Arkivo por la kategorio 'Mondo'
21 Februaro 2016 de AlKo
21a de februaro 2016
En 2016 la temo de la Internacia Tago de la Gepatra Lingvo estas: Kvalita edukado, lingvo(j) de instruado kaj rezultoj de lernado.
Tio emfazas la gravan rolon de la gepatraj lingvoj en la strebado al kvalita edukado kaj lingva diverseco, celante la realigon de la nova programo de “Celaro 2030 por Daŭripova Evoluigo”.
Legu la tutan artikolon ‘Mesaĝo de Irina Bokova por la Tago de la Gepatra Lingvo’
1 Februaro 2016 de AlKo
1. Antaŭ 75 jaroj naskiĝis Anatolij Firsov (1941-2000), elstara sovetunia hokeisto, trifoja olimpika ĉampiono (1964, 1968, 1972), okfoja mondĉampiono (1964-71, 62 ludoj, 64 goloj).
2. Antaŭ 175 jaroj naskiĝis François-Alphonse Forel (1841-1912), svisa sciencisto, la fondinto de limnologio.
Antaŭ 100 jaroj naskiĝis Ngô Xuân Diêu (1916-85), vjetnama poeto kaj novelisto.
Legu la tutan artikolon ‘Februaro 2016: Jubileoj, memordatoj, festoj’
2 Januaro 2016 de AlKo
1. Novjarfesto.
2. Antaŭ 75 jaroj (1941) germania aerarmeo grave damaĝis la katedralon Llandaff en Kardifo.
5. Antaŭ 950 jaroj mortis Eduardo la Konfesanto (1003?-66), antaŭlasta anglo-saksa reĝo de Anglio.
Antaŭ 75 jaroj naskiĝis Hayao Miyazaki (1941-), japana reĝisoro de desegnofilmoj, aŭtoro de la populara mangao pri Naŭsika.
Legu la tutan artikolon ‘Januaro 2016: Jubileoj, memordatoj, festoj’
28 Decembro 2015 de AlKo
La ruĝaj linioj montras la vojojn, kiuj kaliningradanoj devas iri por atingi Moskvon (tra Litovio kaj Belarusio), Peterburgon (Litovio kaj Latvio/Estonio), Kaŭkazon kaj Krimeon (Pollando, Ukrainio aŭ Litovio, Belarusio, Ukrainio).
Legu la antaŭan, 21an paĝon.
Post la dissolvo de Sovetunio, Kaliningrada regiono iĝis eksklavo de Ruslando, la sola eksklavo en la mondo, kiun disigas de la “patrina” ŝtato aliaj ŝtatoj. Tio kaŭzis doganajn, vizajn kaj aliajn barojn por homoj kaj varoj. Sed samtempe la regiono malfermiĝis, reaperis alilandaj reprezentejoj kaj investoj, fondiĝis centoj da miksitaj entreprenoj.
Legu la tutan artikolon ‘Paĝoj el la historio de la Sukcena Lando (Fino)’
14 Decembro 2015 de AlKo
Vide el Bruselo
Princo Laurent ankoraŭ nun havas bonajn kontaktojn. (Foto: Eŭropa Komisiono)
Ne pasas multe da tempo antaŭ la belga princo Laurent reaperas en la lumo. Laurent estas la tria infano de la antaŭa belga reĝo Alberto II. Li estas la pli juna frato de Filipo, la nuna reĝo de la belgoj. Laŭ leĝo, princo Laurent rajtas ricevis jare de la ŝtato 300 mil eŭrojn. Ĉi-jare ne nur la rajtado je tiu stipendio kaŭzis problemon, sed ankaŭ pli stranga afero.
Legu la tutan artikolon ‘Princo Laurent denove en la lumo’
3 Decembro 2015 de AlKo
1. Monda kontraŭaidosa tago.
Antaŭ 375 jaroj (1640) duko João de Braganza estis proklamita reĝo Johano IV de Portugalio – la Iberia Unio ĉesis.
2. Antaŭ 25 jaroj (1990) la japana ĵurnalisto Akiyama Toyohiro kiel ekipano de la spacŝipo “Sojuz TM-11” iĝis la unua japana kosmonaŭto kaj la unua kosma turisto en la mondo.
3. Antaŭ 50 jaroj naskiĝis Katarina Witt (1965-), orientgermana artosketistino, dufoja olimpika ĉampiono (1984, 1988), kvarfoja mondĉampiono (1984, 1985, 1987, 1988).
5. Antaŭ 125 jaroj naskiĝis Friedrich Christian Anton “Fritz” Lang (1890-1976), elstara germana mutfilma reĝisoro.
6. Antaŭ 775 jaroj (1240) la mongola armeo de ĥano Batuo konkeris Kievon.
Legu la tutan artikolon ‘Decembro 2015: Jubileoj, memordatoj, festoj’
2 Novembro 2015 de AlKo
1. Antaŭ 1650 jaroj (365) alemanaj trupoj transiris Rejnon kaj invadis Gaŭlujon.
2. Antaŭ 200 jaroj naskiĝis Georgo Buleo (George Boole, 1815-64), angla matematikisto kaj filozofo, unu el la fondintoj de matematika logiko.
Antaŭ 50 jaroj naskiĝis Shahrukh Khan (1965-), barata aktoro kaj filmproduktanto, nomata “Reĝo de Bollywood”.
Antaŭ 50 jaroj la usona kvakero Norman Morrison (1933-65) bruligis sin ĉe Pentagono proteste kontraŭ la usona milito en Vjetnamio.
Legu la tutan artikolon ‘Novembro 2015: Jubileoj, memordatoj, festoj’
27 Oktobro 2015 de AlKo
Svetlana Aleksijeviĉ, nobelpremiito pri literaturo 2015
Iam teoriistoj parolis pri la “fino de la historio”, kio okazus se la ĝenerala venko de libereco kaj demokratio metus la finan punkton, se ne plu estus antagonismoj en la socio, kaj la mondo atingus la pinton de la homa evoluo. Ni scias nuntempe, ke libereco estis nur burleska interludo en la landoj, kiuj iam forĉasis siajn komunistajn diktatorojn. Ne la romantika teorio de Hegel pravis, sed la klasikulo La Fontaine: “La historio ĉiam instruas nin, ke simplaj homoj suferas pro la stultaĵoj de potenculoj”. Kaj tiu historio daŭras.
Legu la tutan artikolon ‘Polifonia Sufero’
25 Oktobro 2015 de AlKo
La supra foto montras la sunaisman moskeon ĉe la bordo de Terek. (Foto: Vladimir Melnik, Fotobanl “Lori”)
Mi naskiĝis en la urbo Orĝonikidze, kiu ne plu estas trovebla sur la novmodaj komputilaj mapoj. Iam nomita omaĝe al la komunisto Sergo Orĝonikidze, la urbo ricevis en 1990 sian novan oficialan nomon – nomon duoblan: Vladikavkaz (Владикавказ) en la rusa kaj Dzaŭĝikaŭ (Дзæуджыхъæу) en la oseta, la dua ŝtata lingvo de Respubliko Norda Osetio.
Legu la tutan artikolon ‘Vladikavkaz, iama ĉefurbo de Kaŭkazio’
14 Oktobro 2015 de AlKo
Dmítrij Ivánoviĉ Písarev (Дмитрий Иванович Писарев) estas la plej terura infano de la rusa kulturo. De unu flanko, ekzistas oficiala pietato al tiu figuro, liaj elektitaj verkoj kaj plenaj verkaroj estis eldonataj ĉe ĉiuj rusiaj reĝimoj, de la alia flanko – citi lin kaj mencii liajn opiniojn ĉiam estis montro de malbonaj moroj (kaj maniero por lernejanoj kaj studentoj inciti siajn instruistojn per citaĵoj el la “klasikulo”). De unu flanko li estis renoma reprezentanto de la progresemaj rondoj de la 1860aj jaroj, de la alia flanko lia radikaleco estis troa eĉ por revoluciuloj (kvankam mem li, reale, ne estis troa revoluciulo)… Ĉiuokaze, memoro pri li ne estingiĝas dum 150 jaroj.
Legu la tutan artikolon ‘Terura infano de la rusa kulturo’
10 Oktobro 2015 de AlKo
Komence de julio 2016 en la kvieta Litovia kuracurbo Birštonas okazos la 52aj Baltiaj Esperanto-Tagoj (BET-52). BET-52, kiu programe kongruas kun Kultura Festivalo, prezentos por esperantistoj ankaŭ terapiajn eblojn. La sanigaj ecoj de la loka minerala akvo kaj la eksterordinara naturo delonge allogis litovajn potenculojn, verkistojn, poetojn, pentristojn, muzikistojn. En 1945 en la Blanka vilao estis kuracata la litova poeto kaj prozisto Balys Sruoga, reveninta el la nazia koncentrejo Stuthof. Ĉi tie li verkis sian skuan verkon Arbaro de Dioj pri la koncentrejo. (En 1970 ĝin esperantigis la elstara esperantisto kaj aŭtoro de Esperanto-vortaroj Konstantinas Puodėnas, sed nur du fragmentoj de la traduko estis publikigitaj en Litova Stelo 1993, №3 kaj 1996, №1.)
Legu la tutan artikolon ‘Birštonas, kuracurbo ĉe meandro de Nemano’
9 Oktobro 2015 de AlKo
Vide el Bruselo
Ĉu la Pariza kunveno estos la lasta ŝanco eviti klimatkatastrofojn? (Foto: Eŭropa Komisiono)
Laŭ sciencistoj, Eŭropo verŝajne travivos ekstreme malvarman vintron ĉi-jare. Ili prognozas, ke la temperaturo falos sub 20 Celsiajn gradojn. Kompreneble, multaj skeptikuloj ĵetas polvon sur raportojn pri la klimata ŝanĝ(iĝ)o kaj deklaras, ke la homaro neniel respondecas pri la klimato. Klimatŝanĝiĝo, laŭ ili, estas maniero por registaroj imposti personojn.
Tamen sciencistoj daŭre indikas la mondvarmiĝon pro la grandegaj masoj da glacio degelantaj en la Arkta Oceano. La freŝa akvo verŝiĝas en la nordan Atlantikon kaj malhelpas la Golfan Marfluon alporti varman akvon el Karibio al la Norda Eŭropo. La marnivelo altiĝis tutmonde inter 17 kaj 21 cm dum la periodo inter 1901 kaj 2010. Plie, Gronlando kaj la Antarkta glacikovraĵo estas daŭre malkreskantaj ekde 1992. La averaĝa jara temperaturo en la nord-okcidenta Eŭropo altiĝis de 8,7ºC al 9,2ºC dum la lastaj 30 jaroj (1984–2013).
Legu la tutan artikolon ‘Neniu miraklo por la klimato’
1 Oktobro 2015 de AlKo
1. Antaŭ 75 jaroj (1940) Finnlando kaj Germanio subskribis aliancan kontrakton.
3. Tago de la Germania unuiĝo: antaŭ 25 jaroj (1990) GDR iĝis parto de FRG.
5. Monda instruista tago.
Antaŭ 375 jaroj naskiĝis Françoise Athénaïs de Rochechouart de Mortemart (1640-1707), konata kiel markizino de Montespan, oficiala favoratino de Ludoviko XIV, de kiu ŝi naskis sep infanojn.
Antaŭ 50 jaroj naskiĝis Mario Lemieux (1965-), elstara kanada hokeisto, legendo de Pittsburgh Penguins.
7. Antaŭ 5775 jaroj (3761 a. K.) laŭ la judismo la Eternulo kreis la mondon – komenco de la judisma tempokalkulo.
Legu la tutan artikolon ‘Oktobro 2015: Jubileoj, memordatoj, festoj’
3 Septembro 2015 de AlKo
1. Sciotago (komenco de la lernojaro) en Ruslando kaj en kelkaj ekssovetuniaj landoj.
Antaŭ 300 jaroj mortis Ludoviko XIV (1638-1715), reĝo de Francio dum 72 jaroj (1643-1715) kaj 100 tagoj – plej longe inter la reĝoj de grandaj eŭropaj ŝtatoj.
2. Antaŭ 50 jaroj naskiĝis Lennox Lewis (1965-), brita-kanada boksisto, olimpika ĉampiono (1988), plurfoja mondĉampiono en la superpeza kategorio inter 1993 kaj 2003.
Antaŭ 50 jaroj en Berlino mortis la germana verkisto Johannes Bobrowski (1917-65), naskita en Tilzito (nun: Sovetsk en Kaliningrada regiono de Ruslando).
Legu la tutan artikolon ‘Septembro 2015: Jubileoj, memordatoj kaj festoj’
15 Aŭgusto 2015 de AlKo
Rostovo la Granda (Ростов Великий = Rostóv Velíkij, ĉ. 200 km nord-oriente de Moskvo en la Jaroslavla regiono) estis fondita ĉe la larĝa, sed malprofunda lago Nero, ĉirkaŭita de marĉoj. Sub 1-1,5 metroj de akvo kuŝas plurdekmetra tavolo de ŝlimo. La teritorio ĉirkaŭ la lago estas ĝia eksa fundo, kaj la ŝlimo faras la terenon tre fekunda. Tial en la ebena marĉa regiono, riĉa je ranoj kaj kuloj, tre frue ekloĝis homoj, kaj Rostovo troviĝas inter la plej malnovaj rusaj urboj: kroniko unue mencias ĝin en la jaro 862a kiel urbon en la frufeŭda Rusa Regno de Ruriko.
Legu la tutan artikolon ‘Rostovo la Granda’
