Arkivo por la kategorio 'Mondo'
14 Aŭgusto 2012 de AlKo
Hodiaŭ, la 14an de aŭgusto 2012, forpasis Sergej Petroviĉ Kapica (naskiĝis en 1928) – elstara sciencisto kaj populariganto de la sciencoj. Li apartenas al dinastio de rusaj sciencistoj: lia patro estis Pjotr Kapica, Nobel-premiito (1978), avo – Aleksej Krylov, matematikisto kaj ŝipkonstruisto. Pluraj liaj parencoj same estis famaj sciencistoj. Sergej Kapica estas premiito kaj laŭreato de pluraj ordenoj, premioj, honora membro de multaj sciencaj socioj kaj kluboj.
Legu la tutan artikolon ‘Sergej Kapica forpasis’
31 Julio 2012 de AlKo
LA HISTORIA JARO
Iom multe da datrevenoj el la rusa historio okazas ĉi-jare. Pensante pri ili mi ĉiufoje rememoris la ŝercan “Historion de Rusio de Gostomislo ĝis Timaŝev” (1868) fare de Aleksio K. Tolstoj (pli aĝa malproksima parenco de la granda romanisto). Mi ne konas esperantigon de tiu amuza poemeto, kaj tial – kvankam mi ne estas versisto – mi tradukis kelkajn verskvarojn, rilatajn al miaj temoj:
“Nia lando estas granda kaj abunda,
sed en ĝi mankas ordo”.
Komenca kroniko[1],
la jaro 6370ª (862 p. K.)
1
Aŭskultu, knaba bando,
resumon de l’ konkord’:
Abundas nia lando,
sed mankas en ĝi ord’.
2
En denso da nebuloj
de l’ frua histori’
komprenis la prauloj
ke mankas ord’ ĉe ni.
3
Decidis la civito:
“Ĉar mankas disciplin’
varengojn ni invitu
bonorde regi nin.
4
Ĝermanoj inĝenias
pri aĵoj de la mond’;
kaj nia land’ suferas,
ĉar en ĝi mankas ord’.”
Nu, pri la varengoj mi verkos alifoje, nun ni saltu en la 18-an jarcenton:
Legu la tutan artikolon ’250 jarojn antaŭe’
2 Julio 2012 de AlKo
Hispanio – ĉampiono de Eŭropo 2012
La eŭropa futbalĉampionado, kiu la unuan fojon okazis en orienteŭropaj landoj (Pollando kaj Ukrainio) finiĝis per sufiĉe prognozebla venko de Hispanio. La nacia teamo de ĉi tiu lando fariĝis la unua en la historio, kiu ĉampioniĝis 3-foje sinsekve en tri grandaj turniroj: du eŭropaj kaj unu monda. Siavice la hispana ĉeftrejnisto Vicente del Bosce faris sian rekordon: li nun havas en sia “bagaĝo” trejnovenkojn en la eŭropa ĉampionado (2012), la monda (2010), kaj krome kune kun madrida Real li dufoje triumfis en la Ĉampiona Ligo (2000, 2002). Plia rekordo estas la rezulto de la finalo: neniam antaŭe la decida matĉo finiĝis kun tioma avantaĝo: 4:0 (venkitaj estis la italoj). Krome estas la unua fojo, kiam eŭropa triumfanto sukcese defendis la titolon – pli frue la kontinenta ĉampiono nepre ne ripetis sian sukceson sekvafoje
Legu la tutan artikolon ‘Nenio ŝanĝiĝis’
28 Junio 2012 de AlKo
“Ne amu min, amu la mian!”, – diris foje Nikolao Berdjaev. Tiu formulo ideale konvenas al la personeco de Jean-Jacques Rousseau, naskiĝinta antaŭ 300 jaroj, la 28an de junio 1712 en Ĝenevo. La franca filozofo havis dumvive duoblan famon: abstraktan kaj konkretan, art-sciencan kaj individuan, kaj la du famoj ĉiam pli disiĝis ĝis lia fizika morto. Poste, ĝis nun, restis leĝe la unua, kiu estas gloro.
Legu la tutan artikolon ‘Li ree estas…’
17 Majo 2012 de AlKo
La Rusia futbala sezono 2011/12 daŭris plej longe en la historio – ĉiu teamo anstataŭ 30 kutimaj matĉojn ludis po 44. La senprecedenca longeco okazis pro la strebo sinkronigi la Rusian futbalan kalendaron kun la Eŭropa.
Ĝis nun la ĉampionado en Rusio (kaj pli frue en Sovetunio) okazis laŭ la sistemo “printempo-aŭtuno”: ĝi startis printempe kaj finiĝis aŭtune (ĉar tio estis logika el la vetera vidpunkto), malkiel en plejparto de la Eŭropaj landoj, kie la futbalbataloj komenciĝas somere kaj finiĝas en majo. La oficialaj gvidantoj de la Rusia futbalo decidis, ke la malkoincido de la “horaroj” kaŭzas ne ĉiam sukcesan ludadon de la nacia teamo kaj ankaŭ de kluboj en la Ĉampiona Ligo (ĈL) kaj Ligo Eŭropa (LE).
Legu la tutan artikolon ‘La Rusia futbalo en 2011/12′
16 Majo 2012 de AlKo
Estas iom amuze, kaj por kelkaj tio fariĝos malkovro, ke origine Severjanin taksis sian pseŭdoniman familinomon integra parto de la nomo, kaj skribis ĝin kun (post) streketo: Igor-Severjanin. La vorto signifas “nord(i)ano”, kaj tiel la poeto volis esti pli proksima al caroj, kiuj kvankam havis kutiman familinomon (ekzemple Romanov – la lasta cara dinastio), tradicie havis ankaŭ kromnomon – Petro la Granda, Aleksandro la Liberiganto ktp. Post kelka tempo la kromnomo Severjanin fariĝis “plenrajta” familinomo, kontraŭ la origina ideo.
Legu la tutan artikolon ‘Igor Severjanin: egofuturisma reĝo’
11 Majo 2012 de AlKo
Televida programo pri Esperanto (Fotis Stanisław Mandrak)
Serĉante en mia arkivo iujn informojn mi hazarde trovis la artikolon kun intervjuo farita en 2003 de loka ĵurnalistino. Ŝi demandis min, interalie, pri nerealigitaj revoj. “Viziti Albanion”, – estis la respondo. Mi naskiĝis en malgranda urbeto en la Malsupra Silezio. Ĝin ekloĝis diversaj familioj, kiuj pro ŝanĝo de limoj post la 2a Mondmilito serĉis novajn eblecojn por vivi en paco: eĉ grekoj kaj albanoj kaj ŝajnas al mi, ke precipe infanoj vivis tiam en harmonio partoprenante la saman bazan lernejon.
En 2012 Tomasz Chmielik tradukis al Esperanto la libron Hunda haŭto de la nuntempa albana verkisto Fatos Kongoli, kaj per komunaj fortoj de sponsoroj, i.a. de la alzasano Edmond Ludvig kaj de la Podlaĥia Libraro, ĝi estis eldonita en Bjalistoko. Tiu ĉi evento naskis la ideon vojaĝi al Albanio kaj renkontiĝi kun la aŭtoro. Poloj, latvino kaj svedo interkonsentis rete la renkontiĝon en Tirano la 14an de aprilo.
Legu la tutan artikolon ‘Albanio – lando de kontrastoj’
6 Aprilo 2012 de AlKo
Antaŭ ducent jaroj, la 25an de marto (Gregorie: la 6an de aprilo) 1812 naskiĝis Aleksandro Herzen (ruse: Aleksándr Ivánoviĉ Gércen, 1812–1870) – eble, la plej originala figuro en la listo de la rusaj herooj de l’ spirito de la 19a jarcento.
Infano ne tute legitima de tute fremdeca patro, li portis la inventitan germanan nomon, sed profitis privilegiojn de nobelo.
Infano de siaj epoko kaj lando kaj samtempe eŭropano, li adoptis, pli ĝuste, adaptis la filozofian modon germanan, la francan socian doktrinon kaj la anglan pasion al natura scienco. Sed li ĉiam restis kritika en la apliko de iuj ajn tendencoj aŭ sekvo de iuj ajn skoloj. Oni povas diri: li ĉie sekvis sian propran padon kiu ofte kondukis lin malproksimen de la rutina vojo.
Legu la tutan artikolon ‘Aleksandro Herzen: Iom da suno en friska akvo’
15 Marto 2012 de AlKo
La suba teksto, publikigita en la marta kajero de La Ondo de Esperanto okaze de la unua datreveno de la pasintjara katastrofo en Japanio, aperis ankaŭ en La Revuo Orienta.
Legu la tutan artikolon ‘Ligilo kun najbaroj’
10 Marto 2012 de AlKo
Komputiloj kaj interreto spertis dum la lastaj jaroj nekredeblan ekspansion. Virtuala mondo influas nian ĉiutagan vivon pli multe, ol ni konscias: komunikado per retpoŝto, retaj vendejoj, sociaj retoj, reklamo, komputilaj ludoj, retaj identecoj… Sed apud pozitiva efiko minacas al ni dependeco de retumado kaj de komputilaj ludoj, “ŝtelo” kaj misuzo de nia reta identeco, falsaj paĝaroj intence aspektantaj kiel retejo de nia banko. Ĉiam pli ofte okazas “reta ĉikano”. Kaj unu el la plej endanĝerigitaj grupoj estas infanoj, kiuj renkontiĝas kun komputiloj en pli kaj pli frua aĝo.
Legu la tutan artikolon ‘Por ke niaj infanoj retumadu sekure’
8 Marto 2012 de AlKo
Ĉi tiu jaro estas jubilea por la monda ranglisto de miliarduloj. La Nov-Jorka financa semajngazeto Forbes komencis kompili ĝin antaŭ 25 jaroj. La nuna jaro estas ankaŭ rekorda, ĉar en la listo nun estas 1226 miliarduloj kun la tolala bonhavo 4,6 trilionoj da Usonaj dolaroj (en 2011 en la listo estis 1210 riĉeguloj kun $4,5 trln). Plej multaj miliarduloj estas en Usono – 425 personoj. Sekvas Ruslando (96) kaj Ĉinio (95).
Malgraŭ la pasint-jara perdo de 5 miliardoj da dolaroj, la plej riĉa en la mondo restas la 72-jara arabdevena Meksikia magnato Carlos Slim Helu kun $69 mlrd. La duan lokon kun $61 mlrd okupas la usonano Bill Gates, la fondinto de Microsoft. Lia samlandano, investisto Warren Buffet kun $44 mlrd estas en la tria loko. En la listo de la cent plej riĉaj miliarduloj estas 13 ruslandanoj.
Legu la tutan artikolon ‘Forbes: la nombro da miliarduloj kreskas’
5 Marto 2012 de AlKo
La 5an de marto 2012 je la deka horo matene post prilaboro de ĉ. 99% de la elektoprotokoloj estis anoncita provizora rezulto de la elektado de la prezidento de Ruslando, kiu okazis la 5an de marto. Laŭ ĝi en la balotado partoprenis 65,3% de la voĉdonrajtaj ruslandanoj – je 5% pli multe ol en la parlamenta elektado en decembro 2011.
Laŭ la ricevitaj elektoprotokoloj, la voĉoj al la kvin kandidatoj estis donitaj jene:
Vladimir Putin: pli ol 45,60 milonoj da voĉoj (63,60%)
Gennadij Zjuganov: pli ol 12,31 mln (17,18%)
Miĥail Proĥorov: pli ol 5,72 mln (7,98%)
Vladimir Ĵirinovskij: pli ol 4,45 mln (6,22%)
Sergej Mironov: pli ol 2,76 mln (3,85)
Legu la tutan artikolon ‘Vladimir Putin – prezidento de Ruslando’
12 Februaro 2012 de AlKo
La 4an de marto 2012 en Ruslando okazos elektado de prezidento. Por ĉi tiu posteno estas kvin kandidatoj (laŭ la alfabet-ordo):
Vladimir Voljfoviĉ Ĵirinovskij: 65-jara prezidanto de la Liberal-Demokrata Partio de Ruslando;
Gennadij Andrejeviĉ Zjuganov: 67-jara prezidanto de la Centra Komitato de la Komunista Partio de Ruslanda Federacio;
Sergej Miĥajloviĉ Mironov: 59-jara prezidanto de la konsilio de la deputitaro de la partio Justa Ruslando;
Miĥail Dmitrijeviĉ Proĥorov: 46-jara entreprenisto, miliardulo;
Vladimir Vladimiroviĉ Putin: 59-jara prezidanto de la partio Unueca Ruslando.
Legu la tutan artikolon ‘Ruslandaj elektoj 2012: ŝancoj de la kandidatoj’
12 Januaro 2012 de AlKo
Laŭ informo de RIA Novosti la nomo Sofja/Sofija (Софья/София) estis la plej populara inter la knabinoj, naskiĝintaj en Moskvo dum 2011. “Ĝi devancis la nomon Marija (Мария), kiu estis plej supre en la nomlisto por 2010”, — rakontis en la hodiaŭa gazetara kongerenco Irina Muravjova, estro de la Moskva civilstata registrejo (ЗАГС). Post Sofja sekvas Marija, Anastasija (Анастасия), Anna (Анна) kaj Darja (Дарья).
Legu la tutan artikolon ‘Sofia kaj Aleksandro, la plej oftaj moskvanidoj’
10 Januaro 2012 de AlKo
Deklaro de Giorgio Pagano, sekretario de la Esperanto Radikala Asocio
Kiel Radikaluloj ni ĉiam rigardis kun kontraŭemo ĉiujn monopolojn. Pro tio ni pozitive rigardis al Ĉinio kaj Japanio, kiuj decidis forlasi la dolaron por siaj komercaj kaj financaj interŝanĝoj. Sed nun oni devas ankaŭ forlasi la anglan por la kulturaj interŝanĝoj.
Ne estas plu eble sekurigi al la anglo-usona mondo vivi per rento: dolaroj venditaj al la mondo, kies reala kosto estas tiu de papero, inko kaj tipografio; lingvo, kies reala kosto estas nula, konsiderinte ke ĝi estas ilia denaska lingvo.
Legu la tutan artikolon ‘Komercaj interŝanĝoj: ne al la dolaro fare de Ĉinio kaj Japanio. Kulturaj interŝanĝoj: ne al la angla fare de Eŭropo.’
