unua mondmilito). La artikolaro estas verkita antaŭ cent jaroj, sed ĝi estas interesa ankaŭ nun ne nur tial, ke ĝi montras al ni ne vaste konatajn facetojn de la personeco de eminenta samideano, sed ĉar la prezentataj ideoj aspektas sufiĉe aktualaj ankaŭ nun.

En sia artikolaro Hodler serioze analizas la kaŭzojn de militoj kaj manierojn por ilin preventi. Li sinsekve forĵetas, kiel ĉefajn kaŭzojn de la militoj, la aferojn moralajn kaj ekonomiajn (kvankam ne tute neas iliajn signifojn), neas partajn kontraŭmilitajn receptojn, kiujn proponis feministinoj, esperantistoj ktp, kaj asertas, ke la ĉefa problemo estas politika kaj jura. Do, ellaboro de la pli perfekta internacia juro kaj strategio de la efika pacmovado estas la gravaj taskoj en la onta militprevento.

Sed la ĉefa propono de Hodler, kiu troviĝas en la artikolaro, estas projekto de tio, kion li nomas “federacio” de ĉiuj civilizitaj ŝtatoj, kiu en siaj kongresoj aŭ asembleoj ellaboru la komune akcepteblajn internacijurajn principojn, havu specialajn polic-armeajn taĉmentojn kontraŭ rompantoj de la komune akceptitaj pacprincipoj ktp. Lia projekto multe similas al tio, kio reale estis kreita en 1919, nome Ligo de Nacioj (kaj en kelkaj rilatoj havas similecon eĉ kun UN, kreita en 1945). Kompreneble, ne Hodler estis ties kreinto, sed lia penso evidente antaŭis tion, kio poste estis efektivigita.

Tamen mi opinias, ke la projekto de Hodler estis utopia. Lia subtakso de la materiaj (ekonomiaj) kaŭzoj de militoj kaj supertakso de la spiritaj (unuavice, de juro) – do, la historia ideismo – faris ĝin neefika. Ligo de Nacioj ne povis reale kontraŭstari novajn militojn, kaj 20 jarojn post ĝia fondiĝo okazis la dua mondmilito, eĉ pli terura kaj kruela ol la unua… Ankaŭ UN, kvankam iom pli efika, neniam kapablis preventi aŭ haltigi militojn, kaj la fakto, ke la tria mondmilito ĝis nun, feliĉe, ne okazis, esence ne estas ĝia merito. Internacia juro estas bona afero, sed nur tiam, kiam ĝi reflektas verajn materiajn interesojn de la ŝtatoj – aliokaze ĉiuj plej belaj porpacaj projektoj restas kaj restos nur utopioj…

Hodler estis ne la sola esperantisto, kiu dum la militaj jaroj pensis pri la postmilita aranĝo de la mondo – rememoru nur la alvokon al diplomatoj Post la granda milito de Zamenhof. Sed la artikoloj de Hodler estis, verŝajne, la plej profunda tiaspeca esploro. Ĉiuokaze, multaj homoj provas kaj reprovas batali por la paco en nia mondo, kaj ilia pensmaniero ne multe diferencas de tiu de Hodler. Por ili nepre necesas konatiĝi kun la verko de fama antaŭulo – unue, por ne “inventi biciklojn” kaj, due, por havi elirpunkton por reala evoluigo de la novaj ideoj tiukampe.

Notindas la stilo de Hodler. Malgraŭ tio, ke li uzas kelkajn malnoviĝintajn vortoformojn aŭ ties signifojn (ekzemple, “bieno” en la senco “propraĵo” aŭ “apartenaĵo”, k. s.), la teksto tute ne sonas arkaike, ĝi estas tute moderna kaj energiplena. Do, bona instruo por la nunaj esperantistoj-publicistoj.

Tre bonan impreson lasas la tre kompetente kaj objektive verkita antaŭparolo, kio estas mirinda, ĉar ĝia aŭtoro estas la fama interreta trolo Andreas Künzli (kio signifas, ke, kiam la homo ne simple distriĝas, sed serioze rilatas al la afero, la rezulto povas esti ne abomena, sed admirinda).

Nikolao Gudskov

Ĉi tiu recenzo aperis en la januara kajero de La Ondo de Esperanto (2016).
Ĉe represo bonvolu nepre indiki la fonton paperan (se en presaĵo) aŭ retan (se en retejo):
Papere: La Ondo de Esperanto, 2016, №1.
Rete: La Balta Ondo http://sezonoj.ru/2016/01/recenzo-62

Ne konvenas nun aŭdigi ŝafblekojn por la paco. La potenculoj de la tero volis (ĉu ili vere volis aŭ ĉu ilin voligis la cirkonstancoj?), ke la kanono parolu. Ni lasu ĝin paroli. Se ĝi dume helpus resaĝigi la homaron, ni nur povus ĝin beni.

Sed ĉu ni, Esperantistoj, kiuj dum jaroj kantis, ke “la popoloj faros en konsento unu grandan rondon familian”, – kiuj esperis je tempo kiam “dissaltos la obstinaj baroj”, – kiuj deziris amikan kunlaboradon inter ĉiuj popoloj (ĉar mi ankoraŭ kuraĝas kredi, ke tia estis la deziro de ĉiuj veraj Esperantistoj), ĉu ni ne havas, krom la devoj al la propra patrujo, aliajn specialajn devojn ankaŭ ne flanklasindajn?

Ni havas la devon ne forgesi.

Ne forgesi tre elementan veron, kiun la pli granda parto de niaj samtempuloj – kleraj aŭ ne – ne plu atentas kaj neniam bone atentis.

Nome, ke Eŭropanoj (mi uzas tiun vorton por montri la reprezentantojn de la nun militantaj landoj) estas kaj restas homoj. Tiuj homoj por ni Esperantistoj ne loĝas en malproksima planedo aŭ en gazetartikoloj. Ni vidis ilin, ni kontaktiĝis kun ili, ni konstatis, ke ili estas estaĵoj el la sama esenco. Evidentaĵo, sed evidentaĵo ĉiam malatentata. Ni eĉ amikiĝis kun kelkaj, ne zorgante, ĉu ili apartenas al lando amika al nia. Ni konstatis, ke per multaj flankoj ili estas samaj al la homoj de nia hejmolando. Ni ankaŭ sentis – ni estu honestaj! – ke per kelkaj flankoj ili diferencas de ni, sed anstataŭ nin forigi de ili, tio nin interesis kaj ofte allogis. (Plie, ĉu via najbaro loĝanta en la sama domo ne diferencas de vi? ĉu vi ĉiam lin amas?) Ni spertis, ke tiuj diferencoj ne malhelpis nin kunlabori. Ni multe disputiĝis inter Esperantistoj; ni ne ĉiam amis unu la aliaj kiel fratoj sed niaj disputoj okazis inter individuoj, ne laŭ nacioj. Super la landlimoj ni estis, super ili ni pense restu.

Ni vojaĝis fremdlande, kaj ni vidis, ke tiuj “fremduloj”, kiuj kuras sur la stratoj, similas al tiuj, kiujn ni vidis en la patrolando. Se ni eniris iliajn hejmojn, ni konstatis, ke ilin agitas samaj pasioj, ilin vivigas samaj esperoj, ilin movas samaj apetitoj. Kaj el la konstato de tiuj analogiaĵoj, ni ĉerpis vivigan konkludon pri la ebleco inter ili de paca (ne de “frata”!) kunlaborado, kiun plifaciligos komuna neŭtrala lingvo, ilo de komuna laboro.

Ĉu ĉiuj tiuj faktoj fariĝas malveraj, ĉar la anarkia kaj arkaika stato de Eŭropo kondukis al sanga solvo – konsekvenco de sistemo pli ol de homoj?

Ĉu, ĉar homoj agas kiel lupoj, konvenas, ke ni ankaŭ kuniĝu al la lupoj kaj kunbleku?

Ĉu, ĉar en tiuj momentoj malaperas individuaj opinioj en gentaj kolektivaj opinioj, ni estas devigataj forlasi prudenton kaj esperon?

Flanke de niaj simpatioj, ni havas devojn, kiujn al ni trudas nia esperantisteco. Plenumante ilin, ni laŭ nia povo utile laboros por la paco – ne tiu paco, kiun diplomatoj enskribas en efemeraj traktatoj, sed tiu paco, kiu engravuriĝas en la koro de la homoj kaj fariĝas bazo de ĉiu posta alproksimiĝo.

Devo kredi, ke neniu popolo havas la monopolon de la civilizeco, de la kulturo aŭ de la humaneco. Nia civilizeco estas ŝuldata al la pensuloj apartenantaj al la plej diversaj gentoj, el kiuj kelkaj jam de longe malaperis el la historio; ĝi disvolviĝis dank’ al la sinsekva laboro de ĉiuj popoloj; ĝi estas la verko ne de tiu aŭ alia nacio, sed de la diverslandaj elitoj. Sendube, la popoloj ne same laboris kaj ne samtempe elmontris sian ĉefan agadon. Ni scias, ke tute samaj ili ne estas, sed ĉiu el ili alportis aŭ alportos ion originalan al la komuna posedaĵo de la homaro. Iu pli fervore sin dediĉas al la teknika kulturo; ĝi akiras la severan ordon, kiu ĝin regas. Al tiu alia pli plaĉos la interbatalado de la ideoj, la studo de la homo, la literatura kulturo. Alian priokupos pli speciale moralaj problemoj, kiuj sieĝas ĝian maltrankvilan animon. Alia dediĉos sian praktikan genion al la vastaj entreprenoj de la komerco. Kiu povus diri: tiu ĉi estas pli utila ol tiu? Ĉu pli utila estas la panisto, kiu nutras nin, la tajloro, kiu vestas nin, aŭ la pensulo, kiu nin instruas?

Ni ne kontraŭmetu naciajn kulturojn kaj ne provu starigi inter ili ian hierarkion. Ĉiuj estas nur partoj de tiu komuna monda civilizeco, frukto de ĉiuj homoj, kiuj pensis kaj agis. Se ni ne egale komprenas tiujn naciajn kulturojn, anstataŭ ol ekskomuniki, ni almenaŭ toleru ilin pro la amo, kiun al ili havas milionoj da homoj.

Devo kredi, ke neniu popolo entute havas la monopolon de la barbareco, perfideco aŭ stulteco. Nur individuoj kaj la milito estas respondaj. En la ĉiutaga vivo, ĉe nia propra lando, ni renkontiĝas kun tiaj homoj, kiujn ni juĝas barbaraj, perfidaj aŭ stultaj. Eĉ la sama homo, ĉe iaj momentoj de sia vivo, montriĝas barbara, perfida aŭ stulta, same kiel ĉe iaj momentoj li estas bona, humana kaj prudenta. Aldonu al tio, ke la milito malkovras kaj ekstremigas ĉiujn primitivajn instinktojn, kiujn laŭeble bridigis la socia vivo. Vi scias, kiel malfacile estas senpartie juĝi unu homon en unu el liaj agoj, vi scias, ke la milito transformas la animstaton de la homoj, kaj vi volas juĝi tutan popolon pro la agoj de individuoj regataj de instinktoj ne plu reteneblaj! Ĉu vi povas ĵuri, ke vi ĉiam agos humane en similaj cirkonstancoj, ĉu vi povas ĵuri, ke neniam la kolero – pravigita aŭ ne – kondukis vin al agoj, kiujn vi poste bedaŭris kaŝe aŭ malkaŝe?

Kulpaj estas nur la milito kaj la sistemo, kiuj igis ĝin ebla, ne la homoj, kiuj estas nur ludiloj de la hazardoj, tuj kiam la sociaj reguloj kaj akiritaj kutimoj ne plu regas iliajn instinktojn.

Devo konservi prudenton eĉ meze de la premigaj influoj de la popolamasoj. La popolamasoj estas kapablaj je grandaj heroaĵoj, sed ankaŭ je grandaj krimoj. Ili agas ĉiam ekstreme kaj juĝas laŭ siaj pasioj, eĉ se ili kredas paroli en la nomo de la racio. Diskuti, ekzameni, dubi ili ne ŝatas. Ili bezonas solvojn absolutajn. Kelkaj belŝajnaj vortoj trafe esprimitaj sufiĉas por ke ili verŝu sian sangon – kaj verŝigu la sangon de la aliaj.

Sed utile estas, ke kelkaj individuoj konservu prudenton kaj sin gardu kontraŭ la ekstremaĵoj de la popolamasoj. Tian rolon ni Esperantistoj povus havi. Pli bonan estontecon ni povos prepari, nur se dum la krizo ni estis sufiĉe fortaj por ne perdi niajn konvinkojn.

La parolo estas nun al la kanono, sed ne eterne daŭros ĝia blekado. Kiam centmiloj da homoj kuŝos en la bataltomboj kaj la ruinoj ĉe la venkintoj kaj venkitoj atestos pri la teknikaj pli ol pri la moralaj progresoj de nia civilizeco, tiam oni alvenos al iu solvo, kaj tiam, malgraŭ ĉio, la internaciaj rilatoj denove ligiĝos, ĉar super la nacioj estas tamen io… Se sur la nunaj ruinoj ni volas konstrui novan domon, oni bezonos tiajn laboristojn, kiujn ne timigos la malfacilaĵoj de la rekonstruado. Tiaj laboristoj estos la diversnaciaj elitoj, kiuj sen antaŭjuĝoj kaj en spirito de reciproka toleremo, altigos siajn rigardojn super la horizonto de la landolimoj naciaj, kaj konscios pri harmonia civilizeco, sufiĉe larĝa por enteni ĉiujn naciajn kulturojn, sufiĉe tolerema por konsideri ilian diversecon kiel bonfara necesaĵo. Tiuj laboristoj ne malŝatos la militon; ili ĝin deklaros al la sistemo, kiu permesas kaj kaŭzas tiajn buĉadojn; ili ĝin deklaros al la antaŭjuĝoj, al la krudaj instinktoj, al ĉiuj homoj, kiuj senhonorigas la homaron kaj kiuj restos ĉiam sufiĉe multaj por ke la estontaj generacioj ne timu malfortigan ripozon.

Ni, Esperantistoj, estu la embrio de tiuj estontaj elitoj. Por inde plenumi nian taskon, ni konservu nian idealon kaj ne lasu nin subpremi de la malespero aŭ de bedaŭro.

La veran progreson ne kreis la homoj, kiuj genufleksis antaŭ ĉiuj akceptitaj ideoj kaj blinde sekvis la popolamasojn. Ĝin kreis la homoj kun forta konvinko, kiuj sciis renversi la antaŭjuĝojn kaj transformi la opiniojn.

Esperanto, 1915, №1, p. 2–3

Ĉi tiu artikolo aperis en la junia kajero de La Ondo de Esperanto (2015).
Ĉe represo bonvolu nepre indiki la fonton paperan (se en presaĵo) aŭ retan (se en retejo):
Papere: La Ondo de Esperanto, 2015, №6.
Rete: La Balta Ondo http://sezonoj.ru/2015/06/hodler/

En la antaŭaj tekstoj de nia kleriga rubriko, ĉi-jare dediĉita al la movad-organizantoj, ni prezentis kvar elstarajn figurojn: Zamenhof, de Beaufront, Bourlet kaj Sebert. Kvankam ili kondukis la Esperanto-movadon en malsamaj manieroj, oni povas konstati, ke ĉiu el ili primare celis la disvastigon de Esperanto kaj kunordigon de la naskiĝinta movado (kaj flegadon de ĝia bebaĝa literaturo) sen serioza agado progresiganta la utiligadon de Esperanto ene de la kreskanta lingvokomunumo.

Nun por ni estas preskaŭ nekredeble, ke necesis dudeko da jaroj ekde la apero de la lingvo por ke konkretiĝu la ideo pri tio, ke oni lernas la lingvon por uzi ĝin – ne por ĝin reformi, ne por en ĝi diskuti pri ĝi mem, ne por disvastigi ĝin. Kaj oni povas praktiki solidarecon per libervola helpado al samideanoj, sed ne oratori pri la nebulaj “interna ideo” kaj “nia kara afero”. Ĉi tiu “konkretiĝo” okazis per la fondo de UEA, iniciatita de Hector Hodler.

Hector Hodler estas samaĝulo de Esperanto. Li naskiĝis la 1an de oktobro 1887 en Ĝenevo kiel filo de la poste famiĝonta svisa pentristo Ferdinand Hodler kaj de ties amatino Augustine Dupin, unu el la modeloj de la pentristo kaj kudristino. Kvankam la patro notarie rekonis la filon kaj ofte invitis lin por pozado, tiu loĝis plejparte kun sia patrino, ricevante monsubtenon de la patro.

Post la fino de la baza lernejo (1894-1900), la junulo daŭrigis la studojn en la liceo “Kolegio de Ĝenevo”; li elstaris kiel lernanto, sed en 1907 li ne faris la studfinan ekzamenon, ĉar li ne planis studi en universitato. Danke al la financa helpo de la patro la dudekjara Hector dediĉis sin plentempe kaj ekskluzive al Esperanto kiel redaktoro, ĵurnalisto kaj organizanto. Post la morto de la intertempe famiĝinta patro (1918), li ricevis grandan heredaĵon kaj geedziĝis kun Émilie Ruch (1880-1964), kiu flegis lin dum liaj lastaj vivojaroj. Krom okupiĝi pri Esperanto, li pentris (kaj plurfoje pozis por la patro), interesiĝis pri socialaj aferoj, pacismo kaj bestprotektado; kunlaboris kun svisaj gazetoj, en 1916 verkis 387-paĝan franclingvan verkon pri la paca organizo de la popoloj, kiu restis neeldonita, sed hodiaŭ nin interesas lia Esperanto-agado.

Lia amiko, samliceano kaj kolego Edmond Privat (kiun ni prezentos ĉi-rubrike post unu monato) jene rakontis pri ilia konatiĝo:

Kiam mi eniris la klasikan liceon kiel dekdujara knabo, mi tuj rimarkis, inter la novaj kamaradoj, unu altan malgrasan, malriĉan samaĝulon kun profundaj okuloj kaj senordaj brunaj haroj super bela greka frunto.

kaj daŭrigis pri ilia konatiĝo kun Esperanto:

Unu tagon, en Februaro 1903, mi alportis en la liceon esperantan gramatikon, ricevitan de mia patro […] “Bonan tagon”, mi diris al Hektor kredante lin surprizi pri la nova lingvo. “Saluton”, li respondis esperante. “Ankaŭ mi eklernas, ĉar mi trovis lernolibron inter paperaĉoj”.

Post tri semajnoj ni jam flue interparolis kaj ni fondis klubon kaj gazeton hektografitan “Juna Esperantisto”. La redaktejon, presejon kaj bindejon ni instalis sub la tegmento de mia hejma domo, tie kie la servistinoj pendigis lavitajn tukojn.

Ankoraŭ kiel gimnaziano, Hodler partoprenis la organizadon de la 2a Universala Kongreso (UK), okazinta ekde la 27a de aŭgusto ĝis la 5a de septembro 1906 en Ĝenevo.

Fine de 1906 li aĉetis ĉe Paul Berthelot ties revuon Esperanto kaj ekde februaro 1907 ĝis sia morto redaktis ĝin. Dum la unua eldonjaro Hodler publikigis plurajn artikolojn pri la neceso fondi internacian asocion ne por propagandi Esperanton kiel la estontan internacian lingvon aŭ diskuti la lingvajn aferojn (tiam komenciĝis la Ido-skismo), sed por senprokraste uzi ĝin en diversaj sferoj de la vivo.

Male al la tradicia esperantistaro, al kiu apartenis “ĉiu persono, kiu scias kaj uzas la lingvon Esperanto tute egale por kiaj celoj li ĝin uzas”, UEA, laŭ la imago de Hodler, tegmentis esperantianojn – adeptojn de la esperantismo komprenata kiel internacia solidaro de tiuj, kiuj uzas la lingvon kadre de la servoj, kiujn ili mem kunlabore kreas kadre de sia transnacia asocio. Solidaremo kaj kunlaboremo karakterizis la esperantianojn, kiujn Hodler vidis kiel la ĝermojn de la estonta, pli internaciema homaro, ne ebla sen komuna lingvo. Sian koncepton Hodler diskonigis en sia revuo, poste ankaŭ per tri broŝuroj (germane, angle kaj france) pri la esperantismo.

Fine de 1907 Hodler kun Carles, Meyer kaj Th. Rousseau kompilis kaj eldonis la broŝuron Konsuloj kaj Esperanto-oficejoj, kiu baldaŭ (la 28an de aprilo 1908) kondukis al la fondo de UEA kun Esperanto kiel la oficiala organo (sed plu propraĵo de Hodler). En la unua kunveno de UEA kadre de la 4a Universala Kongreso de Esperanto en Dresdeno (aŭgusto 1908) Hodler iĝis vicprezidanto de UEA kaj direktoro de ĝia oficejo en Ĝenevo. Danke al li, kiu uzis siajn tempon kaj energion nur por la revuo Esperanto kaj por UEA, la asocio ekprogresis. Jam en la unua jaro UEA havis 1223 membrojn, 346 diversspecajn delegitojn kaj sidejon en Ĝenevo. La membraro de UEA lavange kreskis. En 1911 UEA havis 7804 individuajn membrojn – pli multe ol nun, 100 jarojn poste.

En 1908 kaj 1909 UEA kunvenis kadre de la Universalaj Kongresoj en Dresdeno kaj Barcelono. En 1910, kiam la Universala Kongreso unuafoje okazis ekster Eŭropo, en Vaŝingtono, UEA havis apartan kongreson en Augsburgo. La kongreso de UEA ne estis simila al UK, ĉar krom la rutinajn organizajn aferojn ĝi traktis la temojn: komerco, laboristoj, monsistemo, kalendara reformo, studentoj, vojaĝstipendioj, lernejaj sekcioj, biblioteko (eldonserio), turismo k. a. La nova statuto difinis la taskojn de UEA, sen mencio de la vorto “Esperanto”:

– plifaciligi la ĉiuspecajn moralajn kaj materiajn rilatojn inter la homoj, sen diferenco pri nacieco, raso aŭ lingvo;

– krei praktikan servaron konstante uzeblan de ĉiuj homoj kaj korporacioj, kies ekonomiaj aŭ intelektaj interesoj celas trans la limoj de ilia gento aŭ lando;

– kreskigi inter siaj membroj fortikan ligilon de solidareco;

– ellabori neŭtralan organizan fundamenton, super kiu ĉiuj progresemaj homoj povos pace interkomunikiĝadi, sen reciproka altrudo de siaj gentaj apartaĵoj.

En la 7a Universala Kongreso (Antverpeno, 1911) estis akceptita decido, kiu donis la kongresan voĉdonrajton nur al la Rajtigitaj Delegitoj (= reprezentantoj de la societoj, kiuj kotizis al la Centra Oficejo en Parizo). La ordinaraj kongresanoj ne plu rajtis voĉdoni. UEA restis ekster la “oficialaj esperantistaj asocioj”: Lingva Komitato, Universalaj Kongresoj (pli ĝuste, Konstanta Kongresa Komitato), Esperantista Centra Oficejo, Rajtigitaj Delegitoj.

En la aprila kajero de Esperanto (1912) Hodler aperigis sian artikolon “Kion devas scii la esperantistaro?” En ĝi Hodler kritikis la sistemon de la Rajtigitaj Delegitoj, Administran Komitaton, kaj la Centran Oficejon kun ties direktoro Sebert. Hodler alvokis ne kotizi al la Centra Oficejo. Hodler kaj Cart (kiu represis la artikolon en Lingvo Internacia) rifuzis aperigi la respondon de Sebert respektive en Esperanto kaj en Lingvo Internacia. Zamenhof subtenis la Centran Oficejon, kiu laŭ li esprimis “la veran opinion de la plimulto”, per sia artikolo “Pri Rajtigitaj Delegitoj kaj pri la Centra Organizo” kaj deklaris, ke tio estas lia lasta kontribuo al la movadorganizaj diskutoj gazetaj kaj kongresaj. Tiu polemiko profundigis la fendon inter UEA kaj la francaj movadestroj, kiuj pledis por la “neŭtrala lingvo”, dum laŭ Hodler Esperanto estis socia fenomeno, funkcianta en konkretaj historiaj kondiĉoj, kaj, kiel tia, ĝi ne povis resti tute neŭtrala, sed proksima al la internaciismo kaj pacismo.

La konflikto inter la gvidantoj de la internacie organizitaj esperantistoj en UEA kaj la gvidantoj de la nacie strukturitaj propagandaj naciaj societoj (= landaj asocioj) forgesiĝis dum la Unua Mondmilito, kiam la Centra Oficejo en Parizo kaj la naciaj societoj en la militantaj landoj preskaŭ tute malaktiviĝis, kaj kelkaj el ili uzis Esperanton en sialandaj militaj propagandoj. Tamen UEA havis avantaĝon, ĉar ĝia oficejo troviĝis en la neŭtrala Svislando, kaj post sesmonata paŭzo en januaro 1915 Hodler relanĉis Esperanton kaj aperigis en la unua milita numero la artikolon Super.

Ekde julio 1915 ĝis februaro 1917 en Esperanto aperis lia artikolserio La pacproblemo: Novaj vojoj pri rearanĝo de la postmilita socia vivo federisme aranĝita. Hodler emfazis gravecon de la kolektiva laboro, kiu povas alporti al la postmilita mondo novan, pli justan kaj demokratian ordon, en kiu Esperanto ludos pli signifan rolon, se la esperantistoj agados vere internaciisme.

Hodler kune kun la sekretario de UEA Hans Jakob organizis servon de UEA, kiu ebligis peradon de korespondaĵoj inter la militantaj blokoj tra Svislando, serĉadon de homoj kaj montranssendon. La faritaj servoj atingis 200 mil. Kiel Kristnaskan donacon UEA aŭtune 1916 sendis al militkaptitaj esperantistoj pakaĵojn kun nutraĵoj, tabako kaj libroj en Esperanto. Tio alte levis la prestiĝon de UEA, kiu post la milito restis la plej aktiva esperantista asocio.

Dum siaj lastaj vivojaroj Hodler ofte malsanis. En 1919 li transdonis la direktoradon de UEA al Eduard Stettler kaj iĝis prezidanto de UEA (ĉi tiu posteno vakis ekde la forpaso de Harold Bolingbroke Mudie en 1916).

Li mortis pro tuberkulozo la 31an de marto 1920 en la montara kuracloko Leysin, kantono Vaŭdo.

Kun la konsento de sia edzino Émilie Hodler-Ruch, Hodler testamentis grandan monsumon, la revuon Esperanto kaj sian bibliotekon al UEA, kies biblioteko havas nun lian nomon. Ĉe UEA funkcias Institucio Hodler ’68 por financi movadajn projektojn el la kapitala rento de UEA. En 1920 aperis lia biografio, verkita de Stettler, represita en 1928 kune kun elektitaj artikoloj de Hodler, aperintaj en Esperanto.

Aleksander Korĵenkov

Ĉi tiu artikolo estas verkita surbaze de la artikolo de Aleksander Korĵenkov pri Hector Hodler en la enciklopedia projekto Nia Diligenta Kolegaro (NDK), ĉe kies preparado estis utiligitaj jenaj fontoj:

Amouroux J. Hodler patro kaj filo // La Gazeto, 2008, №136.

Enciklopedio de Esperanto / Komp. I. Ŝirjaev, L. Kökény, V. Bleier. 2a eld. Budapest: HEA, 1979.

Gacond C. Pri la penso de Hector Hodler. Svidniko: Lublina Esperanto-Instituto, 1999.

Holmes H. W. Hector Hodler kaj la fondo de U.E.A. // Esperanto, 1968, №4.

Jakob H. Servisto de l’ ideo. Antwerpen: FEL, 1995.

Korĵenkov A. Historio de Esperanto. Kaliningrado: Sezonoj, 2005.

Künzli A. Milito kaj paco laŭ Hector Hodler // Spegulo, 2008, №2.

Künzli A. Universalaj Lingvoj en Svislando: Svisa Enciklopedio Planlingva. La Chaux-de-Fonds: SES; CDELI, 2006.

Lins U. La heredaĵo de Hector Hodler // Esperanto, 1988, №12; 1989, №1.

Lins U. Utila estas aliĝo. Rotterdam: UEA, 2008.

Privat E. Hektor Hodler. 1887–1920 // Sennacieca Revuo, 1954, №82.

Stettler E. Hector Hodler: kunfondinto de Universala Esperanto-Asocio kaj de la gazeto Esperanto. Lia vivo kaj lia verko 1887–1920. Genève: UEA, 1928.

Ĉi tiu artikolo aperis en la junia kajero de La Ondo de Esperanto (2015). Oni povas represi la supran tekston nur kun la permeso de la aŭtoro.

© Aleksander Korĵenkov 2015.

Konstanta referenco: http://sezonoj.ru/2015/06/trezoro-5/