Kiel estraranoj estis elektitaj:

Probal Dasgupta, prezidanto
Brian Moon, vicprezidanto
Otto Prytz, vicprezidanto
Renato Corsetti, sekretario

Kiel direktoroj estis elektitaj:

Orlando Raola, Faka lingvo
Sergio Pokrovskij, Gramatiko
Markos Kramer, Ĝenerala Vortaro
Anna Lowenstein, Kontrolado de lerniloj
Alexander Shlafer, Lingva Konsultejo
Paul Gubbins, Literaturo
Probal Dasgupta, Prononco
Carlo Minnaja, Historio de la Akademio de Esperanto
Nguyen Xuan Thu, Homaj Nomoj

Prezidantoj de la Lingvaj Institucioj*

1905-1917. Emile Boirac (Francio)
1920-1931. Théophile Cart (Francio)
1931-1933. John Mabon Warden (Britio)
1933-1937. Maurice Rollet de L’Isle (Francio)
1937-1963. Johannes R. C. Isbrucker (Nederlando)
1963-1979. Gaston Waringhien (Francio)
1979-1983. William Auld (Britio)
1983-1995. André Albault (Francio)
1995-1998. Werner Bormann (Germanio)
1998-2007. Geraldo Mattos (Brazilo)
2007-2013. John Wells (Britio)
2013-2015. Christer Kiselman (Svedio)
2016-. Probal Dasgupta (Barato)

* Lingva Komitato (1905-1908),
Lingva Komitato kaj ĝia Akademio (1908-1948),
Akademio de Esperanto (1948-).

Dum 1917-1920 kaj 1939-1948 estis paŭzoj en la aktivado.

Ĉe represo bonvolu indiki la fonton:
La Balta Ondo: http://sezonoj.ru/2016/04/akademio-4/

Kun afabla permeso de Christer Kiselman ni publikigas lian adiaŭan leteron.

Akademio de Esperanto
La Prezidanto, Christer Kiselman

Al ĉiuj membroj kaj korespondantoj
de Akademio de Esperanto kaj
al ĉiuj aliaj legontoj

Adiaŭ

Karaj membroj kaj korespondantoj; karaj aliaj legontoj

1. Enkonduko

La nuna letero estas la lasta kiun mi skribas al vi estante prezidanto de Akademio de Esperanto.

2. Decido

Mi baldaŭ forlasos la prezidantecon kaj samtempe la membrecon de Akademio de Esperanto.

La tempopunkto de tiu transiro estos 2015-12-15 23:59:59 UT.

3. Kaj kio nun?

Nia unua vicprezidanto Probal Dasgupta fariĝos aganta prezidanto. Li aranĝos elekton de nova prezidanto, escepte se li mem kandidatiĝos; se tiel, la elekton aranĝos nia dua vicprezidanto Brian Moon. Ĉio kompreneble kun la helpo de nia fidela ĝenerala sekretario Renato Corsetti.

4. Klarigo

Mi konstatas:

1. Se Akademio de Esperanto entute povos ion fari, ĝi povos tion fari nur sen mi.
2. Se mi entute povos ion fari por la lingvo esperanto kaj la kulturo portata de tiu ĉi, mi povos tion fari nur ekster la akademio.

Tiuj du konstatoj estas ĉiome neŭtralaj kaj rezultoj de simplaj observoj. Ili nenion diras pri ies kulpo.
Tamen mi mem kulpas pri du aferoj, kiuj ne estis agoj, sed estis ne-agoj, kaj kiujn mi jam menciis en mia letero Komentoj al mesaĝoj ricevitaj de 2015-12-13:

A. Dum malpli ol ses monatoj en 2014 estis dissenditaj sepcent leterojn (eble pli) pri la du radikoj kaz’ kaj okaz’.

Montriĝis ke nur malmultaj membroj (el 42) verkis la sepcent leterojn. Pluraj membroj ne plu volas legi retmesaĝojn de la akademio kaj tuj forviŝas ĉiujn mesaĝojn, aŭ simple malabonas la liston. La situacio do estas ke plimulto de la membroj de Akademio de Esperanto ne plu partoprenas en retaj opiniinterŝanĝoj, kvankam ili havas la teknikajn rimedojn por tion fari.

Mi estus devinta diktatorece ordoni portempan fermon de tiu dissenda servo, kom¬preneble riskante akuzojn pri atenco al la rajto esprimi opiniojn, sed eble savante kelkajn membrojn de malapero el la reta informinterŝanĝo.

B. Kiam la retejestro ne respondis al miaj leteroj, mi estus devinta mem tuj konstrui retejon kun la plej gravaj informoj pri AdE. Mi ne estas ege sperta pri komputiko, sed tamen kapablas fari simplan retpaĝaron. Tiel la akademio estus posedanta oficialan retejon.

Pri aliaj cirkonstancoj mi parolis en la menciita letero.

5. Kion mi ne forlasas

• Mi ne forlasas la redaktadon de la revuo Esperantologio / Esperanto Studies, el kiu mi publikigis sep kajerojn kun sume 723 paĝoj, kaj kies okan (kaj laŭplane lastan) kajeron mi nun preparas.
• Mi ne forlasas la komitaton kiu formulas rekomendojn pri subvencipetoj al ESF (se oni volas ke mi restu). [Tiu komisio ne havas limdaton; ni devus interkonsenti pri fino.]
• Mi ne forlasos la estraron de CED, en kiu mi havas mandaton por trijara periodo, finiĝonta en 2016 (se oni volas ke mi restu ĝis tiam). Mia tasko en tiu estraro estas certigi (dum mia mandato) ke efektive okazos Esperantologia konferenco en ĉiu UK. En Lillo 2015 brile organizis la Esperantologian konferencon Orlando. Por la venonta konferenco en Nitro 2016 Orlando kaj Sara akceptis la organizadon en kunlaboro.
• Mi ne forlasas la studon pri jido en Universitato de Lund, kiu permesas al mi pli bone kompreni la riĉan kulturon en kiu naskiĝis sinsekve Lingwe uniwersala, Lingvo universala kaj Lingvo internacia.
• Mi daŭrigos la studon de la ruslingva jido-gramatiko de Zamenhof komparante ĝin kun lia Lingvo universala. Mi intencas prezenti ĝin en la Esperantologia konferenco en Nitro kaj jam ricevis kuraĝigon de Sara.
• Car mi promesis redakti la jarraporton menciitan en Cirkulero 270, sekcio 21, mi povus helpi al la nova estraro pri tiu redaktado, se ĝi trovus tion dezirinda.
• Same, ĉar mi promesis redakti la libron Aliroj al esperanto menciitan en Cirkulero 270, sekcio 22, mi povus helpi al la nova estraro pri tiu redaktado, se ĝi trovus tion dezirinda. Alvenis tri ĉapitroj.
• Miaj tri telefonoj kaj du retpoŝtaj adresoj restos malfermitaj por mesaĝoj privataj.
• Mi ne forlasas la konsiladon de Adama Arouna Koné, kiu nun alproksimiĝas al doktora diplomo en Bamako.
• Same mi ne forlasas la esploradon pri kompleksa geometrio, digita geometrio, matematika morfologio, diskreta optimumado, diskretaj kunfaldaj operatoroj, nek la studon de la historio de la matematiko, kiuj ĉiuj estas esplorkampoj en kiuj miaj ideoj estas bonvenaj, kampoj en kiuj mi daŭre povas kontribui, kaj en kiuj mi preparas plurajn verkojn.

Sincere deziras al vi sukceson en via estonta laboro

Christer Kiselman

Ĉi tiu teksto estas legebla ankaŭ en la retejo de Christer Kiselman
Krome, en ĉi tiu retejo estas ankaŭ lia detala (pli o l20-paĝa) cirkulero “Komentoj al kelkaj mesaĝoj ricevitaj”, verkita unua tagon pli frue, kiu klarigas la situacion en la Akademio.

Ĝi estas artikolo el la februara kajero de La Ondo de Esperanto (2016).
Ĉe represo bonvolu nepre indiki la fonton paperan (se en presaĵo) aŭ retan (se en retejo):
Papere: La Ondo de Esperanto, 2016, №2.
Rete: La Balta Ondo http://sezonoj.ru/2015/12/kiselman-3/

Bonvolu kompletigi la oficoliston per pli konkretaj informoj.

Mi estas matematikisto kaj komencis esplori pri partaj diferencialaj ekvacioj. Post kelkaj jaroj mi transiris al kompleksa analitiko kaj geometrio, ankaŭ en nefiniaj dimensioj. Nuntempe mi esploras pri digita geometrio, matematika morfologio kaj diskreta optimumado. Mi gvidis dek sep studentojn ĝis doktoreco.

En Esperantujo mi komencis verki pri gramatiko. Poste mi verkis pri la frua historio de la lingvo kaj ankaŭ pri la filozofiaj kaj religiaj ideoj de Zamenhof.

Oni ofte diras, ke la lingvon evoluigas la uzantoj – verkistoj, ĵurnalistoj kaj aliaj – dum la statuta celo de la Akademio estas “konservi kaj protekti la fundamentajn principojn de la lingvo Esperanto kaj kontroli ĝian evoluon”. Kiel praktike la evoluo de Esperanto estas kontrolata?

Ene de la akademio okazas ĉiama kontrolado de la lingvo. Por mencii nur unu ekzemplon: pri la difino de la nocio kazo en ties negramatika signifo la membroj de la sekcio Ĝenerala vortaro dum la lastaj 13 tagoj dissendis 134 mesaĝojn. Sed mi pensas ke la akademio povus publike fari pli pri tiu kontrolado.

La plej videbla laboro de la Akademio estas leksikografia en la formo de la Oficialaj Aldonoj al la Universala vortaro. La 9a Aldono aperis antaŭ sep jaroj, en marto 2007. Kiel evoluas la preparado de la 10a aldono?

La Sekcio pri Ĝenerala vortaro, kiu okupiĝas pri la oficialaj aldonoj, ankoraŭ ne okupiĝas pri la 10-a Oficiala Aldono, sed anstataŭe okupiĝas pri korektado de kelkaj problemaj aferoj en antaŭaj oficialaj aldonoj. Momente ĝi okupiĝas pri radikoj el la 1-a Oficiala Aldono, kiuj estis tradukitaj en malsamajn lingvojn per malsamsignifaj vortoj. Tiuj nekoheraj tradukoj estos anstataŭigitaj per difinoj.

La ideo estas baldaŭ post tiu laboro eklabori pri la 10-a Oficiala Aldono.

Ĉu oni planas libroforman eldonon de la tuta Akademia Vortaro de Esperanto (Universala Vortaro + Aldonoj)?

La oficialaj aldonoj (malsame al la Universala vortaro) estas plejparte malfacile akireblaj. Pro tio la akademio planas unue reeldoni la oficialajn aldonojn, kunigitajn en unu libron kaj ekipitajn per klarigaj kaj korektaj notoj. La laboro pri tiu ĉi reeldono jam estas sufiĉe progresinta.

Ankoraŭ ne ekzistas plano por eldoni la tutan Akademian vortaron en unu libro, kvankam tio certe estas bona ideo iam efektiviginda.

Ni vidas, ke la Akademio zorgas pri la leksiko, sed kio pri la gramatiko? Ĉu estas planata Akademia Gramatiko de Esperanto? Ja la aŭtoro de PMEG estas direktoro de la gramatika sekcio de Akademio?

La menciota libroprojekto prezentos plurajn flankojn de la lingvo, ne nur la gramatikan.

Se temas pri publikigo, oni scias, ke trifoje aperis Aktoj de la Akademio, laste en 1991. Ĉu aperos plia kolekto?

Principe devos iam aperi plia kajero de la Aktoj, sed tio ne estas urĝa afero, ĉar multaj lastatempaj dokumentoj estas rete alireblaj. La estraro zorgas antaŭ ĉio pri kompletigo de la dokumentaro alirebla per nia retejo.

Vi jam dum kvarona jarcento estas membro de la Akademio. Kio motivis vin kandidatiĝi por la prezidanteco?

Ke tri membroj, kies opiniojn mi tre alte aprezas, petis min; kaj ke krome kvara membro, kies opinion mi same alte aprezas, kuraĝigis min.

En via antaŭbalota memprezento vi skizis laborplanon el kvar eroj. Ĉar ĉi tiuj proponoj ne estas vaste konataj, mi petas vin klarigi ĉiun el ili.

Tamen mia memprezento estas libere alirebla ekde junio 2013…

La unua estas “Priskribo de la lingvo esperanto”. (Cetere, ĉu la minuskla formo estas Fundamenta?)

Tiun ĉi unuan projekton la estraro nun multe plilarĝigis. Ĝi estos libroprojekto prezentonta plurajn alirojn al esperanto: temas pri interlingvistika, lingvistika, socia, psikolingvistika, religia, filozofia, politika, … aliroj al la kompleksa fenomeno esperanto.

Mi skribas la simbolon por paragrafo tiel: §. Per tio mi ne minacas la fundamentajn principojn de la lingvo. Simile, se iu skribas mardo kaj marto, ne estas minaco. La Fundamento estas la bazo sur kiu la parolantoj de la lingvo evoluigas ĝin.

La dua plugota kampo estas terminologio…

Ĉi tie gravas mia eldiro: “Tamen la amplekso de terminologiaj taskoj superas la forton de AdE”. Kun 60 milionoj da kemiaj terminoj, 80 mil nomoj por medikamentoj, 10 mil nomoj por korpopartoj, 20 mil nomoj por indiki organfunkciojn, 60 mil nomoj por malsanoj, esplorprocedoj kaj operacimetodoj, kaj entute duonmiliono da nomoj en la medicina vortprovizo kun konsidero de gravaj nocioj en la limkampoj la grando estas troa.

Kion ni povus esperi, estas pli granda konscio pri tiu problemo.

Ni notu ke la Fundamento estis akceptita 110 jarojn post la apero de la metra sistemo en la sama lando, kaj tamen ne aprobas la prefikson kilo, nek la radikon gram’. Restas malrespekto al la terminologiaj problemoj.

Plie vi mencias okazigeblon de konferencoj. Ĉu la demando estas nur financa, aŭ?..

Ne ekzistas malfacilaĵoj … krom la ĉiama manko de tempo.

Kaj laste pri la jura sidejo. Ĉu la akademio eĉ ne estas jure registrita?

La estraro serioze konsideris tiun ideon kaj venis al la konkludo ke la malavantaĝoj superus la avantaĝojn.

Zamenhof en sia lasta artikolo direktita al la esperantistaro ripetis sian opinion pri la neceso revizii la tutan lingvon kaj forigi el ĝi “ĉion, kio post multejara, multehoma kaj ĉiuflanka elprovado montriĝis kiel sendube maloportuna kaj samtempe facile forigebla”, kaj la listojn de ĉi tiuj maloportunaĵoj li plurfoje prezentis. Ĉi tiu reviziado, kiun laŭ Zamenhof devus fari la Lingva Komitato, ne estis farata, ĉar lian artikolon Privat kaŝis. Sed ĉu post la publikigo (1971) la Akademio ne devus plenumi la “testamenton” de la lingvoaŭtoro almenaŭ en la formo de esplorado de liaj listoj de maltaŭgaj formoj?

Ne. Temas pri nepublikigita manuskripto el 1915, ne pri ia “testamento”. Gravas la fakto, ke Zamenhof ne publikigis ĝin. La parolantaro tondas siajn “harojn kaj ungojn” kiel parolantoj de ĉiu natura lingvo.

Ni revenu al la unua demando. Kiujn atencojn kontraŭ la fundamentaj principoj de la lingvo Esperanto oni povas konstati nuntempe?

Neniujn.

Ekzemple, ĉu la neFundamenta surogata x-prezento de la literoj Esperantaj ne estas unu el tiuj?

Ne. En HTML oni skribas ĉ. En LaTeX oni skribas \^c. Tiuj vicoj de simboloj estas provizoraj reprezentantoj de la litero ĉ. Ĝis nun mi ne vidis iun aserti ke la simbolvico ĉ. estus kontraŭ la Fundamento. Komputilaj programoj aŭtomate transformas tiujn simbolvicojn al la celata litero. Same iuj skribas ^c aŭ c^. Oni facile transformas ilin al ĉ.

Se oni skribas ch, oni povas aŭtomate transformi tiun literparon al ĉ, sed devas poste zorge redakti la tekston, ĉar Michaux kaj chashundo transformiĝas al Miĉaux kaj ĉaŝundo, dum kelkaj (sed ne ĉiuj) u devas esti mane ŝanĝitaj al ŭ.

Simile, se oni skribas cx kaj ux, oni devas same zorge redakti, ĉar Michaux transformiĝas al Michaŭ.

Do, kaj la Fundamenta alternativa solvo skribi ch kaj u por ĉ kaj ŭ, kaj la x-sistemo postulas postan redaktadon. Sed en ambaŭ okazoj temas nur pri provizoraj reprezentoj de literoj, kiuj neniel atencas la Fundamenton.

Ĉu io novas en la malnova Akademio?

Atendindas ke la akademio fortigis sian socian kaj sciencan reton per la nomumado de dek eminentaj korespondantoj, el kiuj tri virinoj.

Ĉi tiu intervjuo aperas sojle de via 75-jariĝo. Vi ricevos amason da gratuloj, bondeziroj kaj donacoj. Kiun (bon)deziron vi ŝatus vidi realigita?

En mia unua saluto, libere alirebla, mi skribis: “Ni estos juĝataj laŭ niaj kulturaj atingoj – nenion pli sekuran ni rajtas atendi”. La plej bona donaco estus kreskanta konscio pri tio. Kaj mi ĝojas, ke La Ondo publikigas multon rilatan al kulturo.

Ĉi tion – nome, la kreskantan konscion de nia komunumo pri nia komuna kultura valoro – ankaŭ La Ondo deziras. Ke nia deziro realiĝu!

Intervjuis kaj bondeziris
Aleksander Korjenkov

Ĉi tiu intervjuo aperis en la marta kajero de La Ondo de Esperanto (2014).
Ĉe represo bonvolu nepre indiki la fonton paperan (se en presaĵo) aŭ retan (se en retejo):
Papere: La Ondo de Esperanto, 2014, №3.
Rete: La Balta Ondo http://sezonoj.ru/2014/04/kiselman-2/

Geraldo Mattos Gomes dos Santos (1931–2014)

doktoro pri filologio, emerita profesoro de la Federacia Universitato de Paranao kaj de la Militista Kolegio de Kuritibo.

Eklerninte Esperanton en 1947, Geraldo Mattos riĉigis la Esperantan literaturon per siaj libroj: La tento de la junulo (1953), Ivan la sesa (1953), La nigra Spartako (1955), Miniaturoj (1959), Arĉoj (1967), Ritmoj de vivo (1968), La libro de Adoro (1985), La libro de Nejma (1985), La servorajto / La sinmortigo (1997), Barbaraj sonoj kaj sonetoj (2000), La bona pineto (2008).

Li ankaŭ tradukis kelkaj verkojn en Esperanton: La bagasejo de José Américo de Almeida (1985), Joĉjo Mulato de Menotti del Picchia (1997), La manoj de Eŭridica de Pedro Bloch (1997), La supeo de la kardinaloj de Júlio Dantas (1997).

La dua kampo, en kiu li realigis sin, estas esperantologio, al kiu li kontribuis plurajn fakajn kaj didaktikajn artikolojn kaj librojn: AME – Aktuala metodo de Esperanto (1987), La deveno de Esperanto (1987), Apartaj mondoj: verboj kaj participoj (1999), En la komenco estas la vorto (2000), UEA – Utila ekzercaro akademia (2001), Gramática completa do Esperanto (1987), La participo (2004), La Esperanta vortokonsisto (2006).

Pro la granda kompetenteco en 1970 li iĝis membro de la Akademio de Esperanto, kaj estis ĝia prezidanto inter 1998 kaj 2007.

Ni funebras pro la morto de Geraldo Mattos, kiu dum pluraj jaroj estis abonanto (kaj aŭtoro) de La Ondo de Esperanto kaj membro de la internacia komisiono, kiu prizorgas la elekton de la Esperantisto de la Jaro.

Halina Gorecka
Aleksander Korĵenkov

Ĉi tiu nekrologo aperos en la sekva kajero de La Ondo de Esperanto (2014).
Ĉe represo bonvolu nepre indiki la fonton paperan (se en presaĵo) aŭ retan (se en retejo):
Papere: La Ondo de Esperanto, 2014, №4-5.
Rete: La Balta Ondo http://sezonoj.ru/2014/03/mattos/

Foto “Universala Kongreso de Esperanto, Gotenburgo 2003. Geraldo Mattos” de Ziko el la Vikipedia komunejo.

La Akademio sincere kaj ĝoje bonvenigas siajn novajn korespondantojn.

Wael Al-Mahdi, dentkuracisto kaj trejnisto pri personaj lertecoj de Bahrejno. Li verkas blogon en la angla kaj araba.

Detlev Blanke, specialisto pri interlingvistiko.

Joakim Enwall, profesoro pri la ĉina lingvo ĉe Upsala universitato. Li doktoriĝis pri la lingvo mjaŭ (angle Miao), kiu estas parolata de nacia malplimulto en Ĉinio. Specialisto pri gravaj ne-hindeŭropaj lingvoj.

Sabine Fiedler, profesoro ĉe la Institut für Anglistik, Lepsiko. Specialisto pri frazeologio.

Federico Gobbo, profesiulo pri interlingvistiko kaj esperantologio. Alvenonta profesoro en Amsterdamo.

Wim Jansen, profesiulo pri la eŭska kaj esperanto. Emerita profesoro en Amsterdamo.

Ingrid Maier, profesoro pri la rusa lingvo ĉe Upsala universitato. Specialisto pri la rusa kaj aliaj slavaj lingvoj.

A. Giridhar Rao, fakulo pri la angla. Flue parolas la teluguan, hindian kaj urduan. Senior Lecturer ĉe International Institute of Information Technology, Hajderabado, Barato. Instruisto kaj aktivulo de la barata movado.

Keyhan Sayadpour Zanjani, asista profesoro pri infankardiologio. Prezidanto de la Irana Esperanto-Asocio, tradukanto de La Florejo de Saadi al Esperanto, kunlaborinto pri la traduko de La rakonto de Kjeŭ. Profesie li estas kardiologo en malsanulejo por infanoj.

Esther Schor, profesoro pri la angla ĉe la Universitato de Princeton, NJ, Usono. Ŝi instruas i.a. judan literaturon kaj tradukitan jidan literaturon. Ŝi organizos la Esperantologian konferencon en Bonaero en 2014 kune kun José Antonio Vergara.

La estraro de la Akademio de Esperanto

Laŭ Oficialaj Informoj, №24 (2013 11 23)

Ĉi tiu artikolo aperis en la januara kajero de La Ondo de Esperanto (2014).
Ĉe represo bonvolu nepre indiki la fonton paperan (se en presaĵo) aŭ retan (se en retejo):
Papere: La Ondo de Esperanto, 2014, №1.
Rete: La Balta Ondo http://sezonoj.ru/2013/11/recenzo-27/

1.1 Ekzistas kaj estas praktike uzataj la jenaj tri sistemoj por trakti la proprajn nomojn en Esperanto:

a) Plena esperantigo, jam tradicie uzata por multaj gravaj geografiaj nomoj (ekzemple Afriko, Nov-Jorko, Bulonjo-ĉe-Maro, Rejno, Himalajo) kaj por historie gravaj personoj (ekzemple Konfuceo, Julio Cezaro, Ŝekspiro). Plene esperantigitan propran nomon karakterizas kelkaj nepraj trajtoj:

1) Ĝia parola formo uzas nur la 28 Esperantajn sonojn, kiuj en ĝia skriba formo estas reprezentataj de la respektivaj Esperantaj literoj;

2) La nomo havas la finaĵon[1] “-o” (kio estas nepra por ĉiuj Esperantaj substantivoj).[2]

3) Ĉe elparolo de la nomo oni sekvas la akcentajn regulojn de Esperanto.

Krome, en plenaj esperantigoj oni emas eviti sonkombinojn nekutimajn por Esperanto.

b) Parta esperantigo, kiun karakterizas la uzado de Esperantaj literoj prononcataj laŭ la reguloj de Esperanto, sed eventuale kun alia akcentado ol en Esperanta vorto (ekzemple Zamenhof, Gamal Abdel Naser kaj Ban Ki-mun).

c) Uzo de la originala skribo de la propra nomo (tradicie uzata nur se la originala nomo estas skribata per latinalfabetaj literoj, ekzemple Kálmán Kalocsay) aŭ iu pli-malpli akceptita sistemeca latinliterigo de la propraj nomoj, originale skribataj per alia skribosistemo (ekzemple ĉinaj propraj nomoj en pinjina transskribo, kiel Dèng Xiăopíng).

1.2 Aldone, esperantigo (ĉu plena aŭ parta) povas en tri malsamaj manieroj baziĝi sur alilingvaj versioj[3] de la nomo:

a) Ĝi povas baziĝi sur la origina prononco de la nomo, ekzemple Ŝekspiro kaj Budapeŝto.

b) Ĝi povas baziĝi sur la origina skribo de la nomo, ekzemple Londono kaj Freŭdo.

c) Ĝi povas baziĝi sur la origina signifo de la nomo, ekzemple Nigra Maro kaj Bonaero.

Ofte estas uzata kompromiso inter du aŭ tri el ĉi tiuj esperantigo-manieroj, ekzemple Alzaco (bazita sur originaj skribo kaj prononco), Santiago de Ĉilio (bazita sur originaj skribo kaj signifo) kaj Nov-Jorko (bazita sur originaj signifo kaj prononco).

LA AKADEMIO KONSTATAS, KE:

2.1 Ĉiu el la tri sistemoj menciitaj sub 1.1 havas siajn proprajn relativajn avantaĝojn kaj malavantaĝojn:

a) Plena esperantigo pli bone konformas al la spirito de la lingvo, estas facile uzebla parole, ebligas tujan kaj klaran derivadon kaj estas egale oportuna rilate al ĉiuj lingvoj kaj skribosistemoj. Tamen ĝi povas malfaciligi la rekonon de la esperantigita propra nomo; krome, ne ĉiam estas facile elekti la plej taŭgan plene Esperantan formon (ofte pri tio decidas nur la lingva tradicio).

b) Parta esperantigo ebligas facilan legon kaj elparolon de la nomo (se ne atenti pri la akcento, kies pozicio estas neniel indikita), sed manko de la Esperanta finaĵo ne ebligas al la propra nomo iĝi normala Esperanta vorto. Ĉi tiu sistemo estas uzata precipe por la lingvoj kaj skribosistemoj, kiuj uzas alfabeton alian, ol la latinan (kaj ties variaĵojn).

c) Uzo de la originalaj latinliteraj propraj nomoj ofte (sed ne ĉiam) ebligas facilan rekonon de la koncerna vorto en la skriba formo (precipe por tiuj, kies gepatra lingvo uzas variaĵon de la latina alfabeto), sed malebligas facilan derivadon kaj povas kaŭzi multajn problemojn kaj miskomprenojn ĉe la bezono pri ĝia parola uzo.

2.2 Pro la supre prezentitaj konsideroj nun ne eblas rekomendi unu solan ĉiam uzindan manieron trakti diversajn proprajn nomojn en Esperanto.

LA AKADEMIO REKOMENDAS:

3.1 Elektante kaj uzante iun el la prezentitaj sistemoj (depende de la bezonataj celoj en diversaj situacioj) oni ĉiam konsideru kaj pesu la eventualajn avantaĝojn kaj malavantaĝojn, kiujn povas kaŭzi la uzo de ĉiu sistemo en ĉiu konkreta okazo.

3.2 Indas plu flegi kaj subteni la kutimon plene esperantigi ofte uzatajn proprajn nomojn, precipe kiam temas pri:

a) Ofte bezonataj kaj menciataj aferoj (ekzemple la komputil-rilataj nomoj Vindozo, Linukso, Guglo).

b) La propraj nomoj vaste konataj (ekzemple grandaj urboj aŭ aliaj geografiaĵoj; nomoj de eminentaj historiaj personoj, ekzemple Komenio, Voltero, Ejnŝtejno, Baĥo) aŭ ĉiuj ajn nomoj, por kiuj oni bezonas la eblon de facila derivado (ĉefe en scienco, ekzemple Galvano – galvanismo, Koŝio – koŝia vico).

c) La propraj nomoj ofte ripetataj en iu sama teksto (ekzemple la nomo de la ĉefobjekto en iu granda informa teksto aŭ la nomoj de la ĉefaj personoj de iu beletra verko; ekzemple sinjoro Tadeo).

3.3 Dum mankas ĝenerale akceptitaj principoj pri esperantigo de diverslingvaj propraj nomoj, ĉe eventuala esperantigo estas rekomendate sekvi la modelojn de la jam tradiciiĝintaj ekzemploj: interalie, ne ĉiam sufiĉas rekte transskribi la originalan elparolon per la Esperantaj literoj, aŭ simple kopii la skriban formon aldonante al ĝi la finaĵon “-o”; necesas zorgi, ke la rezulto estu ekvilibra rilate la prononcon, skribon, kaj laŭeble facilan rekoneblon. Traduki nomojn aŭ nompartojn eblas en ĉiuj okazoj, kiam la nomo aŭ nomparto havas travideblan signifon en sia origina formo; tamen tia tradukado estas klare preferinda al prononca-skriba adapto nur kiam temas pri nomoj, kies diverslingvaj versioj similas inter si pli laŭ la signifo ol laŭ la prononco kaj skribo (kiel ĉe Nigra Maro).

3.4 Krome, oni konsideru la fonetikajn apartaĵojn de Esperanto: la esperantigo ne entenu silabe elparolendajn konsonantojn (kiel la “r” en Brno[4]), kaj prefere oni evitu nekutimajn sonkombinojn, precipe se por multaj Esperanto-parolantoj estas malfacile prononce distingi ilin de iuj pli kutimaj sonkombinoj (kiel la “rŭ” en Rŭando[5] aŭ la “ngk” en Hongkongo[6], kiujn multaj prononcus same kiel “ru” kaj “nk”).

3.5 Kiam temas pri relative novaj aŭ malmulte konataj esperantigoj (tamen nepre bezonataj en iu konkreta okazo pro la supre prezentitaj konsideroj), oni laŭeble menciu la originalan formon de la nomo parenteze aŭ piednote por eviti miskomprenon.

3.6 La neesperantigitajn proprajn nomojn laŭeble akompanu prononc-indiko konforma al la jenaj postuloj:

a) La prononc-indiko estu prezentita tuj ĉe la unua apero de la propra nomo inter rektaj aŭ rondaj krampoj per minusklaj literoj.

b) La prononc-indiko principe uzu nur la Esperantajn literojn (en la okazo de manko de ĝusta Esperanta sono responda al la alilingva oni prezentu la plej proksiman Esperantan sonon, eĉ se tiel oni nur proksimume transdonas la originalan prononcon kaj perdas iujn informojn).

c) Por indiki la akcenton oni prefere uzu la dekstran tipografian kornon super la akcentata vokalo (tio estas la modelo prezentita en la Fundamento), ekzemple [gastón varengjén]; en la okazoj, kiam ĝia uzo prezentas malfacilaĵon, oni prezentu la akcentatan vokalon majuskle (ekzemple [gastOn varengjEn]).

Rimarko 3.6.1. Kiam tio povas esti utila, precipe en fakaj aŭ enciklopediecaj tekstoj, oni povas libere prezenti diverslingvajn proprajn nomojn ankaŭ en la origina formo, eĉ se ili uzas nelatinliteran skribon. Okaze de nelatinlitera skribo estas tamen dezirinde provizi ilin ankaŭ per latinlitera formo (plene aŭ parte esperantigita) aŭ per prononc-indiko.

Rimarko 3.6.2. En specialaj okazoj, kiam la prezento de ĝusta prononco estas aparte grava, oni povas prezenti ankaŭ aliformajn prononc-indikojn (ekzemple per la uzo de la Internacia Fonetika Alfabeto aŭ iuj aldonaj tipografiaj signoj kaj rimedoj), tamen oni konsciu, ke la sola sistemo egale komprenebla por ĉiuj esperantistoj estas la uzo de la Esperantaj literoj.

3.7 Ĉiu esperantisto povas mem decidi kiuforme uzi sian nomon en la Esperanta medio. Sed oni konsciu, ke formo, kiu ne estas almenaŭ parte esperantigita, ĉiam estos konsiderata kiel fremdaĵo en Esperanta teksto kaj povas esti misprononcita aŭ iel misformita okaze de kopiado aŭ alia reuzo de tiu nomo.

4. Ĉi tiu rekomendo plene anstataŭas la antaŭajn Rekomendojn pri propraj nomoj de la Akademio de Esperanto de la jaro 1989 (el la Aktoj de la Akademio III, 1975 – 1991, Oficiala Bulteno de la Akademio de Esperanto, n-ro 11). Tiuj antaŭaj rekomendoj do perdas sian statuson de validaj rekomendoj de la Akademio de Esperanto.

Kromdeklaro pri la nomoj Zamenhof kaj Vaŝington

La Akademio de Esperanto, lige kun sia esploro pri la skribado de diversgrade esperantigitaj propraj nomoj, rekonsideris rimarkon IV en la Oka Oficiala Aldono al la Universala Vortaro. La rimarko aperis en sekcio I(B) de la Aldono:

“B) 2 propraj nomoj

Paŭl/o
Zamenhof

RIM.IV. La nomo Zamenhof komence estis uzata kun apostrofo (ekzemple en la “Unua Libro”); en la Fundamento (fine de la Antaŭparolo) ĝi aperas sen apostrofo, tiel same kiel la virnomo Vaŝington (12, 19). Dume oni trovas en la U.V., ĉe an/, la urbonomon Nov-Jork sen apostrofo, sed en la ekzercaro (37, L. 1) troviĝas Nov-Jorko, kie ne povas temi pri preseraro. Fakte temas pri neesprimita licenco al la 16a Regulo pri apostrofado de substantivoj, licenco, laŭ kiu ĉe propraj nomoj povas esti forlasata ne nur la finaĵo de l’ substantivo, sed ankaŭ la apostrofo mem.”

(Fonto: Aktoj de la Akademio II, 1968-1974, p. 12.)

La Akademio ĉi-pere nuligas tiun licencan interpreton de la apero de senapostrofaj Zamenhof kaj Vaŝington en la Fundamento kaj konstatas, ke tiuj nomformoj estas rigardendaj kiel nur parte esperantigitaj.

La estraro de la Akademio de Esperanto kaj la direktoro de la Sekcio pri Prononco: Christer Kiselman, prezidanto; Brian Moon, vicprezidanto; Probal Dasgupta, vicprezidanto kaj direktoro de la Sekcio pri Prononco; Renato Corsetti, sekretario.

Notoj

1. Notu ke kiam finaĵo aldoniĝas al iu vortobazo en Esperanto, tiu vortobazo ĉiam devas havi almenaŭ unu silabon. Tial, ekzemple, oni konsideru la nomon Bo ne plena esperantigo, sed nur parta esperantigo.

2. Ĉi tiu regulo ne validas por citaĵecaj nomoj, ekzemple la nomo de la komedio Kiel plaĉas al vi de Ŝekspiro. Sub ĉi tiun fenomenon de citaĵecaj nomoj oni ankaŭ klasigu la uzon de nesubstantivaj Esperantaj vortoj kiel propraj nomoj, ekzemple la nomojn Amplifiki kaj Kore de Esperantaj muzikgrupoj. Tiaj citaĵecaj nomoj eĉ povas enteni skribsignojn kutime ne renkontatajn ene de vortoj; ekzemplo estas la krisigno en la nomo lernu!.

3. La esperantigo povas baziĝi ne nur sur la origina lingvo de la nomo aŭ (ĉe geografiaj nomoj) sur la lingvo parolata en la nomata loko, sed sur diverslingvaj formoj: ekzemple, la Esperanta nomo Kopenhago de la dana ĉefurbo baziĝas ne sur ĝia dana nomo København [kebmháŭn], sed sur ĝiaj nomoj en multaj aliaj eŭropaj lingvoj.

4. Preferinda povus esti la formo Bruno laŭ la germana kaj latina nomoj de tiu urbo (temas pri la dua plej granda urbo de Ĉeĥujo).

5. Preferinda estas la formo Ruando (temas pri la afrika ŝtato).

6. Preferinda estas la formo Honkongo (temas pri speciala administra parto de Ĉinujo).

Laŭ Oficialaj Informoj, №22 (2013 10 10)

Ĉi tiu artikolo aperos en la novembra kajero de La Ondo de Esperanto (2013).
Ĉe represo bonvolu nepre indiki la fonton paperan (se en presaĵo) aŭ retan (se en retejo):
Papere: La Ondo de Esperanto, 2013, №11.
Rete: La Balta Ondo http://sezonoj.ru/2013/10/akademio-2/

Christer Kiselman ekde 1989 estas membro de AdE; lastatempe li oficis en AdE kiel direktoro de la sekcio pri faka lingvo kaj membro en la sekcioj pri gramatiko, pri la ĝenerala vortaro kaj pri prononco. En Esperantujo li estas konata ankaŭ pro la organizado de la esperantologiaj konferencoj en la Universalaj Kongresoj, pro redaktado de la revuo Esperantologio / Esperanto Studies kaj pro la multaj prelegoj kaj artikoloj pri temoj esperantologiaj.

La nova estraro de AdE estas kvarpersona:

Christer Kiselman, prezidanto
Probal Dasgupta, vicprezidanto
Brian Moon, vicprezidanto
Renato Corsetti, sekretario

Kiel direktoroj estis elektitaj:

Sergio Pokrovskij, Faka Lingvo
Bertilo Wennergren, Gramatiko
Markos Kramer, Ĝenerala Vortaro
Anna Lowenstein, Kontrolado de lerniloj
Alexander Shlafer, Lingva Konsultejo
Paul Gubbins, Literaturo
Probal Dasgupta, Prononco
Carlo Minnaja, Komisiono Historio de AdE
Nguyen Xuan Thu, Komisiono pri homaj nomoj

Profesoro Christer Kiselman prezentis kvar proponojn por la laborplano de la Akademio. La unua estas Priskribo de la lingvo esperanto. Li prezentas ĝin jene: “Mi volas provi prezenti pli taŭgan priskribon de esperanto, se eble kun helpo de elstaraj lingvistoj sendepende de tio, ĉu ili membras en AdE aŭ ne”.

Aleksander Korĵenkov

Laŭ Oficialaj Informoj, №21 (2013 10 01) kaj retejo de Christer Kiselman

Ĉi tiu artikolo aperos en la novembra kajero de La Ondo de Esperanto (2013).
Ĉe represo bonvolu nepre indiki la fonton paperan (se en presaĵo) aŭ retan (se en retejo):
Papere: La Ondo de Esperanto, 2013, №11.
Rete: La Balta Ondo http://sezonoj.ru/2013/10/kiselman/

Unu el la grand-sinjoroj de la Esperanto-movado sendube estas d-ro André Albault en Tuluzo. Jam oni lin omaĝis per la fest-libro De A al B[1] okaze de lia 75-jariĝo. La redakcio de La Ondo volonte kaptis la okazon de lia 90-jariĝo por la intervjuo, kiun kun la jubileulo faris Reinhard Haupenthal.

La maljunulojn (tia vi estas sojle de via 90-jariĝo) oni kutimas demandi, ĉu ia viv-sekreto situas malantaŭ ilia aĝo. Ĉu tian vi havas kaj pretas ĝin riveli?

En rilato al mia aĝo[2] kaj al eventuala vivo-sekreto, oni komprenu tiun terminon kiel “sekreto pri longa vivo”, mi emas respondi jene:

Jes ja! Mi naskiĝis la 14an de majo 1923 kaj ĉiu kalkulu mian aĝon! Sed la aĝo signifas malmulton. Ĉiu konas long-vivulojn, kiuj aspektas kaj estas junuloj. Inverse oni renkontas maljunulojn, kiuj ne travivis multajn printempojn.

Sekve estas tro frue serĉi ian sekreton, ian eliksiron pri longa vivo. Mi ne fin-vivis mian vivon kaj neniu povas antaŭdiri kia estos tiu fino. Persone mi ne volas scii antaŭe, sed entute tio ne okazos antaŭ sia horo!

Tamen kiel kuracisto kaj por plaĉi al la sindemandantoj mi provos analizi mian vivon por elserĉi la elementojn kiuj favorigas mian relativan long-vivecon.

Mia vivo-stilo: unue mi estas esperantisto kaj multaj akordiĝas opiniante, ke tiu aparteneco favorigas la long-vivecon. Due kiel kuracisto mi studis kaj ekzercis ankaŭ sofrologion[3]. Ne eblas ekzerci tiun fakon, ne profitante mem el ĝi. Kaj havi serenan vivon dank’ al sofrologio valoras ĉiun eliksiron. Krom tio mi ĝuis sobran sintenon: ne drinkis alkoholaĵojn, ne manĝegis, ktp.

Mi notu, ke kiel infano mi ĝuis pri la sama instruisto en la tuta tempo de la elementa lernejo. Li donis al ni bonajn lecionojn pri ĉiu-taga vivo. Li instruis nin per rakontoj, per trafaj bildoj kiel ekzemple jena: “Jen homo, kiu fosas sian tombon per siaj dentoj!”

Ali-parte mi en stirado de aŭtomobilo neniam danĝere kondukis. Sed mi ne fieru pri tio, ĉar la vojoj estas pli kaj pli danĝeraj kaj mi ne scias, kio povos okazi morgaŭ!

Ekster tio mi ĵuras, ke mi ne havas sekretojn de longa vivo!

Ĉu vi vidas rilaton inter via kuracisteco – kiel Zamenhof vi estis okul-kuracisto – kaj via nuna san-stato?

Fakte mi jam respondis al tiu demando. Krom ke efektive mi tre admiris Zamenhofon! Sekve fine de miaj ĉefstudoj mi decidis imiti lin ankaŭ profesie.

Mi ne forgesu, ke kune kun mia unua edzino, Hélène, kiu estis instruistino en bub-lernejo, ni decidis esti vegetaranoj. Nia tuta familio, ni ambaŭ kune kun la tri infanoj ekde ilia alveno, sekvis tiun nutro-disciplinon, ĝis kiam Hélène forlasis nin! Post tiuj 21 jaroj da kuna vivo, dum kiu ŝi zorge kaj senmanke preparis al ni bonajn pladojn laŭ vegetaraj receptoj, ĉio estis bona kaj nenio mankis al ni. Iuj konfirmos, ke tiu viv-maniero bon-efikis al ni. Aliaj pridubos. Kiu scias?

Kun ŝia malapero la vivo rapide montris al mi, ke vegetare vivi estas tre malfacile. En nia granda urbo mi konis nur unu vegetaran restoracion. Mi rapidis al ĝi en ĉiu tag-mezo. Mi rapide devis reveni al tradicia manĝo-maniero. Kaj nun kiam mi, oldulo, aliĝis al entrepreno de hejmena manĝo-liverado, mi devis konstati, ke la legomaj kaj aliaj pladoj plej ofte entenas viando-pecojn kaj lardaĵojn, kiuj ja ne konvenas al vegetaranoj. Ba! Mi ne plu apartenas al ili!

Oni povas diri, ke en la Esperanto-movado vi trapasis ĉiujn marojn kaj marĉojn: prezidanto de landa asocio, estrarano de UEA, membro kaj prezidanto (dum 12 jaroj) de la Akademio de Esperanto, por citi nur la ĉefajn. Kiu el ĉi agad-kampoj plej konvenis al vi?

Mi efektive ascendis multajn ŝtupojn de nia movado. En ĉiu el ili mi sentis min hejme kaj gemute. Mi laboris kiel konvenas kaj taŭgas en ĉiu el ili kaj ne konfuzis la rolojn. Kiel prezidanto de asocio mi konsilis agadojn, mi aranĝis diverĝajn sintenojn kaj provis trovi solvojn al la mil kaj unu problemetoj, kiuj rezultas el kuna vivo kaj el la neceso iri antaŭen por movado, kiu volas diskonigi siajn ideojn, kiu volas disvastigi lingvon. Ĉar se ĉiuj hom-grupiĝoj de kelka gravo jam de tempoj nememoreblaj provis ion tian, la Esperanto-movado tion saman efektivigas, sed kun diferenco de skalo kaj de intenseco. En 1887 Ni estis Unu, hodiaŭ ni estas jam grupo en la tuta mondo, kun kiu Oni kalkulu. Morgaŭ ni volas esti plimulto, kiun oni ne povas preteri!

Vi pravas. Ne estis la samaj problemoj ĉe la tiam tre honorinda Akademio. Kvankam similaj problemoj ankaŭ ekzistis. Sed ili ne estas plej esencaj. Esencaj estas la rilatoj kun la lingvo mem! Do problemoj leksikaj, nomenklaturaj, gramatikaj k. a. Iu kvalifis min “rimarkinda leksikografo”[4]. Efektive mi ĉiam ŝatis ekkoni la valoron de vortoj, serĉi la rilatojn inter miaj francaj vortoj, ĉu mi diru “denaskaj”, kaj miaj Esperantaj vortoj. Nova nocio en mia denaska lingvo instigis min serĉi la taŭgan replikon en la Esperanta. La inversa faro okazis kvankam malpli ofte. Sekve, mi ofte proponis t. n. “neologismojn”, kiam ŝajnis al mi, ke io mankas en “mia” lingvo. Plie mi havas vere la senton, ke “mia”, nia lingvo devas konduti, kiel la posteulo de du grandaj lingvoj de la pasinteco: la antikva greka kaj latino. Anglezo pli kaj pli riĉiĝas, absorbante pli kaj pli multajn vortojn el latino! Ni ne lasu ĝin fari tion sola. Ni almenaŭ imitu ĝin!

En intervjuo kun Lins kaj mi[5] jam en 1966 (t. e. longe antaŭ ol Auld proponiĝis kiel kandidato) vi sugestis, ke Kalocsay estu kandidato por la literatura Nobel-premio. Ĉu la ideon proponi Esperantan verkiston vi ankoraŭ trovas aktuala?

La demando kun la Literatura Nobel-premio estas, ke rajtas kandidati nur vivantaj aŭtoroj. Nu, Kalocsay delonge forlasis nin, dum oni scias, ke la kandidato Auld ne havis la bonan ideon ĝisvivi sian elekton. Ni ne povas ŝanĝi la destinon de homoj, sed ni devas trovi alian kandidaton por simila posteno. Ni estas luktanta movado kaj estas nia devo elekti homon por tia grava loko en nia strategio.

Nu, vi demandas “Ĉu vi trovas tiun klopodon ankoraŭ aktuala?”

Ĝis iu el niaj vicoj ne ricevos tiun premion, la klopodo restos aperte aktuala. Estas la tasko de niaj gvidantoj, ne nur la centraj ĉe UEA, sed ankaŭ la periferiaj, ĉe la landaj asocioj, kaj nelaste la faka organizo de verkistoj, kiu fariĝis la Akademio Literatura de Esperanto, estas kolektiva tasko spuri niajn aŭtorojn kaj taksi, kiu el ili havas sufiĉe larĝan dorson, sufiĉe grandan enverguron, por lasi nin esperi, ke li ne ruĝiĝos pro honto inter ali-lingvaj eminentaj kandidatoj!

Vian nomon – prave aŭ malprave – oni ligas al du demandoj: la land-noma nomenklaturo[6] kaj la alfabet-reformo pro la bezonoj de interreto. Ĉu ambaŭ demandojn intertempe solvis la tempo?

Prenu la germanan Franzose, kiu devenas el la oldfranca françois france: français. Ĝi sia-vice generis la rusan француз, legu: “francuz”. Zamenhof eltiris el tio la nomon de ano “franco”, senatente al la fakto, ke la rusa ~uz, germana ~ose, franca ~ois, ~ais same kiel ankaŭ la itala ~ese kaj la hispana ~és el la Latinidaj, ktp signifas nian -ano. Sekve la radiko Franc- envere nomas la landon, neniel la anon!

Ni nun do eliru el la germana Frankreich, landnomo, kaj ni ne bezonas esti tre kleraj por kompreni, ke temas pri tre olda vorto, kiu origine signifis “Ŝtato, lando de la Frankoj”, Latine Francia.

Tiu land-nomo pasis tra Alpoj kaj subiĝis al la franca palataligo klarigita de Dauzat [FRAN CI-YA], kiu iĝis en Mez-Epoko [FRAN CE] kaj finis moderne al [FRAn S.] kun la sama ortografio “France” ekde la 12a jc.

Pri Koreo oni sciu, ke Marco Polo simpligis la lokan landnomon Gaoli al Kore. Nu en tiu lingvo l kaj r estas unu fonemo (kaj unu grafemo de Hangul). Ĝi transskribiĝas per unu el ambaŭ likvidoj laŭ pozicia regulo. Do pro la fama navigatoro en la tuta mondo ekzistas nur unu landnomo, nome, Kore- por ĉi lando, krom en la lando mem kaj kelkaj el ties najbaroj. Sed enlande bone konata estas la Korean Airlines krom aliaj Anglaĵoj! Neniu uzas la radikon por nomi anon. La AdE eraris rilate tiun nomon. Ba! Neniu rimarkis tiun eraron! Divenu kial?

La 15a Regulo de la Fundamento ne povas esti tiel forte molestita de iu nomanta sin Zamenhofano. Kaj se tiu regulo ne ekzistus, tamen ekzistus la multaj lingvoj tra la mondo, kiuj klamus la saman veron. Ni povis dum la frua juneco de nia lingvo toleri kelkajn misajn nomojn, sed nun kiam ĝi adoltiĝis jam tempas por forbalai tiajn malsan-spurojn. Jam temp’ est!

… kaj la bezonoj de la interreto?

En la historio de tio, kion vi nomas la alfabet-reformo, la bezonoj de Internet aperas tute laste! Tamen jam de la fruaj jaroj ekzistis la ĝeno kaj sekve la klopodo kontraŭ la supersignaj literoj. Nun ŝajne la plejmulto akomodiĝis kun tiuj literoj, sed ĉio ne estas perfekta kaj ĉie/ĉiam povos aperi okazoj en kiuj ni aŭ niaj amikoj estos ĝenataj.

Pro tio singardemo konsilas daŭre havi sub la mano iun help-alfabeton kiu pretas servi! Des pli ke niaj specialaj literoj estas uzataj cent-procente nur por nia lingvo! Se iu “instanco” iam trovus, ke nia lingvo, tiam konsiderinde disvolviĝinta, ĝenas ĝin per sia ekspansio, ĝi povus relative facile malhelpi specife nian lingvon per serĉo kaj forpelo de tiuj niaj grafemoj. Ne timu, ni ankoraŭ ne atingis la kritikan ekspansion!

Sed oni ne miskomprenu min! Absolute ne estas demando, kiel simplistoj ŝajnigas kredi, ke oni forbalau la Zamenhofan skribon. Tiu estas emblema por nia lingvo, ĝi estas agnoskita de Unikodo, tiu repertuaro de ĉiuj kaj ĉiaj skrib-signoj de la Homaro. Ĝi estas konata de la Reto. Prezentu demandon al ĝi uzante la supersignajn literojn, la Reto respondos al vi per sama skribo. Plie forlasi tiun skribon estus fortranĉi sin el nia tuta movado, el nia pli ol centjara vivo! Tio ne estas pensebla!

Restas, ke la konata NHA, kiu ali-nomiĝis al Ralfo (Racia Alfabeto) perfekte respondas al la Zamenhofa admono: “Necesas forigi tiujn literojn”. Oni atentu ke la digramoj kaj aliaj grafemoj uzataj de Ralfo estas uzataj de naŭ el la 12 plej parolataj lingvoj de la mondo. Ni omnomis ilin “la Mondaj Grafemoj”.

En la politiko ni konas la fenomenon de elder statesman, kies konsilojn kaj opiniojn oni volonte aŭdas, sed ne nepre sekvas. Kian konsilon vi donus al la nuna UEA rigarde al ties rapide falanta membro-nombro?

Se mi estus juna kaj se oni invitus min en la estraron de UEA, mi ĝenerale konsilus al ĝi tri agadojn:

a) serĉado de alianco kun simil-cela asocio ekster la movado;

b) akiri monon ekster la movado;

c) scienca interna studado por scii, ĉu eblus interesi al la internacia lingvo pli da homoj kaj kiuj?

Por a) mi studus per internaj konferencoj kaj per similaj aranĝoj estigataj en simil-celaj asocioj ĉu alianco estus akceptita de la koncernaj membroj ambaŭflanke. Mi komencus per la asocioj, kiuj proponas starigon de Mond-Registaro, konkrete la “Mond-Civitanoj”[7]. Efektive kio povus esti pli bona volbo-ŝlosilo por nia movado, ol Mond-Registaro obeanta la principojn evidentigitajn de tiu aŭtoro? Ĝi certe defendus nian lingvon, kiel ĉiu registaro sian nacian lingvon. Kaj kio estus pli bona volbo-ŝlosilo por movado proponanta tian Mond-Registaron, ol la lingvo de Zamenhof, kiu ebligus al ĉiu Terano libere paroli kun ĉiu alia?

Por b) mi provus trovi instituciojn kapablajn kaj emajn doni stipendiojn al movadoj kiaj la nia! Mi unue rekomencus studi la aferon apud la organismoj de la Nobel-premioj. Mi resendas vin al la punkto 4, kiu estas najbara sed malsama demando. Ĉar se kolego de Kalocsay aŭ de Auld estus premiita, UEA estus en pli bona pozicio por ricevi specifan premion.

Por c) oni certe trovus pli ol unu sektoron, kien ekzerci tian reserĉon sed mi citos nur unu, evidentan laŭ mi. De kiam nia lingvo ekzistas, ni daŭre estis ĝenataj pro la supersignaj literoj kaj Zamenhof mem pli ol unu fojon admonis nin: “Forigu tiujn literojn”. Estas vere, ke li ankaŭ montris al ni kial superas alfabeto kun po litero por ĉiu sono. Des pli ke tia ĝi estas emblema por nia lingvo kaj nedisigeble apartenas al nia movado. Ni do havu du alfabetojn: unu supera per siaj supersignaj literoj, dua malhavanta ilin sed ĝuanta nur grafemojn konatajn pro ilia uzado ne nur en naŭ el la plej parolataj lingvoj de la mondo sed ankaŭ en tre diversaj aliaj! Nome, en ilia alfabeto aŭ en ilia transskribo.

Ĉu la t. n. Civito estas por vi serioza afero? Kian destinon vi antaŭvidas por ĝi?

Mi tute ne konas tiun organismon!

Vi edukis viajn infanojn en Esperanto longe antaŭ ol oni deliris pri “denaskismo”. Ĉu ĉi iom nekutiman uzon de la lingvo vi ankoraŭ juĝas dezirinda, necesa aŭ eĉ nepra?

Oni unue komprenu la pozicion de Esperantisto, ŝatanta sian lingvon meze de oceano da dubantoj, kiuj vidas nur la anglan lingvon kiel help-lingvon. Ĉu vi opinias, ke la infanoj komforte travivas tian situacion? Ili havas siajn kamaradojn eksterhejme aŭ enlerneje. Ili amikiĝas kun ili. Ĉar ili estas nek blindaj nek surdaj, ili rapide konstatas, ke neniu parolas la lingvon de paĉjo kaj de panjo. Ili tamen ekparolas ĝin. Sed ĉar neniam ili amikiĝas kun samlingvaj infanoj, krom en la plej bona okazo, unu fojon jare ĉe la Infan-kongreseto, ili ne firme povas enradikiĝi en nia ĝenerala movado! Aŭ necesus trudi al ili la enbrigadiĝon en diversaj funkcioj de tiu movado! Sed kiel gepatroj ni ne deziras tion, ĉar ni volas antaŭ ĉio, ke iliaj vivonecesaj studoj estu enkalkulitaj en iliaj celoj kaj prioritatoj.

Mi ne bedaŭras, ke ni edukis ankaŭ Esperant-lingve, sed mi ne opinias, ke la afero povu esti ĝeneraligita. La tempoj ne estas sufiĉe maturaj por tio.

Tazio Carlevaro diris, ke estas la destino de ĉiuj plan-lingvoj denove malaperi.[8] Ĉi sorton li prognozis ankaŭ por Esperanto. Ĉu vi dividas la vid-punkton de la tiĉina psikiatro?

La prognozo de Tazio Carlevaro estis facile farita. Ĉiuj nun-tempaj lingvoj, kiel ĉio homa, estas destinita malaperi. Do ankaŭ Esperanto, sed nek pli nek malpli!

Cetere ĉiuj legintoj de tiu rara aŭtoro, certe rimarkis la ĉagrenan humoron de tiu aŭtoro, preta nigrigi ĉian lumon, ĉian esper-radion. Ili ankaŭ rimarkis la elektitan skribon tiel dissemitan per krucoj (x, x, x…), kiuj pensigas pri eterna tombejo, en kiun povas eniri nenia espero al pli bona tempo!

Male mi antaŭvidas epokon, en kiu nia lingvo plene disvolviĝos kaj plene disvastiĝos en nian mondon kunigante ne nur la popolojn, sed ankaŭ iliajn korojn kaj mensojn.

Sed eble tio ne okazos en la tuja estonteco, eble pasos ankoraŭ ia tempo… La tempoj maturiĝos, kiel ĉio kiam alvenas la Printempo! Fakte tiu Carlevaro portis al ni malbonon, malmobilizante la spiritojn de iuj el niaj batalantoj, la plej fragilaj, la plej elŝireblaj.

D-ro Albault, La Ondo dankas pro la interparolo.

Referencoj

1. De A al B. Fest-libro por la 75a naskiĝ-tago de D-ro André Albault. 1923 – 14 majo – 1998 / Ed. I. Haupenthal, R. Haupenthal. [Schliengen]: Edition Iltis, 2000.

2. Kp. la aŭtobiografion en la fest-libro, p. 13-18.

3. Albault A. Sofrologio kaj la kuracanta vorto. Avangarda psikosomata medicino en Tuluzo, Francio. Saarbrücken: Iltis, 1987.

4. Albault A., Léger R. Dictionnaire Français-Espéranto. Marmande: Ed. Françaises d’Espéranto, 1961.

5. Haupenthal R., Lins U. Nobel-Premio por Kalocsay? Ni parolis kun D-ro André Albault // Germana Esperanto-Revuo, 1967, №4, p. 44-45.

6. Albault A. Vojaĝo tra la landoj. Historia-lingva studo pri la land-nomoj. Saarbrücken: Iltis, 1991. – Mult-lingva glosaro pri land-nomoj. Komplemento al “Vojaĝo tra la landoj”. Saarbrücken: Iltis, 1991.

7. Kp. d’Argenlieu O. La prodiĝa povo de la Mond-Civitanoj / Tr. el la fr. André Albault. Paris: Éditions Le Manuscrit, [2012].

8. Carlevaro T. Ĉu Esperanto postvivos la jaron 2045? 2a eld. Bellinzona: Dubois, 2000.

Ĉi tiu intervjuo aperis en la aprila-maja kajero de La Ondo de Esperanto (2013).
Atenton! Represo malpermesita! Ĉe referenco aŭ citado bonvolu nepre indiki la fonton:
Papere: La Ondo de Esperanto, 2013, №4–5.
Rete: La Balta Ondo http://sezonoj.ru/2013/05/223Albault/

Iliajn lokojn kaj tiujn de la forpasintaj kolegoj prenis la novaj akademianoj Marek Blahuš, Rudolf Fischer, Aleksander Melnikov, Tsvi Sadan, Nguyen Xuan Thu, Usui Hiroyuki, Edmund Grimley-Evans, Harri Laine kaj Ranganayakulu Potturu.

Estis reelektitaj Marjorie Boulton , Michel Duc Goninaz, Anna Lowenstein, Carmel Mallia, Sergio Pokrovskij, Otto Prytz, Amri Wandel, John Wells.

Nun la Akademio konsistas el 44 membroj:

Vilmos Benczik
Gerrit Berveling
Marek Blahuš
Marjorie Boulton
Renato Corsetti
Marcos Cramer
Probal Dasgupta
Michel Duc Goninaz
Rudolf Fischer
Edmund Grimley-Evans
Paul Gubbins
Lena Karpunina
Christer Kiselman
Boris Kolker
Ilona Koutny
Katalin Kovats
Erich-Dieter Krause
Harri Laine
Jouko Lindstedt
François Lo Jacomo
Anna Lowenstein
Ma Young-tae
Carmel Mallia
Stano Marĉek
Geraldo Mattos Gomes dos Santos
Aleksander Melnikov
Carlo Minnaja
Paŭlo Moĵajev
Brian Moon
Nguyen Xuan Thu
Barbara Pietrzak
Sergio Pokrovskij
Otto Prytz
Baldur Ragnarsson
Ranganayakulu Potturu
Alexander Shlafer
Tsvi Sadan
Saka Tadasi
Humphrey Tonkin
Usui Hiroyuki
Amri Wandel
John Wells
Bertilo Wennergren
Yamasaki Seikô

La estraro de la Akademio de Esperanto

Laŭ Oficialaj informoj, 2013, № 20 (2013 04 27)

Rezultoj de la elekto de la estraro kaj de la direktoroj de la Akademio

43 akademianoj voĉdonis por elekti la estraron kaj la direktorojn de la
Sekcioj kaj Komisionoj de la Akademio de Esperanto.

Kiel estraranoj estis elektitaj:

John Wells, prezidanto

Probal Dasgupta, vicprezidanto

Brian Moon, vicprezidanto

Renato Corsetti, sekretario

Kiel direktoroj estis elektitaj:

Christer Kiselman, Faka Lingvo

Otto Prytz, Gramatiko

Bertilo Wennergren, Ĝenerala Vortaro

Marc Bavant, Kontrolado de lerniloj

Alexander Shlafer, Lingva Konsultejo

Paul Gubbins, Literaturo

Probal Dasgupta, Prononco

Carlo Minnaja, Komisiono Historio de AdE

La estraro de la Akademio de Esperanto:

John Wells, prezidanto; Brian Moon, vicprezidanto; Probal
Dasgupta, vicprezidanto; Renato Corsetti, sekretario.