Arkivo por la kategorio 'Historio'
3 Junio 2015 de AlKo
1. Internacia Infana Tago.
Antaŭ 800 jaroj (1215) la mongola armeo konkeris Pekinon (Zhongdu).
Antaŭ 50 jaroj naskiĝis Larisa Lazutina (1965-), sovetunia kaj ruslanda skiistino, okfoja olimpika ĉampiono, 11-foja mondĉampiono.
Antaŭ 200 jaroj mortis marŝalo Louis Alexandre Berthier (1753-1815), militministro kaj ĉefo de la stabo de Napoleono.
2. Antaŭ 275 jaroj naskiĝis markizo Alphonse François de Sade (1740-1814), verkisto kaj filozofo, de kies familinomo devenas la vorto “sadismo”.
Antaŭ 175 jaroj naskigis Thomas Hardy (1840-1928), angla verkisto.
Legu la tutan artikolon ‘Junio 2015: Jubileoj, memordatoj kaj festoj’
27 Majo 2015 de AlKo
Se oni povus krei kolieron el Ruslandaj urboj, inter la plej belaj bidoj certe estus Tobolsko. Ja se vi ne venis Siberion, vi ne vidis Ruslandon kaj se vi ne vizitis Tobolskon, do Siberion vi ne vidis.
Sen ĝeni indiĝenojn
Ĉi tiu urbo estis fondita en printempo 1587, kiam la cara komisiito Danil Ĉulkov kun sia taĉmento venis en la iaman Siberian ĥanlandon, jam konkeritan de la kozaka atamano Jermak. La novan urbon li establis en bela loko, sur kruta bordo de la larĝa rivero Irtiŝo. Jam en 1590 Tobolsko (ruse: Тобольск) iĝis la ĉefurbo de Siberio, kie koncentriĝis la tuta armea, juĝa kaj plenuma povo de la regiono, kiu etendiĝis de la Urala montaro ĝis Alasko. La ĉefaj valoraĵoj tiutempe estis ne nafto kaj gaso, sed feloj. Zibeloj, martesoj, musteloj, ermenoj – peltoj el feloj de tiuj ĉi bestoj estis konsiderataj signo de riĉeco kaj majesto.
Legu la tutan artikolon ‘Tobolsko, la unua ĉefurbo de Siberio’
24 Aprilo 2015 de AlKo
[Musklaku la supran foton por pligrandigi ĝin.]
Hodiaŭ, la 24an de aprilo, estas memortago por la genocido de la armena popolo. Ĝuste antaŭ cent jaroj en Otomana (Osmanida) Imperio komenciĝis persekutado de la armenoj. En ĉi tiu malgaja tago ni memoras, ke en Armenio estis kaj estas relative vigla Esperanto-movado. Ekzemple, antaŭ 50 jaroj en la revuo Esperanto aperis la supra foto kun jena artikoleto:
Legu la tutan artikolon ‘Armenio: Malgaja memordato’
9 Aprilo 2015 de AlKo
Legu la antaŭan, 19an paĝon
La antaŭaj 18 paĝoj estas legeblaj en nia arkiva retejo.
La somera ofensivo
Komencinte la someran ofensivon de 1944 la trupoj de la 3a Belarusa fronto (grupo da armeoj en USSR) gvidata de generalo Ivan Ĉernjaĥovskij la 13an de julio liberigis Vilnon de la naziaj okupintoj. Post kelktaga regrupiĝo la ofensivo rekomenciĝis, kaj la 1an de aŭgusto la germaniaj trupoj estis forpelitaj el Kaŭno. Post konkero de kelkaj apudlimaj loĝlokoj la ofensivo estis haltigita en la okcidento de Litovio. En tiu periodo la komandantaro de la 3a Belarusa fronto pretigis decidan operacon, dum la germana armeo perfektigis sian defendon.
Pli sude, en la norda Belarusio la 26an de julio estis liberigita Grodno kaj sekvatage ankaŭ Belostoko. La Ruĝa Armeo transiris Nemanon kaj daŭrigis okcidenten ĝis la antaŭmilita ŝtatlimo, forlasita en junio 1941.
Legu la tutan artikolon ‘Paĝoj el la historio de la Sukcena Lando (20)’
2 Aprilo 2015 de AlKo
1. Antaŭ 200 jaroj naskiĝis Otto Leopold von Bismarck (1815-98), la unua kanceliero de Germana Imperio (1871-90), la unuiginto de Germanio, konata kiel “La Fera Kanceliero”.
2. Antaŭ 175 jaroj naskiĝis Émile Zola (1840-1902), franca verkisto, ĵurnalisto kaj sociaganto.
5. Pasko laŭ la Gregoria kalendaro.
Palma Dimanĉo laŭ la Julia kalendaro.
Antaŭ 200 jaroj (1815) ekerupciis la vulkano Tambora en Indonezio; ĉ. 90 mil personoj pereis.
Legu la tutan artikolon ‘Aprilo 2015: Jubileoj, memordatoj kaj festoj’
2 Marto 2015 de AlKo
1. Antaŭ 450 jaroj (1565) estis fondita Rio-de-Ĵanejro.
Antaŭ 200 jaroj (1815) Napoleono revenis al Francio el sia ekzilo en Elba.
2. Antaŭ 50 jaroj (1965) la usona aerarmeo komencis konstantan bombadon de D. R. Vjetnamio.
5. Antaŭ 200 jaroj mortis Franz Anton Mesmer (1734-1815), germana medicinisto, kreinto de la animala magnetisto, nun konata kiel mesmerismo.
Antaŭ 75 jaroj mortis Cai Yuanpei (1868-1940), ĉina edukisto kaj revoluciulo, subtenanto de Esperanto.
6. Antaŭ 200 jaroj naskiĝis Pjotr Jerŝov (1815-69), rusa poeto kaj prozisto.
Legu la tutan artikolon ‘Marto 2015: Jubileoj, memordatoj kaj festoj’
18 Februaro 2015 de AlKo
Sarafian, Spiros. La Troja Milito. – Ateno: Spiros Sarafian, 2014. – 157 p., il.
Ĉiuj eŭropanoj de mia aĝo rajtas diri: “Kiam niaj prauloj, la grekoj, batalis ĉe Trojo…”. Fakte ni estis edukitaj tiel, kaj por ni antaŭ Grekujo la mondo estis, por uzi la biblian esprimon, tohuvabohuo, la origina ĥaoso. Efektive tio, kion la greka scienco akiris en kelkaj jarcentoj, estas nekredebla, kaj ankoraŭ hodiaŭ, se vi diras al preterpasanto, ke la antikvaj grekoj sciis, ke la tero estas globforma kaj kalkulis la grandecon de ĝi, verŝajne vi renkontos mir-rigardon.
Legu la tutan artikolon ‘La Troja Milito’
16 Februaro 2015 de AlKo
Aibara Susumu. A Taisho Era Japanese Elite’s Consideration of the Baha’i Movement. – Tankobon: Foad Katirai, 2014. – 202 p., il.
Tiu ĉi libro estas la editorita publikigo en du partoj – de la japana kaj de komentita kaj vaste prinotita angla versioj – de disertacio el 1925 de unu el la plej unuaj japanaj bahaanoj, Aibara Susumu. La editoro kaj eldonanto, Foad Katirai, ricevis la verkon de la vidvino de la aŭtoro, kies elkora deziro estis vidi ĝin publikigita.
Legu la tutan artikolon ‘La unua scienca prezento de la Bahaa Kredo en Japanio’
1 Februaro 2015 de AlKo
1. Antaŭ 150 jaroj (1865) Abraham Lincoln subskribis la 13an amendon al la usona konstitucio pri abolo de sklaveco.
2. Antaŭ 25 jaroj mortis Paul Ariste (1905-90), estona lingvisto, poligloto kaj esperantisto.
4. Antaŭ 75 jaroj estis ekzekutita Nikolaj Jeĵov (1895-1940), popolkomisaro pri internaj aferoj de USSR (1936-38), unu el la organizantoj de la Granda Purigo (1937-38).
Antaŭ 25 jaroj mortis Henrik Seppik (1905-90), estona esperantisto, aŭtoro de la populara lernolibro La tuta Esperanto.
Legu la tutan artikolon ‘Februaro 2015: Jubileoj, memordatoj kaj festoj’
26 Januaro 2015 de AlKo
La fervoja linio el Moskvo al Belorusio, Litovio, Centra kaj Okcidenta Eŭropo pasas tra Smolensk (Смоленск). Nenombreblajn fojojn mi veturis trajne tra la urbo, vidante malproksimete belajn siluetojn de preĝejoj. Ĉiam allogaj aspektas tiuj siluetoj, sed kia estas la urbo mem? Smolensk etendiĝas ambaŭborde de Dnepro kiel Kievo, sur sep montetoj kiel Moskvo. De la montetoj aperas spirohaltiga pejzaĝo.
Legu la tutan artikolon ‘Smolensk, heroa urbo sur sep montetoj’
21 Januaro 2015 de AlKo
Nia trezoro
Ni, esperantistoj, bone scias, ke Lazarj Markoviĉ Zamenhof (1859-1917) estas la aŭtoro de Esperanto, la kreinto de la homaranismo, la tradukinto de Biblio (pli ĝuste, de la Malnova Testamento, la Novan li lasis traduki al la kristanoj) kaj Hamleto, sed ni malofte memoras pri lia rolo en la organizado de la movado por disvastigo kaj utiligo de Esperanto.
De la Unua Libro al la unua gazeto
Legu la tutan artikolon ‘Zamenhof kaj la movado’
3 Januaro 2015 de AlKo
1. Novjarfesto.
Antaŭ 1250 jaroj naskiĝis Alî ibn Musa al-Ridha (765-818), ŝija imamo, la okageneracia posteulo de Mohamedo.
Antaŭ 50 jaroj naskiĝis Małgorzata Handzlik (1965-), pola esperantistino kaj membro de la Eŭropa Parlamento.
Legu la tutan artikolon ‘Januaro 2015: Jubileoj, memordatoj kaj festoj’
14 Decembro 2014 de AlKo
Post la Granda Milito
ALVOKO AL LA DIPLOMATOJ
de D-ro L. L. Zamenhof
Okaze de la Zamenhofa Tago ni publikigas la alvokon, kiu unue aperis Esperante kaj angle en The British Esperantist (1915, №123, p. 51–55), poste en Esperanto (1915, №4, p. 42-43 kun iom ŝanĝita subtitolo (“Alvoko al diplomatio. Letero de doktoro L. L. Zamenhof”). Probable ĝi estis verkita verkita ĝuste antaŭ cent jaroj, fine de 1914 – vd. leterojn de Zamenhof al Sebert de la 30a de decembro 1914 (Orig3: 2686) kaj de 6 feb 1915 (Orig3: 2697–2698). Atentu, ke en ĉi tiu alvoko Zamenhof ne uzis la vorton “Esperanto”.
Terura milito ekkaptis nun preskaŭ la tutan Eŭropon. Kiam finiĝos la grandamasa reciproka buĉado, kiu tiel forte malhonoras la civilizitan mondon, kunvenos la diplomatoj kaj penos reordigi la rilatojn inter la popoloj. Al vi, al tiuj estontaj reordigantoj, mi nun min turnas.
Legu la tutan artikolon ‘Post la Granda Milito’
3 Decembro 2014 de AlKo
1. Monda kontraŭaidosa tago.
2. Antaŭ 75 jaroj naskiĝis Humphrey Tonkin (1939-), filologo, brita kaj usona esperantisto, prezidanto de UEA (1974-80).
4. Antaŭ 50 jaroj naskiĝis la turka kantistino Sertab Erener (1964-), gajninto de la Eŭrovido-Kantokonkurso en 2003.
6. Antaŭ 25 jaroj (1989) en la Montreala Politekniko la kanada kontraŭfeministo Marc Lépine mortigis 14 junulinojn kaj sin mem.
8. Antaŭ 100 jaroj (1914) ĉe Falklandoj la brita mararmeo de Sturdee venkis la germanan mararmeon de von Spee.
Antaŭ 150 jaroj mortis Georgo Buleo (George Boole; 1815-64), fondinto de la “bulea algebro” kaj de la matematika logiko.
Legu la tutan artikolon ‘Decembro 2014: Jubileoj, memordatoj kaj festoj’
25 Novembro 2014 de AlKo
Vilmos Benczik estis la unua alilanda esperantisto, kiu post la Dua Mondmilito oficiale vizitis Uralon. Kadre de la 6a Dekado de Esperanto (Permo kaj Jekaterinburgo, 1989) li rakontis, interalie, pri la eldonado de HEA.
Dum 1976-90 Hungara Esperanto-Asocio (HEA) eldonis 138 librojn en/pri Esperanto. Vilmos Benczik, kiu tiutempe prizorgis la eldonejon de HEA, en la julia Ondo rakontis pri la problemoj kaj solvoj de la eldonado, interalie, pri la amasa vendado de la libroj de HEA en Sovetunio. Ĉi-foje ni aperigas la duan, finan parton de lia artikolo.
Danke al la daŭra moliĝo de la diktaturo ekde 1986 HEA povis aperigi ankaŭ hungarlingvajn librojn sen rekta konekso kun Esperanto. La hungarlingvan eldonadon motivis antaŭ ĉio la deziro rikolti monan profiton, sed ankaŭ la popularigo de Esperanto. La spektro de la eldonitaj libroj estis sufiĉe bunta: troviĝis inter ili libroj kulture valoraj, kaj libroj sen specifa valoro, kiuj nur volis okupi efektivan aŭ supozatan breĉon en la libromerkato. Tamen ankaŭ tiuj lastaj portis utilon al la Esperanto ne nur per la rikoltita monprofito (tre signifa), sed ankaŭ per tio, ke ĉiu libro enhavis informojn pri Esperanto, kelkaj el ili apendice eĉ koncizan gramatikon kaj vortaron.
Legu la tutan artikolon ‘Libroeldonado sen mitoj. Ne nur en Esperanto’
