La vorto “Volgo” estas konata por ĉiu, kiu scias pri Rusio almenaŭ ion. La plej longa rivero en Eŭropo, ĝi iras preskaŭ tra la tuta okcidenta parto de Rusio. Ĉe Volgo situas multaj urboj, kaj malgrandaj antikvaj urbetoj, kaj grandaj regionaj centroj, kvar el kiuj havas pli ol milionon da loĝantoj.

La plej granda inter ili nun estas Niĵni-Novgorodo (Нижний Новгород, Níĵnij Nóvgorod). Ĝi situas ĉe la alfluejo de la rivero Oko, (Ока, Oká) al Volgo, je 400 km oriente de Moskvo.

La nomo de la urbo povas ŝajni paradoksa. Ĝi tradukiĝas kiel “Malsupra Nov-Urbo”. Tamen la urbo, aperinta en la 13a jarcento, estas “nova” nur laŭ sia nomo. Ankaŭ ĝi ne estas “malsupra” – Niĵni-Novgorodo estis fondita sur kruta bordo de Volgo, kies alteco estas 70-80 metroj. Krome, en Rusio ekzistas alia, pli malnova regiona centro kun la nomo Novgorodo (nun ĝi nomiĝas Velikij Novgorod). Multaj homoj konfuzas diversajn “Novgorodojn”. Pro tio la Niĵni-Novgorodanoj neniam en parolo reduktas la nomon ĝis simpla “Novgorod” – ili prefere diras “Niĵnij” (“la malsupra”). Sed kial ĝi ekhavis tiun nomon? La ĝusta kaŭzo ne estas konata. Laŭ unu el diversaj variantoj, Niĵni-Novgorodo aperis malsupre laŭ Volgo de tiam jam ekzistanta urbo Gorodec (traduke: “urbo/urbeto”).

La urbo estis fondita en 1221 de la granda princo Jurij Vsevolodoviĉ (estis kanonigita de la Rusa Ortodoksa Eklezio kiel Georgo). Niĵni-Novgorodo aperis kiel fortreso en la oriento de tiama rusa teritorio. Ĝis konkero de Kazano ĝi estis gardoposteno apud la landlimo.

La ĉefa vidindaĵo, restinta de la frua epoko, estas la Niĵni-Novgoroda kremlo. Fondante la urbon, oni konstruis lignan fortreson, poste, en la komenco de la 16a jarcento, aperis la brika kun 13 turoj. Ĝiaj muroj iras laŭ borda monteto preskaŭ de Volgo ĝis supra ebenaĵo. La tuta longeco de la muroj estas du kilometroj. Kelkfoje la kremlo estis atakita, tamen oni neniam ĝin cedis al malamiko. Post la konkero de Kazano la urbo ne plu havis rolon de landlima defendanto.

La ruĝaj muroj kaj turoj staras ĝis nun. Ili sufiĉe kadukiĝis, kaj unu el malsupraj apudbordaj turoj estis ruinigita de terdeglito. Sed meze de la 20a jarcento oni faris grandan laboron por restaŭri la kremlon. Tiam estis riparita ĝia ekzistanta parto. Dum la unua jardeko de nuna jarcento ankaŭ la perdita turo estis rekonstruita laŭ ĝia historia aspekto.

La plej grava kaj fama okazo, “momento de gloro” por la urbo okazis dum la Granda Malordo en la 17a jarcento. Tiam Rusia Regno riskis disfali aŭ perdi sian sendependecon. La Moskva kremlo estis okupita de poloj, kies princo pretendis esti caro. Aperadis multaj heredantoj de la trono, Falsdemetrioj, kiuj pretendis esti agnoskitaj kiel filo de Johano la Timinda, reale pereinta. Ili havis proprajn armeojn de subtenantoj, kun kiuj ili konkeradis apartajn urbojn. Savo venis de Niĵni-Novgorodo. Unu el negocistoj, viandisto Kuzma Minin alvokis urbanojn organizi popolarmeon, kiu iros al Moskvo kaj liberigos la kremlon. La gvidantoj estis Kuzma Minin kaj princo Dmitrij Poĵarskij, kiu estis unu el estroj en antaŭa provo organizi popolarmeon. Sed tiam ĝi estis disbatita.

La dua provo estis sukcesa. Vintre de 1612 la milicanoj eliris el Niĵni-Novgorodo supren de Volgo kaj paŝis ĝis la urbo Jaroslavlj, kie la popolarmeo staris dum kelkaj monatoj. En julio komenciĝis militkampanjo de Jaroslavlo al Moskvo. En novembro la ĉefurba kremlo estis liberigita.

Nun en la koro de Moskvo, sur la Ruĝa placo situas la fama monumento “al civitano Minin kaj princo Poĵarskij”. En 2004 por la tuta Rusio aperis nova festo “Tago de popola unueco”, honore al la tiamaj herooj. Oni festas ĝin la 4an de novembro.

La “ora epoko” por la urbo estis en la 19a jarcento. En tiu tempo, antaŭ la disvolviĝo de fervojoj, riveroj havis gravegan transportan rolon, do Niĵni-Novgorodo, situanta ĉe du grandaj riveroj, estis oportuna loko por komerci. En la urbo loĝis multe da negocistoj, do ĝi eĉ ekhavis alnomon “Poŝo de Rusio”. En Niĵni-Novgorodo funkciis la plej granda Rusia foiro, kaj en 1896 ĉi tie okazis tutrusia ekspozicio, kie oni demonstris la unuan Rusian aŭton, la unuan en la mondo hiperboloidan konstruaĵon de Vladimir Ŝuĥov k.t.p.

En la sama jaro en la urbo ekfunkciis elektra tramo. Tio okazis eĉ pli frue ol en Moskvo kaj Peterburgo. En Rusia Imperio nur Kieva tramo aperis antaŭ la Niĵni-Novgoroda. Krome, ekfunkciis du kablotramaj vojoj, levantaj homojn sur la altan bordon (ili ne plu ekzistas). En la centro de la urbo kaj apud la fervojstacio ĝis nun estas multe da domoj, konstruitaj en tiu epoko: loĝdomoj de negocistoj, instituciaj domoj, donacitaj de negocistoj k.t.p. En 1913 estis konstruita la domo de banko, apud kiu ĝis nun fotas sin multegaj turistoj. Plu funkcias ankaŭ la ĉefa domo de la fama foiro. Ĉiuj ĉi tiuj konstruaĵoj konservas la historion de la urbo, tial multaj el ili estas leĝe protektataj.

Dum la Sovetia epoko la urbo iĝis granda industria centro. Antaŭ la revolucio apud Niĵni-Novgorodo jam estis multaj fabrikoj, speciale en la laborurbeto Sormovo. Dum la industriigo la urbo aligis ĝin kaj multajn aliajn apudajn loĝlokojn. En 1932 sur novaj teritorioj estis konstruita la plej granda uzino en la urbo – la aŭtouzino. En la sama jaro Niĵni-Novgorodo estis alinomita Gorjkij (Горький) omaĝe al la fama verkisto Maksim Gorjkij, pseŭdonimo de Aleksej Peŝkov (1868–1936), naskiĝinta en Niĵni-Novgorodo.

Dum la Dua Mondmilito uzinoj en Gorjkij produktis multege da militaj teknikaĵoj. La urbo ne estis okupita, tamen la uzinoj estis bombataj de malamikaj aviadiloj. La plej granda flugatako okazis en novembro 1941. Unu el postmilitaj vidindaĵoj estis konstruita de germanaj militkaptitoj, ĝi estas Ĉkalova ŝtuparo (nomita omaĝe al la fama rusa piloto Valerij Ĉkalov) – grandega ŝtuparo de la rivero Volgo ĝis la alta bordo kun 442 ŝtupoj.

La Ĉkalova ŝtuparo ĉiam estas homplena (Foto: Aleksandr Mitin)

Post la milito Gorjkij iĝis ne nur industria, sed ankaŭ scienca centro: aperis multaj institutoj de fiziko kaj ĥemio. En ĉefa supera lernejo, universitato Lobaĉevskij, aperis la unua en la lando radiofizika fakultato. Pro la abundo de uzinoj kaj institutoj, inter kiuj estis ankaŭ specialiĝintaj pri milittekniko, en 1959 oni fermis la urbon por fremdlandanoj. Pro tio la urbo iĝis ekzilejo por la fama sciencisto kaj sociaganto Andrej Saĥarov. Preskaŭ sep jarojn li pasigis en Gorjkij, en unu el randaj kvartaloj. Nun en la apartamento, kie li loĝis, estas muzeo.

En 1990 la urbo rericevis sian historian nomon: Niĵni-Novgorodo. En la sama jaro ĝi malfermiĝis por vizitoj de fremdlandanoj. En la 21a jarcento aperis nova rolo de la urbo – ekfunkciis multe da informteknologiaj firmaoj. Ekzistas ankaŭ oficejo de “Intel”. Komputilaj teknologioj iĝis unu el plej gravaj laborsferoj en la urbo. Do en la urbon transloĝiĝas programistoj.

La nuna Niĵni-Novgorodo situas sur du bordoj de la rivero Oko ĉe ĝia alfluejo en Volgon. La dekstra bordo estas tre alta kaj malglata, plenigita de montetoj kaj ravinoj. Sur ĝi estas la historia kaj politika centro de la urbo, tie situas Niĵni-Novgoroda kremlo. Krome, sur la dekstra bordo de Oko estas ĉefaj komercaj kaj sciencaj organizoj.

Paradokse, la urbocentro estas ĉe geografia rando, ĉar la urbo kreskis nur suden kaj okcidenten, sed ankoraŭ ne atingis la alian bordon de Volgo. Simila situacio estas, ekzemple, en Tokio.

La maldekstra bordo de Oko, malsame, estas malalta kaj tre glata, preskaŭ sen montetoj. Ĉi tiu parto de la urbo estas pli ampleksa ol la dekstra. Tie situas trajnstacio kaj ĉefaj uzinoj.

En Niĵni-Novgorodo loĝas 1,2 milionoj da homoj. Ĝi estas la kvina urbo en Rusio laŭ la kvanto da loĝantoj post Moskvo, Sankt-Peterburgo, Novosibirsko kaj Jekaterinburgo. Krome, ĝi estas la plej proksima al Moskvo “urbo-milionulo”. Ĝi ankaŭ estas la ĉefurbo de regiono, havanta tri milionojn la loĝantoj, kaj ekde 2000 ĝi estas la centro de la Volga federacia regiono.

Strato Boljŝaja Pokrovskaja (Foto: Marina Krivoŝeina, https://commons.wikimedia.org/w/index.php?curid=36493097

Tra Niĵni-Novgorodo iras unu el ĉefaj aŭtovojoj kaj grava fervojo, unu el la linioj de Moskvo al Siberio. Do la trajnstacio estas haltejo por trajnoj kun plej longaj itineroj, de Moskvo al Vladivostoko, Pekino kaj Ulan-Batoro. La flughaveno Strigino estas unu el internaciaj havenoj. Ĝi ankaŭ estas rezerva por Moskvo: ĉiu aviadilo povas surteriĝi en Niĵni-Novgorodo, se, ekzemple, pro vetero, ne eblas fari tion en la ĉefurbaj flughavenoj.

En la urbo funkcias metroo, kiu havas nun 14 staciojn. Dum la lasta jardeko aperis kaj aperas novaj loĝkvartaloj. En Niĵni-Novgorodo nun oni konstruas stadionon, kiu en 2018 akceptos kelkajn futbalajn matĉojn de la mondpokalo.

Aleksandr Mitin

La nomformoj Niĵni-Novgorodo kaj Oko estas en la Nova PIV. Sergio Pokrovskij en sia eseo La Granda Malordo (LOdE, 2012, №11) uzis la formojn Niĵegorodo kaj Okao.

En ĉi tiu ciklo jam aperis:

Halina Gorecka: Smolensk, heroa urbo sur sep montetoj (La Ondo de Esperanto, 2015, №1)

Stanislav Belov: Tobolsko, la unua ĉefurbo de Siberio (La Ondo de Esperanto, 2015, №4–5)

Nikolao Gudskov: Rostovo la Granda (La Ondo de Esperanto, 2015, №7)

Vjaĉeslav Ivanov: Vladikavkaz, iama ĉefurbo de Kaŭkazio (La Ondo de Esperanto, 2015, №10)

Halina Gorecka: Irkutsk, la koro de la Orienta Siberio (La Ondo de Esperanto, 2016, №1)

Ĉi tiu artikolo aperis en la aprila-maja kajero de La Ondo de Esperanto (2016).
Ĉe represo bonvolu nepre indiki la fonton paperan (se en presaĵo) aŭ retan (se en retejo):
Papere: La Ondo de Esperanto, 2016, №4-5.
Rete: La Balta Ondo http://sezonoj.ru/2016/06/nijni-novgorodo

1.

Kiel diris unu fama verkistino,
Poezio estas vortoj plus muziko.
Dum centjaroj logas homojn per fascino
Rim’ kaj ritm’ en teksta aerobatiko.
Sed parolas kritikistoj, ke finfine
Rutiniĝis rimoj en la stil’ klasika.
Novajn vortojn serĉas pegazist’ obstine
Sed ne trovas ilin eĉ plej artifika.

2.

Tamen, sendube, versaĵoj ekzistas sen iu ajn rimo,
Kiam la teksto muzikas per ritm’ elokventa kaj strikta:
Pafas akcentoj en celon plej ĝuste, sen iu maltrafo –
Kantu, poeto! Per frazoj bombastaj eldiru plej gravan.
Jen heksametro. La plej fama ritmo el la historiaj:
Saĝaj helenoj preferis per ĝi fari belajn eposojn.
Ĝi, plej antikva, travivis epokojn, uzeblas ĝis nuno.
Estas la stilo tre alta, triumfa, patosa kaj bela.

3.

Ankaŭ tekst’ estas versa,
Eĉ se rompiĝis kutimaj limoj:
Ritm’ povas esti diversa
Tamen restas senriproĉaj rimoj.
Verŝajne, estos malfacile por leganto,
Tamen, se similas tekst’ al kanto,
Do videblas eĉ por pedanto:
Ankaŭ ĝi estas versa.

4.

Oni nomas poeton “majstro de liro”,
Sed delira vagad’ en sublim’ okazas vanta.
Tamen fruktas abunde senbrida kirlo
De malŝveba, tondra muzik’ konsonanta.
Vers’, kiel tiuj de Majakovskij,
Estas alia poeta racio.
Klasikemuloj devas milde agnoski:
En versoj tre gravas – aliteracio!

P.S.

Do stiloj versaj
Estas diversaj.

Pro ĉi tiu poemo Aleksandro Mitin iĝis laŭreato de Liro-2012 en la branĉo Originala poezio.

Ĉi tiu poemo aperis en la novembra kajero de La Ondo de Esperanto (2013).
Ĉe represo bonvolu nepre indiki la fonton paperan (se en presaĵo) aŭ retan (se en retejo):
Papere: La Ondo de Esperanto, 2013, №11.
Rete: La Balta Ondo http://sezonoj.ru/2013/11/229mitin/

Bonvolu rakonti pri via esperantistiĝo.

Mi esperantiĝis en 2008, kaj ĝis nun mi ne povas kompreni, kial tio okazis. Pri Esperanto mi aŭdis kaj legis antaŭe. Sed nur tiam mi subite-hazarde decidis rigardi, kiel do funkcias tiu nekutima lingvo. Mi eĉ la daton memoras – la lasta dekado de aprilo. Mi ekvidis Esperantajn skribaĵojn en la blogo de konato, do intereso aperis. Tio iam okazas al mi: aperas subita deziro pri io ekscii, legi, rigardi k.t.p.

Komence mi vizitis la paĝaron Lernu! Kelkajn tagojn poste mi trovis en librovendejo la libreton de Nikolao Gudskov kun Esperanta gramatiko. Kurson mi ne vizitis. Bedaŭrinde, en Niĵnij Novgorod, eĉ se restas esperantistoj, preskaŭ forestas movado, do mi iĝis esperantisto nur dank’ al interreto.

Kiam vi komencis verki versaĵojn en Esperanto?

Mi lernis novajn vortojn per tradukado! Ankaŭ per la poezia. Kiam mi estis komencanto, mi simple “faris provon” traduki kantojn por trejnado. Komence estis laŭvorta traduko. Poste en interreto mi trovis rimvortaron kaj per tiu helpilo provis fari jam artajn tradukojn. Certe, la unuaj provoj estis teruraj. Sed dum plibonigado de miaj lingvoposedoj, mi revenadis al tekstoj kaj retradukadis ilin, ĝis mi vidis, ke estas jam sufiĉe bone. Kaj, provante trovi rimon per vortaro, mi fojon kaj fojon plu vidis la samajn vortojn kun traduko, do ili loĝiĝis en mia memoro.

Komence mi nur tradukis. Kaj kredis, ke mi mem ne havas tiom da propraj ideoj por diri ion gravan. Aŭ simple “ion”. Kaj guto de vero en tiuj pensoj prezentiĝis: iam mi dum unu-du monatoj versas multe kaj iam – preskaŭ nenion. Mian unuan versaĵon Sebastopolo mi verkis en aŭtuno 2009, kaj en 2011 mi ŝanĝis kelkajn liniojn antaŭ publikigi ĝin.

Ĉu vi verkas ankaŭ ruslingve?

Ruse mi preskaŭ ne verkas. Mi ne havas problemojn kun ritmo, sed la plej malfacila estas serĉo de rimoj. Oni senprobleme povas dum kelkaj sekundoj rememori sufiĉe da rimoj, sed post tagoj subite kompreni, ke forgesiĝis la plej taŭga vorto. Kiu estas uzata ĉiutage, sed la poeto ne pensis pri ĝi kiel pri rimo. Ankaŭ necesas memori, ke multe da ĝustaj rimoj en la rusa lingvo jam iĝis tro banalaj, do evitindaj aŭ eĉ evitendaj. En Esperanto dume estas alia situacio kaj aliaj tradicioj. Estas strange, sed versi Esperante povas esti pli facile ol ruse.

Ĉu vi sciis, ke ĝis la jaro 2012 neniu rusia esperantisto fariĝis laŭreato de la Belartaj Konkursoj (kvankam sovetia foje jes)? Nur antaŭ kelkaj jaroj Helena Melnikova prenis la trian lokon… Kion ĉi tiu fakto signifas por vi?

Certe, estas agrable por mi esti venkinto. Mi sciis pri Eŭgeno Belonenko, ĉar mi tralegis la nomojn, premiitajn en la poezia branĉo. Bedaŭrinde, estas malfacile trovi tiun tekston de li. Estas surprizo, ke mi estas la unua laŭreato, ni rusianoj ja havas multajn poetojn. Iuj, verŝajne, eĉ ne partoprenas.

Ĉu vi verkas konscie pri iu certa temo, aŭ vin vizitas inspiro, kaj vi ne scias, pri kio temos en verkota poemo?

Mia poemo-gajninto diras ĝuste pri inspiro! Kiel kaj kiam ĝi venas. Sed inspiro nur montras la ideon por mi, kaj poste komenciĝas pripensado. Ofte la ideo povas esti ŝanĝita, iam – ne. Kaj iam novan nuancon por la poemo al mi donas hazarde trovita rimo. Ekzemple, la ideo de Feliĉulo, kiu gajnis Liron, estas komence iom alia. Sed kiam mi la ideon klarigas por mi mem, ĝi ŝanĝiĝis.

Vi fariĝis laŭreato de Liro kaj de la Belartaj. Laŭ via opinio, kial vi estas premiata? Kio faras viajn poemojn plej bonaj, kompare kun ĉiuj ceteraj?

Mi ne atendis, ke la ĉefan premion ricevos ĝuste Inspiro. Mi sendis tri poemojn, kaj pensis, ke, se mi gajnos ion, do tio estos Amiki kun aliurbanoj (kiu nenion ricevis). Aŭ Rivero Honto (Honora mencio). Kial venkis Inspiro? Verŝajne, la priskribita situacio estas konata por ĉiu, kiu versas. Vivhorloĝo (honora mencio de lasta jaro) havis, krom temo, ankaŭ onomatopeon. Feliĉulo en Liro? Eble pro la temo.

Intervjuis Grigorij Arosev

Aleksandro Mitin

Amiki kun aliurbanoj

Amiki kun aliurbanoj
Estas malfacile…
Memori premojn de la manoj,
Plendi malhumile,
Ke nun soleco estas sorto.
Nur post preskaŭ jaro
Aŭdiĝos la saluta vorto
Por la ne-najbaro.
Ne vidi unu la alian,
Revi pri revido.
Kaj amikecon incendian,
Ardan, sen perfido,
En koro gardi. Ĉiam timi –
Povas malaperi
Post tempo ĝi… Kaj trapilgrimi
Sonĝojn. Kaj esperi…

Brakumi dum renkonto nova
En duonebrio.
Kaj resti tiel ĉi — senmova.
Kaj atendu ĉio!
Atendu nun kutim’ senforma,
Splena kaj postiĉa!
Kaj poste sekvos nokt’ sendorma,
Estos temp’ feliĉa.
Vi kiel fartas, kion faras
Dum interrenkonto?
Amikoj vortojn ne avaras,
Fluas la rakonto.
Rapide pasos la semajno,
En plej kara rondo…
Kaj ploro… Ploro ĉe la trajno
Al soleca mondo.

Ju malpli oftas la vizitoj,
Des pli oni ĝuas.
Amikoj tiaj iĝas mitoj,
Kiujn vi konstruas.
Se proksimiĝos la adresoj,
Iĝos vi najbaroj,
Sed tre diversos interesoj.
Ne similos faroj,
Ĉu tiam ofte vi renkontos?
Diru ja — por kio?
Feliĉo tra kutim’ ne fontos,
Svenos la pasio
Kaj ard’. Vi kun malsamaj planoj
Vivos malsimile.
Amiki kun aliurbanoj
Estas tre facile!!!

Al.

Dum la viv’ – sen fin’
Pens’ pri am’… Ĉu vin?
Aŭ ĝin – for? Ho, Di’…
Am’ – ĉu ne por mi?

Sonĝ’ dum nokt’: pluv’ kaj
Mi kun vi sur kaj’.
Vent’ kaj frid’. Sen sun’.
Kaj ĉe l’ bord’ – la skun’.

Ni – al skun’! Hast’, kur’!
Sed sur voj’, ve, mur’.
Sur la mur’ – la skrib’:
“Ne por vi ĉi-ŝip’!”

Sed en mi la sent’
Nun – sen pluv’, sen vent’ –
Ŝat’ al vi, ne pli.
Sonĝ’-ĉi – ĉu pri mi?

Ĉu ne ver’, ke am’ –
Nur kun flam’, kun dram’?
Tim’? Trist’? Trem’ de vel’???
Ĝi por mi – ne cel’.

Sent’ al vi – ĉu am’,
Se sen plor’, sen flam’?
Sent’ – sen kor’, nur cerb’…
Jen la tekst’ sen verb’.

Ĉi tiu intervjuo aperis en la aŭgusta-septembra kajero de La Ondo de Esperanto (2012).
Ĉe represo bonvolu nepre indiki la fonton paperan (se en presaĵo) aŭ retan (se en retejo):
Papere: La Ondo de Esperanto, 2012, №8–9.
Rete: La Balta Ondo http://sezonoj.ru/2012/08/215mitin/