Arkivo por la kategorio 'Mondo'

Festu la Universalan Tagon de la Infano ĉi-merkrede!

La 20a de novembro estas grava tago: en tiu tago en 1959, do antaŭ precize sesdek jaroj, la Ĝenerala Asembleo de Unuiĝintaj Nacioj akceptis la Deklaracion de la Rajtoj de la Infano. Je la sama tago tridek jarojn poste, en 1989, la Ĝenerala Asembleo akceptis la Konvencion pri la Rajtoj de la Infano.

Legu la tutan artikolon ‘Festu la Universalan Tagon de la Infano ĉi-merkrede!’

Mesaĝo al la esperantistaro okaze de la Internacia Tago de Paco

PacotagoĈiujare, tra la tuta mondo, oni festas la Internacian Tagon de Paco. La Ĝenerala Asembleo de Unuiĝintaj Nacioj deklaris la 21an de septembro tago dediĉita al plifortigo de la idealoj de paco ene de, kaj inter, ĉiuj nacioj kaj popoloj.

Legu la tutan artikolon ‘Mesaĝo al la esperantistaro okaze de la Internacia Tago de Paco’

La kazaĥa kuirarto

Beŝbarmako

Kiel vi renkontas, mi ekkonos laŭ via rigardo,
kiel vi estimas, mi ekkonos laŭ via taso.
(Kazaĥa popoldiro)

Specifaĵoj de la kazaĥa kuirarto

La kazaĥa nacia kuirarto respegulas la historion, kulturon kaj tradiciojn de la popolo. Ĝi formiĝis en la kondiĉoj de nomada vivmaniero. Origine la kazaĥoj ne havis tiom multajn receptojn, kiom estas nun: pro oftaj translokiĝoj oni ne uzis fornojn kaj preparis manĝojn sur aperta fajro, kuirante viandon en kaldrono, pretigante acidlaktajn trinkaĵojn en saketoj.

Legu la tutan artikolon ‘La kazaĥa kuirarto’

Barĉo, mirindaĵo de Orienta Eŭropo

– Ĉu vi manĝos hieraŭan barĉon?
– Jes!
– Venu morgaŭ.

Kvankam anekdoto, por barĉo ĝi pravas. En la dua kaj tria tagoj barĉo estas plej bongusta kun intensa gusto. La samo validas por alia multingredienca supo – soljanko.

Plonĝo en la historion

La historio de barĉo (belaruse: боршч, pole: barszcz, ruse kaj ukraine: борщ) plenas je enigmoj kaj malkovroj. Plurjarcenta diskuto de Ruslando kaj Ukrainio pri la aŭtoraj rajtoj estas nur epizodo. Barĉo ja estas kultura fenomeno. Diskutoj pri tio, kies ĝi estas – ukraina, rusa, belarusa aŭ pola – neniam ĉesos. Ĝenerale, barĉo estas unu el la plej konataj slavaj supoj, kaj ukraina barĉo iĝis vera komerca marko, kvankam ankaŭ ekzistas malnovlitova, pola, moskva kaj multaj aliaj barĉoj.
Legu la tutan artikolon ‘Barĉo, mirindaĵo de Orienta Eŭropo’

La pola bigoso

bigoso

Bigoso (pole: bigos) estas tre populara plado en Pollando. Plej ofte ĝi estas preparata kaj manĝata vintre. Ĝi estas deviga plado ĉe lignofajro dum vintraj sledaj amuzveturoj. Bigoso estas “peza” por la stomako, sed bongusta. Ĝia gusto pliboniĝas, se ĝi estas kelkfoje revarmigita.

Legu la tutan artikolon ‘La pola bigoso’

Cepelinoj: Litova bongustaĵo

cepelinoj

Cepelinoj (terpomkneloj) estas la plej populara tradicia, tre satiga litova bongustaĵo origine pretigata el raspita terpomo, farĉo, rostitaj lardpecetoj kaj acidkremo. Oni asertas, ke “pracepelinoj” unue aperis en Germanio kaj venis al Litovio nur antaŭ 100-150 jaroj. La nordgermana manĝaĵo Kartoffelklöße estas parenco de la litovaj cepelinoj. Litovoj modifis la konsiston de ingrediencoj (ekuzinte porkaĵan farĉon kaj rostitajn lardpecetojn) kaj aldonis al la terpomkneloj la formon de zepelino (litove: cepelinas).

Legu la tutan artikolon ‘Cepelinoj: Litova bongustaĵo’

Kenigsbergaj klopsoj

klopsoj

Somere de la jaro 2001a nia familio translokiĝis el Urala grandurbo al Kaliningrado. Danke al afabla invito de Ilona Koutny fine de septembro mi venis al Poznano por rakonti al la kursanoj de la Interlingvistikaj Studoj pri la libroeldonado de Sezonoj. Post mia prezento en amika konversacio la unua demando al mi estis: ĉu mi konas la Kenigsbergajn klopsojn? Certe!

Legu la tutan artikolon ‘Kenigsbergaj klopsoj’

Deklaro de UEA okaze de la Monda Tago de Rifuĝintoj

La 20an de junio ĉiujare, Unuiĝintaj Nacioj markas la Mondan Tagon de Rifuĝintoj. Laŭ la Pakto de UN pri Rifuĝintoj, de 1951, rifuĝinto estas iu, kiu fuĝis el sia lando pro “bone fundamentita timo pri persekutado pro sia raso, religio, nacieco, membreco en specifa socia grupo aŭ politika opinio”. Inter la multaj faktoroj devigantaj homojn forlasi siajn hejmojn estas internaj militoj, interetnaj malpacoj kaj media degenero.

Legu la tutan artikolon ‘Deklaro de UEA okaze de la Monda Tago de Rifuĝintoj’

Iom da lumo sur portreton en ombro

Adam SmithSandelin, Bo. Adam Smith. Vivo kaj verko. – Novjorko: Mondial, 2018. – 86 p.

La libro de Bo Sandelin pri Adam Smith falis en miajn manojn, dum mi legis samtempe Friedrich Hayek kaj Thomas Piketty, verkistojn kiuj signas la liberalan kaj socialan kontraŭpunktojn en la ekonomika penso. Smith staras origine de la firma vojo de la scienco, aparte de l’ merkantilistoj, sed ne tre proksime al iliaj oponantoj-fiziokratoj. Kiel tio ofte okazas kun la klasikuloj, li situas iom en ombro aperinta de l’ aŭreolo de lia aŭtoritato. Kutime li estas konsiderata liberala, pledanta por la principo “laissez faire”.

Legu la tutan artikolon ‘Iom da lumo sur portreton en ombro’

La Merkatiko-Mikso kaj Esperanto

Se vi legis kelkajn el miaj artikoloj en La Ondo de Esperanto en la serio “Merkatiko kaj Esperanto”, vi scias, ke merkatiko estas iom da scienco kaj multe da arto, kies principoj tuŝas la informadan kaj varban parton de la Esperanto-movadoj. Sed informado, varbado kaj komunikado estas fakte nur parto de merkatiko kaj per si mem ne sufiĉas por efektivigi bonan strategion. Pli vasta kaj pli utila instrumento por kompreni kaj realigi merkatikajn taskojn estas la koncepto nomata Merkatiko-Mikso, kiu montras la kernajn, nemalhaveblajn partojn de kohera pensado kaj planado por merkatikaj celoj.

Legu la tutan artikolon ‘La Merkatiko-Mikso kaj Esperanto’

Mesaĝo al Unuiĝintaj Nacioj kaj Unesko okaze de Internacia Tago de la Gepatra Lingvo

UEALa 21an de februaro 1952 la polico pafmortigis en la universitato de Dako, ĉefurbo de la hodiaŭa Bangladeŝo, plurajn manifestaciantajn studentojn. Tiuj studentoj manifestaciis por ke oni agnosku la ekziston de ilia gepatra lingvo, la bangla, kiun oni volis forigi de la universitato favore al lingvo “pli granda”, parolata de la fortuloj de la momento.

Legu la tutan artikolon ‘Mesaĝo al Unuiĝintaj Nacioj kaj Unesko okaze de Internacia Tago de la Gepatra Lingvo’

Kalle Kniivilä ekoficis en Ukrainio

Ni jam informis, ke la konata Svedia ĵurnalisto kaj esperantisto Kalle Kniivilä, eksredaktoro de Libera Folio kaj aŭtoro de kvar libroj pri Ruslando, post dumonata deĵoro kiel gazetara konsilisto en la ambasado de Svedio en Moskvo, fine de decembro estis forsendita el Ruslando. Tio estis respondo de Ruslando al la decido de Svedio ne doni vizojn al du Ruslandaj diplomatoj, suspektitaj pri ligo kun Ruslandaj sekretservoj.

Kalle Kniivilä nelonge restis en Svedio.

Legu la tutan artikolon ‘Kalle Kniivilä ekoficis en Ukrainio’

Deklaro de UEA okaze de la Tago de Homaj Rajtoj 2018 kaj la Sepdeka Datreveno de la Universala Deklaracio de Homaj Rajtoj

Okaze de la Tago de Homaj Rajtoj, la 10-a de decembro 2018, kaj festado de la 70-a datreveno de la Universala Deklaracio de Homaj Rajtoj, akceptita je tiu dato en la jaro 1948, Universala Esperanto-Asocio samtempe gratulas al Unuiĝintaj Nacioj pro ties konstanta, persista kaj longdaŭra defendo de la homaj rajtoj tra la mondo, kaj atentigas ke, pli ol iam ajn antaŭe, la popoloj de la mondo bezonas la Deklaracion kaj la principojn kiujn ĝi entenas. Ĉie la homaro frontas diskriminacion (interalie diskriminacion surbaze de la lingvo), uzadon de perforto anstataŭ paca dialogo, kaj forgesemon antaŭ la lecionoj de la historio.

Legu la tutan artikolon ‘Deklaro de UEA okaze de la Tago de Homaj Rajtoj 2018 kaj la Sepdeka Datreveno de la Universala Deklaracio de Homaj Rajtoj’

Esperantismo kaj novaj ŝtatoj

Revuo Esperanto

Antaŭ cent jaroj, kiam ĝis la fino de la Granda Milito restis nur kelkaj semajnoj, en la septembra-oktobra numero de la revuo Esperanto aperis artikolo de Edmond Privat, dediĉita al novaj ŝtatoj, aperintaj en la teritorio de Ruslanda Imperio, kiu ĉesis ekzisti en 1917. Privat esperis, ke post nacia liberiĝo venos internacia refratiĝo, sed tio ne realiĝis…

Edmond PrivatEble la ĉefa rezultato de la milito estos la renaskiĝo de diversaj ŝtatoj en orienta Eŭropo precize en tiu parto de l’ mondo, kie aperis Esperanto. Preskaŭ neniu en Okcidento komprenis kaj antaŭvidis, ke fatale tiu granda skuo devos inciti la multajn gentojn de l’ rusa Imperio barakti por regajni ilian antikvan sendependecon. Eĉ hodiaŭ, ekzistas multaj personoj, kiuj volonte diras pri Ukrainio aŭ Litovujo, ke ili ne ekzistas, kaj ĉiu povas vidi, ke politikistoj neantaŭvidemaj laboras ankoraŭ por restarigo de vasta unu Rusujo.

Legu la tutan artikolon ‘Esperantismo kaj novaj ŝtatoj’

Unesko-Kuriero, 2018, №3

Unesko-KurieroAperis la tria numero por ĉi jaro de la Esperanta versio de Unesko-Kuriero, eldonata papere kaj bitversie de la Esperanto-Centro “Ora Ponto” en Ĉinio sub la aŭspicio de UEA. La revuo renovigis la eldonadon de la revuo post kelkjara paŭzo financmanka en 2016, danke al “grandanima apogo de la Ĉina Popola Respubliko” en la ses oficialaj lingvoj de Unuiĝintaj Nacioj. Krom tiuj ses, aldoniĝis, “permesate de Unesko”, Esperanto, la portugala kaj la sarda.

Legu la tutan artikolon ‘Unesko-Kuriero, 2018, №3’

Helpi al blindsurduloj!

La 27an de julio, je la Internacia tago de blindsurduloj, la Ruslanda ŝtata fonduso “Со-единение” (kunigo) iniciatus retkampanjon “Reverse” por logi atenton al tiaj homoj. Hodiaŭ ne ekzistas preciza statistiko pri kvanto da ili en la lando. La retkampanjo povos atingi homojn en plej foraj anguloj de la lando, helpi al ili ekscii pri la fonduso “Kunigo” kaj ricevi helpon!

Legu la tutan artikolon ‘Helpi al blindsurduloj!’

UEA elektiĝis en gvidan neregistaran grupon ĉe Unuiĝintaj Nacioj

Rezulte de diplomatiaj elpaŝoj en Novjorko kaj Ĝenevo, UEA elektiĝis por trijara periodo en la estraron de internacia kunordiga grupo de neregistaraj organizoj ĉe Unuiĝintaj Nacioj, konata per la mallongigo CoNGO (pron. “kongo”).

Legu la tutan artikolon ‘UEA elektiĝis en gvidan neregistaran grupon ĉe Unuiĝintaj Nacioj’

UEA pri la Monda Tago por Kultura Diverseco

Ĉiujare je la 21a de majo, la komunumo de Unuiĝintaj Nacioj festas la Mondan Tagon por Kultura Diverseco por Dialogo kaj Evoluigo. Tiu festado unue okazis en la jaro 2002, sekve de aprobo fare de la Ĝenerala Konferenco de Unesko, en novembro de la antaŭa jaro, de la Universala Deklaracio pri Kultura Diverseco.

Legu la tutan artikolon ‘UEA pri la Monda Tago por Kultura Diverseco’

Deklaro de UEA okaze de la Tago de Holokaŭsta Memoro

ueaĈiujare la 27an de januaro Unuiĝintaj Nacioj rekonas la Tagon de Holokaŭsta Memoro, la tagon de la liberigo de la ekstermejo Auschwitz-Birkenau kiun starigis la Nazioj kiel parton de sia programo de genocido. Temas pri tago de funebrado, ĉiujara promeso neniam forgesi tiujn kiuj mortis nek la monstrecon de la genocido kiu detruis ilin, kaj tago kiam la popoloj de la mondo estas alvokataj eldiri la vortojn “Neniam Plu” – neniam plu oni permesu ke tiaj barbarismaj agoj okazu.

Legu la tutan artikolon ‘Deklaro de UEA okaze de la Tago de Holokaŭsta Memoro’

Novaj horizontoj trans Plutono

Plutono

En 2015 la spacmisio “Novaj Horizontoj”, sendita de NASA en 2006, vizitis Plutonon, la lastan planedon de la sunsistemo, kiu neniam antaŭe estis esplorita de spacesplorilo. Efektive, Plutono ne plu estas konsiderata planedo, ĉar samjare, en 2006, la Internacia Astronomia Unio decidis modifi la difinojn de planedo kaj kreis novan grupon de etaj astroj nomataj “nanoplanedoj”, al kiu nun apartenas Plutono kaj kelkaj aliaj similaj objektoj, eĉ pli foraj de Suno. La esplorilo “Novaj Horizontoj” preterflugis Plutonon kaj estis direktita por viziti ankoraŭ pli foran astreton, unu el multegaj orbitantaj Sunon en la tiel nomata Kuiper-a Zono.

Legu la tutan artikolon ‘Novaj horizontoj trans Plutono’