Arkivo por la kategorio 'Historio'
1 Decembro 2013 de AlKo
1. Monda kontraŭaidosa tago.
Antaŭ 100 jaroj (1913) en Bonaero ekfunkciis la unua sudamerika metropoliteno.
Antaŭ 100 jaroj mortis la estona verkisto Juhan Liiv (1864-1913).
3. Antaŭ 100 jaroj naskiĝis Nikolaj Rytjkov (1913-73), sovetunia aktoro kaj esperantisto.
Antaŭ 50 jaroj naskiĝis Terri Schiavo (Theresa Schindler, 1963-2005), kies grava malsano kaŭzis grandan polemikon pri eŭtanazio.
Antaŭ 125 jaroj mortis Carl Zeiss (1816-88), germana inĝeniero, fondinto de la optika fabriko Zeiss.
4. Antaŭ 100 jaroj naskiĝis Robert Adler (1913-2007), aŭstra-usona inventisto, kreinto de teleregilo por televidilo.
Antaŭ 50 jaroj naskiĝis Sergej Bubka (1963-), sovetunia-ukrainia stangosaltisto; lia mondrekordo (6,15 m), starigita en 1993, ĝis nun ne estas superita.
Antaŭ 450 jaroj (1563) en Trento finiĝis la 19a romkatolika koncilio, kiu ellaboris strategion por kontraŭi la reformacion.
Legu la tutan artikolon ‘Decembro 2013: Jubileoj, memordatoj kaj festoj’
1 Novembro 2013 de AlKo
1. Monda Vegana Tago.
Antaŭ 125 jaroj mortis Nikolaj Prĵevaljskij (1839-1888), rusa vojaĝanto kaj natursciencisto.
2. Antaŭ 75 jaroj (1938) la Viena Arbitracio donis al Hungario parton de la suda Slovakio kaj la sudon de la Karpata Rutenio.
3. Antaŭ 100 jaroj naskiĝis Catherine Schulze (1913-1999), usona esperantistino kaj mecenato de Esperanto (NASK, ESF).
Legu la tutan artikolon ‘Novembro 2013: Jubileoj, memordatoj kaj festoj’
5 Oktobro 2013 de AlKo
La 5an de oktobro 1713 naskiĝis Denis Diderot.
Tempora mutantur et nos mutamur in illis. 300-jariĝo de Denis Diderot… Kiel rapide pasas la tempo! Konscie vivinte pli ol sesonon de tiu periodo mi klare komprenas (sentas) ties kompaktan mallongon. Duonjarcento kaj aldone – historia peco reprezentata kiel preskaŭ persone travivita realaĵo, pere de vasta legado: socia, beletra kaj filozofia.
Legu la tutan artikolon ‘Tempora mutantur’
3 Oktobro 2013 de AlKo
1. Internacia Maljunula Tago.
Fondotago de Ĉina Popola Respubliko.
Antaŭ 75 jaroj (1938) la germana armeo invadis en Sudetion, kaj la pollanda armeo invadis en Teŝinan Silezion.
2. Antaŭ 750 jaroj (1263) ĉe Largs okazis batalo inter la armeoj de Norvegio kaj Skotlando.
3. Tago de la germana unueco.
Antaŭ 75 jaroj estis ekzekutita la sovetia esperantisto Vladimir Varankin (1902-1938), aŭtoro de la romano Metropoliteno.
Legu la tutan artikolon ‘Oktobro 2013: Jubileoj, memordatoj kaj festoj’
4 Septembro 2013 de AlKo
1. Sciotago (komenco de la lernojaro) en Ruslando kaj kelkaj ekssovetuniaj landoj.
2. Antaŭ 175 jaroj naskiĝis Liliuokalani (Lydia Kamaka’eha Paki, 1838-1917), la lasta reĝino de Havajo (1891-1893).
3. Antaŭ 1150 jaroj (863) la armeo de Romana Imperio (Bizancio) venkis arabojn ĉe la rivero Lalakaon.
Legu la tutan artikolon ‘Septembro 2013: Jubileoj, memordatoj kaj festoj’
24 Aŭgusto 2013 de AlKo
La 9a Universala Kongreso de Esperanto de la jaro 1913 devintus esti invitita al Ĝenovo, sed pro organizaj problemoj, interalie, la demisio de la prezidanto de la LKK, ĝi ne povis okazi en Italio. Kiel alternativo oni decidis pri Berno (Svislando), kiu estis je dispono kiel kandidato kune kun Edinburgo kaj Bukareŝto. Pro tio Zamenhof skribis al Hippolyte Sebert, la gvidanto de la Esperantista Centra Oficejo en Parizo, la sidejo de la Konstanta Komitato de l’ Kongresoj (KKK), siajn dubojn pri la senco organizi la kongreson en Berno, des pli ke en ĉi tiu urbo atendis la esperantistojn kelkaj tre influaj kontraŭuloj de Esperanto, precipe idistoj, kiuj povus fari publikan skandalon. Krom tio li timis, ke mankos sufiĉaj aliĝantoj kaj partoprenantoj. Zamenhof proponis al Sebert rezigni pri la UK en 1913 kaj koncentri ĉiujn fortojn al la jubilea kongreso en Parizo en 1914.
Legu la tutan artikolon ‘En Berno antaŭ cent jaroj’
1 Junio 2013 de AlKo
1. Internacia Infana Tago.
2. Antaŭ 25 jaroj forpasis la plej fama hinda aktoro Raj Kapoor (1924-1988).
3. Antaŭ 50 jaroj forpasis Johano la 23a (Angelo Giuseppe Roncalli; 1881-1963), romkatolika papo (1958-1963).
9. Antaŭ 50 jaroj naskiĝis la usona filmaktoro John Christopher “Johnny” Depp (1963-).
Legu la tutan artikolon ‘Junio 2013: Jubileoj, memordatoj kaj festoj’
1 Majo 2013 de AlKo
1. Internacia laborista tago.
2. Antaŭ 75 jaroj naskiĝis Moshoeshoe II (Constantine Bereng Seeiso, 1938-1996), reĝo de Lesoto (1966-1990, 1995-1996).
Antaŭ 25 jaroj mortis la sovetunia esperantisto, tradukisto Nikolaj Danovskij (1905-1988).
3. Internacia tago de la libereco de la gazetaro.
Legu la tutan artikolon ‘Majo 2013: Jubileoj, memordatoj, festoj’
9 Aprilo 2013 de AlKo
“Ametistoj” – unu el la grupoj formitaj en la junulara tendaro OrSEJT-19, okazinta antaŭ 36 jaroj, en aŭgusto 1977 ĉe la bordo de la Urala lago Turgojak. Staras la dua de maldestre Aleksander Korĵenkov, sidas plej dekstre Jevgenij Perevertajlo.
En la populara socia reto Vkontakte ĵus aperis albumo kun pli ol sesdek fotoj, faritaj en Sovetuniaj esperantistaj renkontiĝoj dum 1977-1980, interalie en la someraj junularaj tendaroj OrSEJT-19 (Uralo) kaj OrSEJT-20 (Siberio), kaj en kelkaj renkontiĝoj volga-uralaj REVU.
Legu la tutan artikolon ‘Historio sur fotoj: jaroj 1977-1980′
1 Aprilo 2013 de AlKo
01. Ŝercotago (Stultula tago).
Antaŭ 100 jaroj naskiĝis la rumandevena usona esperantistino Giselle (Ĝiĝi) Harabagiu (1913–2001), stariginta omaĝe al sia frato Henriko la pokalon Harabagiu por honori novajn talentojn en la Belartaj Konkursoj de UEA.
02. Antaŭ 125 jaroj naskiĝis la armena sovetia verkistino Marietta Ŝaginjan (1888–1982).
Antaŭ 500 jaroj (1513) la hispana konkistadoro Juan Ponce de León malkovris Floridon.
Legu la tutan artikolon ‘Aprilo 2013: Jubileoj, memordatoj, festoj’
3 Marto 2013 de AlKo
Eseo de Sergio Pokrovskij
Pasintjare mi verkis pri la Granda Malordo en la Moskva Regno[1]; nun venas 400-jariĝo de rilata evento, la surtroniĝo de la dinastio Romanovoj, kiu estas alternativa limo por fermi la epokon de la Granda Malordo (se oni preferas prezenti ĝin kiel interdinastian periodon).
Legu la tutan artikolon ‘La unuaj Romanovoj’
28 Decembro 2012 de AlKo
Żelazny, Walter. Ludwik Zamenhof. Życie i dzieło. Recepcja i reminiscencje. Wybór pism i listów. [= Ludwik Zamenhof. La vivo kaj verko. Percepto kaj komentarioj. Elektitaj tekstoj kaj leteroj]. – Kraków: Zakład Wydawniczy “NOMOS”. – 292 paĝoj.
Permesu al mi komenci per la konstato, ke ni havas antaŭ niaj okuloj la libron en ĉiu dimensio eksterordinaran! Polaj humanismaj kaj sociaj sciencoj “ne pekas” pri la originaleco de la esploroj kaj temoj, kiuj tre ofte estas importataj (ekzemple, ni nun havas la modon pri la postkolonialismaj studoj, dum samtempe preskaŭ neniu memoras alian tradicion en tiu temo, la verkon de Daniel Beauvois). En ĉi tiu kunteksto, la libro de Walter Żelazny estas honorinda escepto, kiu de la unua ĝis la lasta paĝo starigas demandojn neniam starigitaj aŭ starigas ilin alimaniere ol tradicie. Ĝi estas monografio dediĉita al la vivo kaj verko de Ludoviko Zamenhof, kies vivo, kiel prave rimarkas la aŭtoro, estas kutime reduktita al la lingvo Esperanto, silentigante aŭ malakceptante la temon de la juda identeco kaj la manieron, en kiu ĝi determinis la sorton de la Zamenhofaj agoj.
Legu la tutan artikolon ‘Internacie grava kontribuo’
17 Decembro 2012 de AlKo
Antaŭ 175 jaroj, la 27an de januaro (Gregorie: la 8an de februaro) 1837 en Suwałki (Pola Reĝolando en Ruslanda Imperio) en la familio de Fajba Voljfoviĉ kaj Rajna Percovna Zamenhof naskiĝis Motelj, pli bone konata kiel Mark Fabianoviĉ (Esperante: Marko) Zamenhof, la patro de la aŭtoro de Esperanto. Okaze de ĉi tiu datreveno La Ondo aperigas ĉi-jare serion da artikoloj, verkitaj surbaze de dokumentoj trovitaj en bibliotekoj kaj arkivoj.
En la oktobra Ondo vi povis konatiĝi kun tri dokumentaroj pri Marko Zamenhof, trovitaj en la Ruslanda Ŝtata Historia Arkivo (ruse РГИА = RGIA) en Peterburgo[1], kaj ĉi-foje ni daŭrigas la temon. Ni rememoru, ke RGIA estas unu el la plej grandaj kolektejoj de dokumentoj en la mondo. Ĝi enhavas pli ol sep milionojn da dokumentoj. La arkivo estas dividita je pli ol mil fondaĵoj (ruse: фонд), konsistantaj el multegaj fakoj (ruse: опись). En ĉiu fako estas pluraj dokumentaroj (ruse: дело = afero), kiuj konsistas el unu ĝis miloj da dokumentoj, kiuj povas esti unupaĝaj kaj plurcentpaĝaj.
Legu la tutan artikolon ‘Mark Zamenhof: Novaj dokumentoj, novaj enigmoj…’
11 Decembro 2012 de AlKo
Skizo de Sergio Pokrovskij
1150 JAROJN ANTAŬE
1150 jaroj ne estas tre ronda jubileo, tamen la redakcio de La Ondo decidis omaĝi la datrevenon de evento, per kiu komenciĝas la skribita historio de Ruslando. (Samtempe, en la jaroj 862a/863a, okazis ankoraŭ unu epokfara evento: S-ta Cirilo elpensis slavonan alfabeton; sed pri tio mi jam rakontis en ampleksa eseo[1].)
Laŭ la Komenca Kroniko[2], jeno okazis antaŭ 1150 jaroj en Novgorodo la Granda, en la nordokcidenta Rusio:
Legu la tutan artikolon ‘Ruriko kaj liaj fratoj’
20 Novembro 2012 de AlKo
Eseo de Sergio Pokrovskij
Antaŭ 400 jaroj, la 25an de oktobro de la jaro 7121ª (gregorie 1612-11-04) la moskva garnizono de caro Vladislavo la 1ª kapitulacis kaj forlasis Kremlon; per tiu evento la rusaj historiistoj (aŭ politikistoj) datas la finon de la Granda Malordo (Великая Смута) en Rusio.
Formale kelkaj epizodoj kaj roluloj de la Granda Malordo similas tiujn de la Milito de la Rozoj en Anglio, okazinta 150 jarojn pli frue; tamen la skalo de la rusia katastrofo estis nekompareble pli vasta: pli ol supraĵa dinastia kverelo en la reganta klaso, ĝi ĝisfunde implikis la tutan socion kaj estis vera civitana milito, la unua en la historio de Rusio.
Legu la tutan artikolon ‘La Granda Malordo’
