Ekde la jarŝanĝo unu el la plej popularaj internaciaj Esperanto-gazetoj, La Ondo de Esperanto, ne plu aperas en papera formo, sed nur elektronike. Post la apero de la plene elektronika januara kajero de La Ondo la redakcio de Libera Folio petis al Aleksander Korĵenkov, kiu dum 25 jaroj redaktas La Ondon, rakonti, kial la papera eldono ne plu aperos.

La intervjuo, kiu aperis la 9an de januaro, estas legebla en Libera Folio
http://www.liberafolio.org/2017/01/09/la-ondo-de-esperanto-forlasos-paperon/

La januara provnumero de La Ondo de Esperanto (“pdf” kaj “ePub”) estas libere elŝutebla en la retejo de La Ondo / Sezonoj
http://esperanto-ondo.ru/Libroj/Libroj.php

Klaku la supran bildon por vidi la abonmanierojn

Post la somera anonco pri la transiro de La Ondo al elektronika eldonado atingis nin multaj opinioj, iujn el ili vi povis legi en nia gazeto. La reagoj variis laŭ la legantoj. Jam ĉirkaŭ 30% de nia abonantaro en la lastaj jaroj elektas la elektronikan version, kaj ili plu abonas ĝin sendepende de la papera eldono. En la alia poluso estas dekoj da ŝatantoj de paperaj presaĵoj, kiuj preferas legi ilin kaj ne interesiĝas pri bitgazetoj kaj bitlibroj. Inter ĉi tiuj polusoj estas pli ol duono de la abonantoj, kiuj ĝis nun, malgraŭ scioj pri la elektronika versio, preferis aboni la tradician.

Speciale por ĉi tiu granda grupo ni publikigis la januaran numeron en la reto tute senpage, por ke oni vidu, ke bitgazeto, malgraŭ la neeblo palpi kaj flari ĝin, havas objektivajn avantaĝojn. Ni listigu almenaŭ kelkajn.

1. Bitgazeto estas rapida pro nebezono de presado, faldado, tranĉado, transportado al poŝto, poŝta sendado kaj liverado surloka.
2. Bitgazeto estas malpli kosta pro la menciita manko de la presado kaj ekspedo. Finfine, kiel skribas unu el niaj legantoj, ni ĉesu riĉigi la poŝton per abonkotizoj de esperantistoj.
3. Bitgazeto ebligas aperigi longajn tekstojn (vidu la seppaĝan artikolon de Humphrey Tonkin), kiuj antaŭe tropezigus papergazeton.
4. Bitgazeto estas lokŝpara, ĝi ne bezonas fizikan lokon sur breto; ĝi ankaŭ estas pli ekologia kaj do arbarprotekta.

La listo daŭrigeblas (ekzemple, nin agrable surprizis, ke ni ne devas trostreĉi la okulojn, ja nia legilo ebligas per unu klavopremo pligrandigi la literojn), sed ni haltu. Ni komprenas, ke biteldonaĵoj neniam plene forpuŝos la paperajn – pensu pri mirinde belaj albumoj kaj aliaj majstroverkoj de presarto, sed paperaj informiloj de etaj komunumoj jam malaperas; ili plu malaperos, kaj ni, esperantistoj, kuraĝe frontu la defiojn de l’ nuntempo.

Tri kromrimarkoj. Unue, ni skribas nenion pri la legado de bitgazeto, ĉar, se vi uzas komputilon vi verŝajne jam legis pdf-eldonaĵojn, kaj por la uzantoj de librolegiloj kaj saĝtelefonoj ne estas problemo legi ePubajn bitlibrojn. Due, ni rezistis la tenton kaj elektis plu fari la gazeton klasike, nigro-sur-blanke, sen tro da koloraj fonoj kaj ekzotaj tiparoj – ja plej gravas la oportuneco de la legado. Trie, la nuna turnopunkto estas oportuna momento por fari kelkajn ŝanĝojn enhavajn. Ekzemple, vi ne plu trovos en La Ondo de Esperanto monatan kalendaron, komentariojn de niaj kolumnistoj kaj la rubrikon Nia Trezoro. Ni ja atentos jubileojn, movadajn problemojn kaj publikigos klerigajn tekstojn, sed ne nepre ĉiunumere.

Viaj opinioj pri la unua “nova” Ondo kaj viaj ideoj pri la estonteco estas atendataj – ni faras la gazeton ne por ni, sed por vi, kaj do ĉiuj viaj reagoj estos atente legataj. Ni scivolas ankaŭ pri la opinioj de tiuj (ekzemple, duolinganoj), kiuj ĝis nun neniam legis la paperan Ondon, kaj konatiĝas kun nia gazeto tra ĝia elektronika versio.

Bonan Novan Jaron kun la nova Ondo!

Halina Gorecka
Aleksander Korĵenkov

Ĉi tiu teksto aperis en la januara kajero de La Ondo de Esperanto (2017).
Ĉe represo bonvolu nepre indiki la fonton paperan (se en presaĵo) aŭ retan (se en retejo):
Papere: La Ondo de Esperanto, 2017, №1.
Rete: La Balta Ondo http://sezonoj.ru/2017/01/ondo-17

Klaku la supran bildon por vidi la abonmanierojn

La Unua Libro konsistas el kvar partoj, inter kiuj la plej ampleksa estas ne la Plena lernolibro, sed la Antaŭparolo (p. 3–30).

Unue, Zamenhof mencias la problemojn kiujn la diverslingveco kaŭzas en ĉiuj sferoj de la vivo, kaj atentigas, ke ĝi kaŭzas ankaŭ malamikecon inter la popoloj. Same kiel multaj lingvoprojektantoj, li kredis ke lingvo internacia havus grandan praktikan signifon por scienco kaj komerco, sed li emfazis, ke

grandegan utilon alportus al la homaro lingvo internacia, kiu, ne entrudiĝante en la doman vivon de la popoloj, povus, almenaŭ en landoj kun diverslingva loĝantaro, esti lingvo regna kaj societa.

Efektive, Zamenhof volis solvi ne nur la lingvan problemon, kaj post pluraj jaroj li konfesis:

mi de la plej frua infaneco fordonis min tutan al unu ĉefa ideo kaj revo — al la revo pri la unuiĝo de la homaro. Tiu ĉi ideo estas la esenco kaj celo de mia tuta vivo, la afero Esperanta estas nur parto de tiu ĉi ideo.
(MEH, p. 100)

Sed en la Unua Libro Zamenhof ne longe haltis ĉe tiu ideo kaj traktis, ĉefe, lingvajn aferojn. Prezentante la historion de la lingvoprojektado, li konstatis, ke por lingvigi projekton oni devas solvi tri taskojn, kaj ke en neniu antaŭa projekto estis solvita pli ol unu tasko, sed li sukcesis solvi ĉiujn tri.

1) La lingvo estu eksterordinare facila, tiel ke oni povu ellerni ĝin ludante. — Tion li solvis per simpligo de la gramatiko, kiun “oni povas bonege ellerni en la daŭro de unu horo”, kaj per regula vortfarado helpe de prefiksoj kaj sufiksoj.

2) La lingvo jam de la komenco mem kaj dank’ al sia propra konstruo povu servi kiel efektiva rimedo por internaciaj komunikiĝoj. — Por tio li “aranĝis plenan dismembrigon de la ideoj en memstarajn vortojn, tiel ke la tuta lingvo, anstataŭ vortoj en diversaj gramatikaj formoj, konsistas sole nur el senŝanĝaj vortoj”. Li donis ekzemplon de tio, ke alilandano ne konanta la rusan lingvon kaj ruslandano ne konanta la lingvon de la alilandano, povas interkompreniĝi, eĉ ne konante la lingvon internacian, nur helpe de vortaroj.

Doninte ses tekstojn en sia lingvo — Patro nia; El la Biblio; Letero;
Mia penso kaj Ho, mia kor’ (du poemoj de Zamenhof); En sonĝo princinon mi vidis… (poemo de H. Heine tradukita de Zamenhof) — li klarigis la trian taskon:

Venki la indiferentecon de la mondo kaj igi ĝin kiel eble plej baldaŭ kaj amase komenci uzadi la proponatan lingvon kiel lingvon vivan, ne en okazoj de ekstrema bezono. — Konsciante, ke oni ne lernas lingvon, kiun neniu uzas, li proponis tutmondan kampanjon, por ke oni promesu ellerni la internacian lingvon, “se estos montrita, ke dek milionoj personoj donis publike tiun saman promeson”.

Zamenhof anoncis, ke la adresaro de la dek milionoj da promesintoj (voĉdonintoj) aperos en aparta libro (cent milpaĝaj adresaregoj kun cent adresoj ĉiupaĝe), kaj avertis:

Poste ne estos pravigitaj antaŭ la socio la personoj, kies nomoj ne estos en la voĉdon-libro, nek en la fako de la promesintoj, nek en la fako de la kontraŭintoj. Neniu esperu pravigi sin per tio, ke li “ne aŭdis” pri la proponita voĉdonado, ĉar estos uzitaj ĉiuj rimedoj por ke ĉiu sciu pri la voĉdonado.

Krom la antaŭparolo en la libro estas:

• ok eltranĉendaj slipoj (du folioj) kun promesdeklaro (p. 31–34);
• plena lernolibro de lingvo internacia sur ses paĝoj: alfabeto, partoj de parolo (ok reguloj), ĝeneralaj reguloj (ok reguloj) — entute 16 reguloj (p. 35–40);
• permeso traduki la broŝuron al ĉiuj ceteraj lingvoj (p. 41) kaj la adreso de la aŭtoro (p. 42);
• vortaro internacia-nacia (en la rusa 917 vortoj en 894 “artikoloj”) sur du flankoj de granda folio.

Sur la dua paĝo estas jena ruslingva deklaro:

(Lingvo internacia, simile al ĉiu nacia, estas socia propraĵo, kaj la aŭtoro por ĉiam forlasas ĉiujn personajn rajtojn al ĝi.)

Zamenhof petis sendi kritikon pri la projekto kaj promesis utiligi la plej bonajn proponojn en speciala broŝuro, kiu fiksos la definitivan lingvoformon. Post eldono de la broŝuro la novan lingvon rajtos ŝanĝi ne li, sed nur kompetenta akademio, kiu “povos laŭgrade kaj nerimarkate fari ĉiajn necesajn plibonigojn, eĉ se ĝi estos devigita poste ŝanĝi la lingvon ĝis nerekonebleco”.

Zamenhof dissendis la Unuan Libron al diverslandaj redakcioj, societoj, kleruloj. Kvankam li aperigis en gazetaro (precipe en Ruslando) plurajn anoncojn, li ne ricevis dek milionojn da promesoj. Tamen al li venis centoj da leteroj (pozitivaj, negativaj kaj ŝercaj), kaj eltranĉitaj slipoj kun deziresprimo lerni la novan lingvon sendepende de la nombro da ricevitaj “promesoj”. La projekto eklingviĝis, kaj la pseŭdonimo de la aŭtoro iom-post-iom iĝis ĝia nomo — Esperanto.

Kvankam Zamenhof skribis en la Unua Libro, ke li dum unu jaro eldonos nenion en la nova lingvo, li jam en januaro 1888 publikigis ĉe Ĥaim Kelter Duan Libron de l’ lingvo Internacia. Kajero №1 por resumi kaj respondi la ricevitajn leterojn.

Aleksander Korĵenkov

Ĉi tiu teksto unue aperis en La Ondo de Esperanto (2008, №2), kaj poste en la artikolaro Dek libroj, kiu estas la unua volumo en la libroserio Nia trezoro de Sezonoj.

Ĉe represo bonvolu indiki la fonton
La Balta Ondo: http://sezonoj.ru/2015/07/eo125

Foje mi menciis, ke oni nomas min manietulo pro tio, ke mi kalkulas librojn, kiujn mi neniam vidis. Ĉi tiun reputacion mi plu konfirmas, kaj prezentas la statistikon de la libroproduktado en Esperantujo, daŭrigante la projekton de Vilmos Benczik, kiun li komencis en Hungara Vivo.

Statistiko de unu vendejo

La bazo de la statistiko estas la rubriko Laste Aperis en la revuo Esperanto. Ĉi tiu rubriko registras ĉiujn librojn, kiujn la libroservo de UEA ekvendis en la aktuala jaro, sendepende de la eldonjaro. Tia statistiko ne estas ideala.

Unue, en Laste Aperis estas ankaŭ libroj, eldonitaj antaŭ kelkaj jaroj, sed nur en la koncerna jaro ekvenditaj de UEA. Tio povas doni misan bildon por la jaro. Nu, la resuma statistiko por pluraj jaroj glatigas la fluktuadon kaj vidigas la ĉefajn tendencojn en nia eldonado.

Due, kaj pli grave: UEA vendas ne ĉiujn Esperanto-librojn, kaj en Laste aperis kutime mankas, ekzemple, lerniloj eldonitaj por landaj bezonoj (ekzemple, lernolibroj por ĉinoj) kaj malmultekzempleraj libr(et)oj, kiujn la aŭtoroj disvendas kaj disdonas en siaj kluboj aŭ lokaj renkontiĝoj. Sed unu tia ekzemplo en 2015 estas aparte rimarkebla: ja la plej valora libro, aperinta pasintjare, Historio de la Esperanta literaturo de Carlo Minnaja kaj Giorgio Silfer, malgraŭ la bonega vendado en la Lilla kongresa libroservo, ne estis mendita de la libroservo de UEA, kies kutimaj klientoj devas nun aĉeti ĝin rekte ĉe la eldonejo LF-koop.

Ekster la statistiko estas la elektronikaj libroj (bitlibroj), ja nun pluraj aŭtoroj enretigas siajn verkojn kaj senpage ofertas ilin al la mondo sen zorgi pri papera eldono. Tio malmultigas la jarrikolton de libroj paperaj.

Sed ne estas pli granda statistika bazo ol Laste Aperis, ja la Viena muzeo lastatempe ricevas malpli da libroj ol la libroservo de UEA, kaj mi do daŭrigas mian statistikadon de la Roterdama librovendejo.

Pli grasa jaro ol la antaŭa

Tre magra estis la 2014a jaro: ja ekde 1991 neniam surmerkatiĝis tiel malmultaj libroj – nur 107. Post la malfluso la 2015a jaro estis kutima – dum ĝi “lastaperis” 172 libroj kun sume 25 mil 629 paĝoj. Inter ili 30 broŝuroj malpli ol 49-paĝaj kaj 142 “veraj” libroj.

Ankaŭ la temaro kutimas: plej multas traduka beletro, kaj plej malmultas libroj teknikaj kaj sciencaj. La granda tabelo montras, ke dum la kvin lastaj jaroj la nombro da prilingvaj libroj (115) tiel superis la nombron da originalaj beletraĵoj (90), ke la resumaj nombroj por la 25 jaroj preskaŭ egaliĝis.

Pli ol 1100 eldonintoj. Ĉu (tro) multe?

La 172 librojn pretigis 97 eldonintoj, 26 el ili faris tion unuafoje. Post la pasintjara dua loko, al la supro de la jartabelo revenis MAS de Vilhelmo Lutermano el la franca vilaĝo Embres-et-Caltelmaure, kiu dum kvin sinsekvaj jaroj 2009-2013 eldonis plej multe. La pasintjara “ĉampiono” Edition Iltis de Irmi kaj Reinhard Haupenthal dividis la duan lokon kun la Novjorka Mondial, en kies libraro enestas ankaŭ Beletra Almanako, ebliginta atingi la supran lokon en la paĝonombra listo.

En la resumaj tabeloj por 25 jaroj restas la samaj eldonejoj, kvankam okazis evoluo ene de la dekoj – Iltis, MAS kaj Mondial grimpis je du-tri ŝtupoj supren. UEA kaj FEL plu retenas siajn lokojn respektive en la libra kaj paĝa listoj, kvankam ne estas malprobable, ke Mondial post kelkaj jaroj plejsupros en la kategorio “paĝoj”.

Sume, dum 1991–2015 “lastaperis” 4802 libroj, produktitaj de 1162 eldonintoj. Tamen pli ol 800 el ili dum ĉi tiu periodo eldonis nur unu Esperanto-libron, kaj la statistiko montras, ke nur 33 eldonejoj eldonis ne malpli ol 25 librojn dum 25 jaroj, do averaĝe almenaŭ unu libron jare; kaj nur sep eldonejoj kontribuis pli ol 100 librojn, do almenaŭ unu libron ĉiusezone.

Plej alte rangas UEA kun 158 libroj. Sed tio estas nur ses libroj jare – la plej aktiva nuna Esperanto-eldonejo estas multe malpli aktiva ol Hachette, kiu eldonis ĉ. 350 librojn dum 1901–1914 – averaĝe 25 librojn jare. (Mi miregas, ke nia eta eldonejo Sezonoj ankoraŭ restas en la plejdeko, dum ni donas prioritatan atenton al La Ondo kaj ekde 2006 eldonas tre malmulte, eĉ ne ĉiujare.)

Francio super ĉio!

La naŭan sinsekvan jaron Francio restas plej supre en la landolisto. En 2015 (re)aktiviĝis eldonistoj japanaj, kaj pro tio Germanio estas ne en sia kutima dua loko, sed en la tria.

La resumaj tabeloj apenaŭ ŝanĝiĝas. Plu plej altas Francio kaj Germanio, kiuj, estas ankaŭ la du landoj kun plej multaj individuaj membroj de UEA.

Pli ol unu libro ĉiusezone (almenaŭ 100 dum 25 jaroj) aperis ankaŭ en Hungario (138), Ĉeĥio (133), Svislando (130), Ĉinio (104), Svedio (104), Auŝtrio (103), Slovakio (101) kaj Litovio (100). Entute dum la lasta kvaronjarcento Esperanto-libroj aperis en 75 landoj.

Kiom el la angla? Neniom

Pasintjare inter la Esperanto-libroj estis 63 tradukoj el 23 lingvoj. La lingvolisto prezentas sensacion – dum la jaro aperis tute neniu traduko el la angla! Nu, tia estas Esperantujo.

En 2015 aperis naŭ tradukoj el Esperanto, kaj dum la lastaj 25 jaroj da tiaj tradukoj estis 145. Tamen nur tre malofte temas pri la kremo de nia beletro, plejparte temas pri nacilingvaj adaptaĵoj de lernolibroj; ekzemple, la rektmetoda lernolibro de Stano Marček jam aperis en pli ol tridek naciaj tradukoj…

Fine de l’ raporto

La plej ampleksa libro en 2015 estas la 1553-paĝa Granda vortaro Esperanto-ĉina de Wang Chongtang; sekvas ambaŭdirektaj vortaroj hispana (956 p.) kaj eŭska (719 p.), kiun ja devancus la enciklopedio de Minnaja-Silfer, se UEA decidus ĝin mendi kaj vendi.

Inter la aŭtoroj ĉampionas André Cherpillod, eldoninta ses siajn proprajn libr(et)ojn; sekvas la sineldonemaj Hori Yasuo kaj Reinhard Haupenthal. Inter la tradukantoj “venkis” Vilhelmo Lutermano kun sep tradukoj eldonitaj de li mem.

La supra revuo koncernas la librokvanton. Pri la kvalito parolu fakuloj. Ĉu UEA aŭ ESF povas dungi personon, kiu verkus eseon “La Esperanta literaturo en la pasinta jaro”?

Ĉi tiu artikolo aperis en la februara kajero de La Ondo de Esperanto (2016).
Ĉe represo bonvolu nepre indiki la fonton paperan (se en presaĵo) aŭ retan (se en retejo):
Papere: La Ondo de Esperanto, 2016, №2.
Rete: La Balta Ondo http://sezonoj.ru/2016/02/knigi2015

En aprilo 1941 la Hitlera armeo okupis Zagrebon, kaj la kroataj ustaŝoj fondis “Sendependan Kroation”. Lapenna, kiu pro sia maldekstremo estis en la arestolisto, fuĝis al Split, kiu estis ekster la marioneta ustaŝa ŝtato, en la teritorio okupita de Italio. Li aliĝis al kontraŭfaŝista rezistado kaj plenumis diversajn taskojn, precipe ĵurnalistajn kaj redaktajn en liberigitaj regionoj de Jugoslavio kaj Italio. En 1945 majoro Lapenna eksarmeaniĝis kaj laboris kiel departementestro pri informado de Kroatia Respubliko, poste kiel redaktoro de la oficiala gazeto de Kroatio. Li instruis juron kaj diplomation en la Zagreba Universitato ekde 1946 kiel docento, ekde 1948 kiel profesoro. Diplomation Lapenna ne nur instruis, sed ankaŭ praktikis kiel membro de la Jugoslavia delegacio en la packonferenco en Parizo (1946) kaj kiel advokato-konsilisto de Albanio en la proceso kontraŭ Britio antaŭ la Internacia Kortumo en Hago (1947-48).

La impeta kariero ĉesis en la fino de 1949, kiam la 40-jara Lapenna, ricevinte francan stipendion, forveturis al Francio kaj decidis ne reveni hejmen. En 1951 li migris al Londono kaj laboris kiel lekciisto, docento kaj fine profesoro pri juro en la fama Londona Lernejo de Ekonomiaj kaj Politikaj Sciencoj ĉe la Universitato de Londono ĝis sia emeritiĝo (1977) kaj daŭrigis labori tie kiel emerita profesoro ĝis oktobro 1987. Li verkis multegajn fakajn studojn en ses lingvoj, estis membro de pluraj sciencaj institucioj kaj gastprofesoro en diverslandaj universitatoj. Al du liaj libroj aperintaj en Kroatio (Unuiĝintaj Nacioj, 1946; Historio de Diplomatio, 1949), aldoniĝis tri pliaj: Sovetuniaj konceptoj de internacia publika juro (france, 1954), Ŝtato kaj juro: Sovetunia kaj Jugoslavia teorioj (angle, 1964), Sovetunia punjura politiko (angle, 1968) kaj pluraj broŝuroj.

Lapenna sciis plurajn lingvojn, bone ludis violonĉelon, multe sportis kaj havis rekordojn de Jugoslavio por kurado je 400 kaj 800 metroj. Li trifoje edziĝis: en 1934 kun Emilija Heiligstein, en 1944 kun Ljuba Knjaĵinskaja, kaj post longa kunvivado en 1986 kun Birthe Zacho, de kiu li havis filon Ivo Pierre Zacho (1965), naskitan longe antaŭ ilia oficiala geedziĝo. Liaj edzinoj estis aktivaj esperantistinoj.

En 1928 la 18-jara studento Ivo Lapenna lernis Esperanton aŭtodidakte, kaj en la sekva jaro li fondis Studentan Esperanto-Klubon (pli konata laŭ la posta titolo Akademia Esperanto-Klubo) ĉe la Zagreba Universitato kaj prezidis ĝin ĝis 1941. Samtempe li ekagis en la internacia studenta movado kaj en la 21a UK (Budapeŝto, 1929) kunfondis la Studentan Tutmondan Esperanto-Ligon kaj gvidis ĝin ĝis la Dua Mondmilito. Ekde 1929 ĝis sia elmigro Lapenna gvidis entute 77 kursojn de Esperanto en Jugoslavio kaj verkis lernolibron, kiu havis tri eldonojn (1938, 1939, 1946).

Jam antaŭ la Dua Mondmilito Lapenna estis malsimila al la tipaj gvidantoj de la t. n. “neŭtrala” movado, kiuj emfazis sian neŭtralecon rilate al naciismo kaj faŝismo, kaj UEA eĉ okazigis UKojn en la nazia Germanio (1933) kaj en la faŝista Italio (1935). Sed la juna zagrebano en La Suda Stelo sukcese polemikis kun la gvidantoj de la Jugoslavia Esperanto-Ligo (JEL), kaj kiel la prezidanto de JEL (1937-50) li insistis, ke la neŭtraleco de esperantistaj asocioj devis esti ne absoluta, sed demokratie direktita al libereco kaj toleremo: ĉar la Esperanto-komunumo ne povas libere evolui en la cirkonstancoj de faŝismo kaj aliaj totalismaj reĝimoj. Ĉi tiun pseŭdan neŭtralecon, kiun li nomis kancera vundo de la movado, li kondamnis en la 30a UK en Londono (1938), uzante la eblon mallonge saluti la kongreson ĉe la inaŭguro (Lapenna estas taksata la plej brila Esperanto-oratoro. Oni povas aŭskulti liajn paroladojn en K-diskoj. Inter liaj verkoj estas ankaŭ Retoriko, 1950).

Kvankam en Londono Lapenna estis aplaŭdita kaj elektita kiel estrarano de IEL (la pli granda el la du rompaĵoj de UEA, skisme disduiĝinta en 1936), oni ne sekvis la insiston de Lapenna internaciskale – por la malpolitikema neŭtrala esperantistaro liaj ideoj ŝajnis tro draste engaĝitaj socie. Sed li pluagis en Jugoslavio, kie la aŭtoritatoj malfavore ektraktis esperantistajn societojn, kaj la rezolucio de la 12a Jugoslavia Esperanto-Kongreso (1939) postulis, ke oni klare difinu la pozicion de la Esperanto-movado kaj ke oni kontraŭbatalu tiujn, kiuj persekutas ĝin.

Post la Dua Mondmilito Lapenna ekaplikis siajn ideojn internacie. Estis lia merito, ke al la Statuto de UEA estis aldonita alineo pri la homaj rajtoj – pli ol unu jaron antaŭ la akcepto de la Universala Deklaracio de Homaj Rajtoj. En la unua postmilita UK (Berno, 1947), okazinta post la reunuiĝo de IEL kaj UEA, Lapenna nome de ok landaj asocioj proponis kontraŭfaŝisman rezolucion, kiu alvokis energie kontraŭbatali faŝismon kaj senmaskigadi la preparantojn kaj provokantojn de novaj militoj. La rezolucio ne estis akceptita, sed Lapenna ne seniluziiĝis. Sian movadan celon li formulis jene: “Kontraŭbatali kian ajn misuzon de UEA por partipolitikaj celoj kaj samtempe defendi la principon de aktiva neŭtraleco de UEA”. Per apliko de ĉi tiu aktiva neŭtraleco, li atingis, ke en majo 1952 la Estraro de UEA kaj la Plenumkomitato de SAT sendis nefermitan leteron al Stalin kun kritiko de la Sovetuniaj lingva imperiismo kaj kontraŭesperanta politiko. La letero aperis en esperantista kaj nacia gazetaro, interalie en Le Monde (Parizo).

La ĉefa tiutempa atingo de Lapenna estis progresigo de la eksteraj rilatoj de UEA, kaj li sukcesis repreni la linion de Hodler kaj Privat, poste perditan de UEA/IEL, kiu fariĝis preskaŭ fermita klubo, sen strebo proponi ion utilan al la mondo. Li celis atentigi internaciajn organizojn pri la lingva problemo kaj pri Esperanto kiel la solvo de la problemo. La objektoj de lia kampanjo estis UN kaj ties organizo por edukado, scienco kaj kulturo – Unesko. En 1950-54 Lapenna, malgraŭ la komplikitaj vivocirkonstancoj, estis la ĉefa motoro de la kampanjo ĉe Unesko. Kvankam la situacio estis senespera, ĉar neniu landa delegacio konsentis proponi rezolucion por Esperanto, Lapenna vojaĝis al la Ĝenerala konferenco en Montevideo (1954).

En Montevideo li persvadis la meksikan delegacion, sed la rezoluciprojekto estis malakceptita per 23 voĉoj kontraŭ 3 kun 19 sindetenoj. La ideo ŝajnis perdita, sed Lapenna helpe de la Urugvaja Esperanto-Societo verkis protestleteron, kiu ricevis grandan eĥon en la gazetaro. Tion Lapenna eluzis kaj atingis, ke la konferenco revenu je sia lasta plenkunsido al la rifuzita rezolucio, kaj ĝi estis akceptita preskaŭ per 30 voĉoj por, 5 kontraŭ, 17 sindetenoj. Krome, UEA ricevis konsultajn rilatojn kun Unesko.

Post la “Montevidea Triumfo” la esperantistaro akceptis la triumfinton. Por 20 jaroj li iĝis la ĉefa figuro en UEA, komence kiel ĝenerala sekretario (1955-64) kaj prezidanto (1964-74). En 1952 li fondis Centron de Esploro kaj Dokumentado (CED) kaj estis ĝia honorofica direktoro ĝis 1975; Lapenna eldonis ĉe CED dekojn da broŝuroj, artikoloj kaj informfoliojn, kiujn li mem verkis aŭ kompilis en diversaj lingvoj. Lia artikolo Sepdek jaroj de la Internacia Lingvo (1957), dissendita de CED, aperis en almenaŭ 94 gazetoj en 12 lingvoj. Li kunordigis la agadojn de la Zamenhof-Jaro 1959 kaj kompilis memorlibron pri ĝi (1960). Inter liaj iniciatoj estis ankaŭ Internacia Somera (nun, Kongresa) Universitato, libroserio Oriento-Okcidento, La Monda Lingvo-Problemo, oratora kaj belarta konkursoj k. a. Li estis la ĉefa aŭtoro de la nova statuto de UEA kaj de la principoj de informado pri Esperanto (Principaro de Frostavallen, 1956).

Danke al Lapenna la prestiĝo de UEA kreskis en la esperantista kaj en la ekstera mondo; ĝi senkonteste fariĝis la ĉefa esperantista organizo, kaj ĝia membraro kreskis ekde 16 mil 826 en la jaro de Montevideo (1954) ĝis 32 mil 588 en la jaro de la 44a UK en Varsovio (1959).

Ĉiu aktivado trovas reziston. Dum kelka tempo la esperantistaro lojalis al Lapenna, eĉ se ĝi ne plene konsentis kun lia aktiva neŭtraleco. La unuan seriozan atakon Lapenna spertis en 1955-56 flanke de la ekstremdekstraj usonaj esperantistoj kaj iliaj eŭropaj samideanoj, kiuj provis efektivigi en Esperantujo la kontraŭkomunistan kampanjon de Joseph MacCarthy. Lapenna sukcese defendis sin, kaj la iniciatoro de la kampanjo George Alan Connor estis eksigita el UEA. Aliflanke, la senkompromisa pozicio de Lapenna en UK-51 (Budapeŝto, 1966), kie li reagis kontraŭ longa politika alparolo de la delegito de GDR, havigis al li malamikojn inter la esperantistaj gvidantoj el la socialismaj landoj. Kelkaj taksis malsukcesa la kampanjon por la peticio al UN, kiun Lapenna transdonis en 1966 al la sekretariato de UN, kiu rezignis trakti ĝin.

Dum Lapenna zorgis pri la eksteraj rilatoj de UEA, dum li streĉe laboris por la enciklopedio Esperanto en perspektivo (1974), dum li defendis siajn ideojn, iom-post-iom multiĝis la nombro da influhavaj personoj, kiuj deziris anstataŭigi lin en UEA per nova prezidanto. Formiĝis neformaligita opozicia alianco en kiu estis orienteŭropaj movadestroj, okcidentaj malkontentuloj pri Lapenna, kaj radikalemaj gvidantoj de TEJO. Tamen apenaŭ ĝi havis la formon de konspiro de la “politikaj komisaroj de KGB”, kiel poste kredigis Lapenna kaj ties adeptoj.

En la 59a UK (Hamburgo, 1974) la opozicio ekdominis la Komitaton de UEA; pro tio Lapenna ne rekandidatiĝis por la prezidanteco kaj forlasis siajn funkciojn en UEA inkluzive de la honora membreco. En Hamburgo en retrospektivo (1975) kaj poste Lapenna prezentis sian demision kiel sekvon de “komunista puĉo” en UEA. Sed la “reĝimŝanĝo” okazis nature. Lapenna ne konsideris serioze la socian konsiston de la esperantista komunumo, pli orientita maldekstren ol la ĝenerala socio. Kiam la malvarma milito de la 1950-60aj jaroj transformiĝis al “paca kunekzistado” kaj “malstreĉiĝo”, tiu orientiĝo reflektiĝis ankaŭ en UEA, kies plej fortaj landaj asocioj – proporcie plej multnombre reprezentitaj en la Komitato de UEA – estis en la Orienta Eŭropo. Ne plu eblis, ke la asocion plu personigu tiu, kies ideologio – eĉ se objektive prava – ne representas la ideologiajn preferojn de la asocia membraro: Lapenna devis ŝanĝi siajn konvinkojn, aŭ foriri. Se li restus ĉe sia starpunkto, oni elektus novan prezidanton. Li preferis foriri mem.

UEA denove havis skismon. La individua membraro post Hamburgo falis de 7 mil 302 en 1973 al 6 mil 025 en 1975.

Sed UEA, mallaŭ kritiko de Lapenna, ne fariĝis komunisma organizo, nur ĉiam pli da atento la novaj gvidantoj de UEA kaj TEJO donis al organizoj orientitaj al Moskvo, ekzemple, al la Monda Packonsilio, Monda Federacio de Demokrata Junularo, Internacia Unio de Studentoj k. s. La porsovetunia MEM ricevis pli da ebloj en UKoj. La rilatoj kun Unesko malintensiĝis, CED malaktiviĝis. En la 1980aj jaroj UEA reatingis sian antaŭan membrokvanton, kaj ĝia financo iĝis prospera, sed la fakta forlaso de la aktiva neŭtraleco firmigis la stereotipan imagon pri Esperanto kiel “ruĝa lingvo”.

Nur pli ol sep jarojn post la forpaso de Lapenna, prezidanto de UEA John Wells en sia festparolado en la 80a UK (Tampereo, 1995) en la nomo de UEA esprimis bedaŭron pro la atakoj kaj kalumnioj kontraŭ Lapenna faritajn lige kun la eventoj de 1974.

Ivo Lapenna daŭrigis sian agadon en la alternativa Neŭtrala Esperanto-Movado kaj ties gazeto Horizonto (fondita en 1976); li kunfondis la Internacian Centron de NEM kaj estis ties sola prezidanto (1980-87). En NEM al lia koncepto aktiva neŭtraleco aldoniĝis humaneca internaciismo: tuthomara internaciismo senigita de klasa, religia aŭ alispeca grupa karaktero, kaj ligita kun la valoroj de la Deklaracio de Homaj Rajtoj (1948) kaj Esperanto, kiel lingvo ligita al neniu nacio, religio aŭ klaso. Lia lasta realigita projekto estis la Jubilea Esperanto-Konferenco en Graz (julio 1987) kun la temo “100 Jaroj de Esperanto-Kulturo”, en kiu okazis altnivela prelegaro k inaŭguro de la monumento “La Espero”. Tamen ĉar UEA, SAT, MEM kaj aliaj asocioj internaciaj kaj landaj evitis informi pri NEM, la tre valora agado de Lapenna dum lia lasta vivoperiodo estas malmulte konata en Esperantujo.

Ivo Lapenna forpasis la 15an de decembro, je la Zamenhofa Tago 1987 en Kopenhago. Bedaŭrinde, inter liaj posteuloj mankis “giganto”, kaj do nia ĉi-jara ciklo estas fermita.

Aleksander Korĵenkov

Ĉi tiu teksto estas verkita surbaze de la artikolo de Aleksander Korĵenkov pri Ivo Lapenna en la enciklopedia projekto Nia Diligenta Kolegaro (NDK),

La fotoj kaj bildo estas prezitaj el la retejo de la Fondaĵo Ivo Lapenna.

Ĉi tiu artikolo aperis en la decembra kajero de La Ondo de Esperanto (2015). Oni povas represi la supran tekston nur kun la permeso de la aŭtoro.

© Aleksander Korĵenkov 2015.

Konstanta referenco: http://sezonoj.ru/2016/01/lapenna

Laŭ la censo en ĉi tiu teritorio konstante loĝas 2 milionoj 284 mil 769 personoj. Sen mencii la demandon pri la ŝtata aparteno de ĉi tiu teritorio, ni vidu la rezulton de la censo en la nacia kaj lingva aspektoj kompare kun la censo en Ruslando (2010).

KRIMEAJ NACIOJ

Sian nacian apartenon en la censo ne indikis 87 mil 205 personoj, t. e. ĉ. 3,8% (en Ruslando ĉ. 4% en 2010 ne indikis sian naciecon). Inter la respondintoj la dek plej multnombraj naciaj grupoj en Krimeo kaj Ruslando estas jenaj:

LA LINGVOJ DE KRIMEO

La plej interesaj por la esperantistoj estas la respondoj pri la posedataj lingvoj (ne respondis al tiu demando 64 mil 892 personoj, aŭ 2,8%).

La plej sciataj lingvoj en Krimeo estas jenaj:

La altan lokon de la uzbeka lingvo kaŭzis tio, ke post la deportado (pretekste de kunlaboro kun la naziaj okupintoj) de la krimeaj tataroj el Krimeo al Uzbekistano ili dum duona jarcento loĝis en Uzbekistano (nur ĉ. 10 mil krimeaj tataroj libervole restas tie ĝis nun).

Kromaj tabeloj pri laŭnacia lingvoposedo montras, ke en ĉiuj naciaj grupoj pli ol 99% posedas la rusan lingvon, sed, malgraŭ pli ol du jardekoj da restado de Krimeo en Ukrainio, la ukraina lingvo ne ricevis similan popularecon; ĝin posedas nur 21,75% da krimeanoj. La posedon de la ukraina deklaris 18,5% da rusoj, 44,6% da ukrainoj (malpli ol duono), 13,6% da krimeaj tataroj, 9.2% da tataroj k. s.

Scion de Esperanto indikis 20 personoj: 17 en Respubliko Krimeo kaj 3 en Sebastopolo. Esperanto estas en la 84a loko en la lingvolisto. Ĉi tiu rezulto estas iomete pli alta ol tiu en la Ruslanda censo, en kiu Esperanton indikis 992 personoj (120a loko). Dum averaĝe unu ruslandano inter ĉ. 150 mil scias Esperanton, unu krimeano el 110 mil scias nian karan lingvon.

Kvankam probable ne ĉiuj konantoj de Esperanto estis censitaj, kaj inter la sciantoj eble ne ĉiuj indikis Esperanton, la nombroj 992 por Ruslando kaj 20 por Krimeo ŝajnas sufiĉe realismaj.

Detalaj tabeloj pri la Krimea censo estas konsulteblaj rete:

Aleksander Korĵenkov

Legu ankaŭ:
Aleksander Korĵenkov: Kiom da esperantistoj en Ruslando? Ne malpli ol 992
Jukka Pietiläinen: Kie la Ruslandaj esperantoparolantoj?

Ĉi tiu artikolo aperis en la januara kajero de La Ondo de Esperanto (2016).
Ĉe represo bonvolu nepre indiki la fonton paperan (se en presaĵo) aŭ retan (se en retejo):
Papere: La Ondo de Esperanto, 2016, №1.
Rete: La Balta Ondo http://sezonoj.ru/2015/12/krimeo-8

Kvar kazananoj (Ildar Kijamov, Zufar Garipov, Nina Pisanova kaj Natalja Ĥarĉenko) prezentis raciajn kaj emociajn argumentojn kontraŭ la ŝanĝo de la stratnomo, kaj la reprezentantino de la urba plenumkomitato Julia Biktimirova klarigis la pravecon de la okazinta ŝanĝo. Aŭskultinte ilin, la kolegio decidis ne kasacii la aŭgustan juĝverdikton, kaj do la nomo de la eksa strato Esperanto restas strato Nazarbajev.

La plendintoj nun havas ses monatojn por apelacii ĉi tiun decidon en la Supera Kortumo de Ruslando.

Aleksander Korĵenkov

Legu ankaŭ:
Juĝverdikto: la strato Esperanto estis laŭleĝe alinomita
Tatarstano: Nazarbajev “venkis” Esperanton

http://sezonoj.ru/2015/06/kazano-2/

Ĉi tiu artikolo aperis en la januara kajero de La Ondo de Esperanto (2016).
Ĉe represo bonvolu nepre indiki la fonton paperan (se en presaĵo) aŭ retan (se en retejo):
Papere: La Ondo de Esperanto, 2016, №1.
Rete: La Balta Ondo http://sezonoj.ru/2015/12/kazano-3

Ernests Vilhelms Drēziņš estis latvo. Li naskiĝis la 2an (Gregorie: la 14an) de novembro 1892 en Libava en Kurlanda gubernio de Ruslando (nun: Liepāja en Latvio) kiel la unua el la du filoj de la dragmaŝinisto Kārlis Drēziņš. La juna Ernest lernis en realaj lernejoj de Libava kaj Kronŝtadt (apud Peterburgo), kien la familio migris en 1908. En la ruslingva medio li mallatvigis sian nomon, ekuzis la patronomon kaj fine iĝis Ernest Karloviĉ Drezen. Post la reala lernejo li studis en la Peterburga teknologia instituto (1911-16), samtempe laborante en la Kronŝtadta haveno kiel teknikisto kaj subinĝeniero. Fininte post la instituto trimonatan armean inĝenieran lernejon, li servis en la armeo kiel subleŭtenanto.

Brila kariero

En la revolucia jaro 1917 Drezen aliĝis al la Partio de Socialistaj Revoluciuloj, tiam la plej populara inter la revoluciaj partioj, sed en 1918 li transiris al la bolŝevista partio, venkinta en la revolucio, kaj aliĝis al la Ruĝa armeo, en kiu li servis ĝis 1921 kiel komisaro, komandanto kaj oficiro pri provizado.

Post la eksarmeaniĝo Drezen plenumis en Moskvo gravajn oficojn, interalie: en la Ruslanda Centra Ekzekutiva Komitato de Sovetoj (1921-23), en la ministerio pri ekstera komerco kaj en la Laborista-kamparana inspekta departemento (1924-26). Poste li estis direktoro de la Instituto de komunikado (1926-30), docento en la Moskva ŝtata universitato kaj profesoro en la Moskva aŭtomekanika instituto (1931-32), vicdirektoro de la ŝtata trusto Orgenergo. Ekde 1933 li laboris en la Tutsovetia komitato pri Normigado.

Konata fakulo pri raciigo kaj organizo de laboro, normigado kaj terminologio, li verkis ĉ. 30 librojn kaj multajn artikolojn kaj gvidis redaktan komitaton, kiu rusigis la fundamentan verkon de Wüster Internationale Sprachnormung in der Technik. Drezen iniciatis fondon de terminologia komitato ĉe ISA (Internacia federacio de landaj normigaj asocioj), al kiu kun subteno de Wüster li proponis normigan terminologian kodon surbaze de Esperanto. Krome, li estis estrarano de VOKS (Sovetunia societo pri kulturaj ligoj kun eksterlando) kaj ĝenerala sekretario de CK SEU.

Esperantisto kaj interlingvisto

Drezen konatiĝis kun Esperanto kaj Ido ĉ. 1909 kaj post la studentiĝo aktiviĝis por Esperanto. En 1913 li aliĝis al la Esperanto-grupo ĉe la teknologia instituto kaj poste prezidis ĝin, estis estrarano (ekde 1913) kaj prezidanto (1917-19) de la peterburga societo Espero. Li instruis Esperanton en Peterburgaj altlernejoj, kuniniciatis la interlingvistikan societon Kosmoglot (1916) kaj ofte prelegis en ĝi, kunfondis la Esperanto-sekcion de Komunista Internacio (ESKI, 1919-21) kaj en 1921 ekgvidis la landan Esperanto-movadon.

Pri lia movada rolo temos sube, sed ni ne forgesu, ke li estas elstara fakulo pri la historio de planlingvoj kaj de Esperanto. Jam en la 18-jara aĝo li aperigis ruslingvan skizon pri la historio de la internacilingva ideo en la gazeto Kotlin (1911); poste ĝi aperis broŝurforme (1922) kaj libroforme en 1925 kaj 1928 (kun prefaco de Nikolaj Marr), reeldonita en 2004. En 1931 aperis libroforme ĝia Esperanta traduko Historio de la Mondolingvo. Tri jarcentoj da serĉado (reeld. 1967, 1991). Ankaŭ liaj verkoj Zamenhof (1929) kaj Analiza historio de Esperanto-movado (1931) estis reeldonitaj. Drezen verkis librojn kaj artikolojn esperantologiajn kaj interlingvistikajn, lernolibron de Esperanto (kvar eldonoj), redaktis la bultenon de CK SEU, kompilis kaj redaktis plurajn eldonaĵojn de SEU kaj EKRELO. Ekde 1929 li estis membro de la Lingva Komitato kaj korespondanto de la Akademio de Esperanto por la rusa lingvo.

Organizaj bataloj

La Esperanto-movado en Ruslando post la revolucio kaj interna milito estis vigla sed malorganizita pro manko de kunordiga asocio kaj tutlanda gazeto. En Ruslando estis 60 Esperanto-kluboj kaj (surpapere aŭ reale) pluraj diverstendencaj revoluciaj organizoj: Ligo de Socialistoj-Universalistoj, “Libero, egaleco kaj frateco tutmonde”, Tutmonda Ligo de Socialistaj Esperantistoj, ESKI k. a. Kelkaj el ili eldonis bultenojn. En Moskvo funkciis Domo de Esperanto.

En tia situacio la 1-5an de junio 1921 en Petrogrado okazis la 3a Ruslanda Esperantista Kongreso. Ĝi decidis apartigi la socialisman Esperanto-movadon disde la burĝa kaj servigi ĝin al la soveta ŝtato. Pri la rolo de la fondota landa asocio okazis akraj diskutoj inter la adeptoj de la rigora partia strukturo (ESKI), centrigita parti-linia organizo super la grupoj (Drezen) kaj federacio de esperantistaj organizoj (anarkiistoj).

La koncepto de Drezen venkis, kaj la tuta esperantista aktivado en la lando devis okazi en la kadro de Sovetlanda (poste: Sovetrespublikara) Esperantista Unuiĝo (SEU), fondita en la kongreso. Drezen fariĝis la unua prezidanto de la Centra Komitato (CK) de SEU (poste: ĝenerala sekretario).

Drezen sciis, ke en la lando de l’ venkinta proletaro povos efike agadi nur unueca asocio sen “fremdaj elementoj”, kaj li aplikis al la Esperanto-movado la bolŝevistan taktikon de batalo kontraŭ malamikoj. Li batalis kontraŭ la “malamikoj de la propra tendaro” (membroj de CK SEU, malkonsentaj pri la politiko de Drezen), kontraŭ “maldekstra devio” de ESKI, kontraŭ UEA-anoj kaj aktivuloj de la antaŭrevolucia movado, kontraŭ anarkiistoj-federalistoj, kontraŭ konformistoj kaj algluiĝintoj, kontraŭ la Moskva Klubo, kiu en 1922 eksiĝis el SEU, kaj kontraŭ la gazeto-eldonejo La Nova Epoko en kiu kunlaboris simpatiantoj de komunismo, anarkiismo kaj senpartiaj literaturemuloj. Pluraj venkitoj (ekzemple, la novepokanoj Demidjuk kaj Nekrasov) akceptis la ideojn de Drezen kaj agadis en SEU, sed kelkaj malkontentuloj (ekzemple, la anarkiistaj novepokanoj Futerfas kaj Hajdovskij) baldaŭ estis malliberigitaj.

Post la purigo de SEU, kiam, laŭ la vortoj de Drezen, “la antaŭan toleremon de la esperantistoj al ĉiu konanto kaj uzanto de la lingvo anstataŭis ĉiam pli grava principa elektemo laŭ la ideologia kaj organiza kriterioj”, la nova asocio impete ekprogresis.

Kia estis SEU

Ernest Karloviĉ Drezen (sidas en la mezo) inter gvidantoj de SEU (apud Drezen staras Nikolaj Nekrasov)

SEU estis centrigita organizaĵo kun Centra Komitato, ties Sekretariato kaj Ĝenerala Sekretario, kiuj efektivigis sian gvidon mem kaj per la teritoriaj komitatoj. SEU havis en Moskvo oficejon kun kelkaj salajrataj oficistoj kaj eldonis sian Bultenon kaj ruslingvan revuon Meĵdunarodnyj Jazyk (Internacia Lingvo). SEU eldonis multajn librojn, precipe lernilojn, propagandajn kaj politikajn broŝurojn. En oktobro 1930 SEU fondis eldon-kooperativon por revolucia Esperanta literaturo (EKRELO) kun sidejo en Lepsiko (ekde 1933 en Amsterdamo). Reale la libroj estis presataj en Moskvo, kaj EKRELO funkciis kiel librovendejo.

Responde al la alvoko por internaciisma edukado de laboruloj, SEU en 1926 organizis helpe de alilandaj aktivuloj de SAT internacian korespondadon inter neesperantistaj uzinoj, fabrikoj kaj redakcioj de lokaj gazetoj per Esperanto.

La kontribuon de SEU al la internaciisma edukado kaj al la diskonigo de USSR eksterlande la ŝtato kompensis per permeso de (cenzurata) eldonado, pozitiva traktado de Esperanto en gazetaro kaj ĝia uzado en radio, instruado de Esperanto en lernejoj kaj uzinoj k. s. SEU estis unu el nemultaj sociaj organizoj, kiuj rajtis inviti eksterlandanojn al la festado de la 10a jubileo de la Oktobra Revolucio. Pli ol 20 proletaj esperantistoj pasigis kelkajn semajnojn en USSR je la ŝtata kosto, vizitis diversajn urbojn, paroladis Esperante en radio kaj estis filmitaj. En bankedo aranĝita por honori la gastojn, prezidanto de la sovetunia registaro, membro de la politika buroo de CK de la bolŝevista partio Aleksej Rykov tostis: “Vivu Esperanto!”

Danke al la scioj de Drezen pri scienca labororganizo kaj al lia sperto pri administrado, en la komenco de la 1930aj jaroj SEU kun pli ol ok mil membroj iĝis la plej amasa kaj la plej aktiva landa Esperanto-asocio en la mondo. Kalocsay dediĉis al li sian rimportreton:

Drezen, la ruĝa-verda car’
Rigore regas en la SEU,
Postulas, oni lin obeu
En ĉiu pens’ kaj ĉiu far’.

Lanti kaj herezular’
Pro la transpag-prohibo veu!
Drezen, la ruĝa-verda car’
Rigore regas en la SEU.

Li historias, kun deklar’
Ke l’ vanta iluzi’ pereu,
Dialektikon oni kreu.
Kaj kreas, pape, sen erar’

Drezen, la ruĝa-verda car’.

Internacie

La gvidanto de SAT Eŭgeno Lanti kaj Drezen renkontiĝis somere 1922 en Kremlo okaze de la vizito de Lanti al Kominterno kaj interkonsentis pri kunlaboro, kvankam Drezen kontraŭis la ne pure komunisman, superpartian karakteron de SAT. En marto 1923 CK SEU asertis, ke la agadsfero de SEU ampleksos ĉiujn landojn, kie “la komunistoj starigos la sistemon de Soveta regado”, do supozeble “post kelka tempo” ankaŭ Pollandon, Germanion, Ĉinion ktp. Sed ĝis tiu tempo SEU alvokis komunistajn esperantistojn subteni SAT, “samtempe senmaskante idealismajn falsideojn de SAT kaj trudante al ĝi <…> pli da komunista influo”.

En la 3a Kongreso de SAT (Cassel, 1923) Drezen proponis al SAT aliĝi al Kominterno, sed la kongreso ne aprobis la proponon. Drezen ne plu insistis pri ĝi, kaj akceptis la situacion tia, kia ĝi estis: SEU detenis sin de aktiva kritiko de SAT kaj ebligis al siaj membroj facilan aliĝon al SAT, kaj en la organoj de SAT ne aperis mallaŭda materialo pri Sovetio. Tiu kompromisemo ebligis organizi la 6an Kongreson de SAT en Leningrado (1926) kun ĉ. 400 partoprenantoj el 14 landoj. La sovetia poŝto okaze de la kongreso emisiis poŝtmarkon (unu jaron pli frue en USSR aperis la unua poŝtmarko kun Esperanta teksto). Post la Leningrada kongreso en SAT membris preskaŭ du mil sovetianoj – triono de la tuta membraro.

La rilatoj inter SEU kaj SAT ŝanceliĝis en 1928, kiam SAT eldonis la broŝuron de Lanti La laborista esperantismo, en kiu Lanti prezentis sian nemarksistan doktrinon sennaciismo kiel kvazaŭprogramon de SAT. Komenciĝis akra gazeta polemiko, kaj fine SEU aplikis drastan rimedon: ĝi rifuzis transpagi al SAT la kotizojn de la sovetiaj SAT-anoj.

Fine de 1930 Drezen iniciatis la revuon Internaciisto kiel la organon de la “klasbatala SAT-opozicio”. La gazetoj de SAT estis sisteme konfiskataj en USSR. SAT respondis: Drezen kaj ok aliaj opoziciuloj estis eksigitaj el SAT. La kunlaboro ĉesis.

Laŭ iniciato de SEU kaj GLEA (Laborista Esperanto-Asocio por Germanlingvaj Teritorioj, sub komunista regado) en aŭgusto 1932 en Berlino okazis la fonda kongreso de la Internacio de Proleta Esperantistaro (IPE) kun sidejo en Berlino kaj Internaciisto kiel la organo de IPE.

Sed pro la ekrego de la nazioj GLEA estis fermita printempe 1933, la oficejo de IPE estis translokita al Amsterdamo, kaj fondiĝis IPE-Centro en Leningrado. Ĉar Internaciisto ne plu povis aperi en Germanio, Bulteno de CK SEU transformiĝis je Sur Posteno, kiu dum unu jaro estis samtempe organo de SEU kaj IPE. Kvankam IPE, kiu havis nur kolektivajn membrojn, estis pli granda ol SAT, sen GLEA ĝia agado ŝrumpis, kaj Drezen, seniluziigita pri IPE, komencis korespondi pri kunlaboro de SEU kun la burĝa UEA, sed sensukcese.

Neevitebla fino

En 1933-34 ankaŭ SEU ekhavis problemojn. La Sovetuniaj aŭtoritatoj ne permesis funkciadon de vere sendependaj organizoj, kaj tiuj devis adapti sian agadon al la bezonoj de la ŝtato kaj partio. Sed neniu fideleco povis savi organizaĵon, kies gvidantoj dum 15 jaroj subtenis kontaktojn kun eksterlando, kaj la ŝanĝo de la slogano pri la tutmonda revolucio al tiu por ĉiamaniera fortikigo de USSR malgravigis la internaciismon, kaj do ankaŭ Esperanton, kiu ne estis bezonata por konstruado de socialismo en nur unu lando.

La lasta numero de “Международный Язык”

Unue, en 1934-35 malaperis aŭ grave reduktiĝis la privilegioj de SEU en la sferoj de eldonado, informado, vojaĝoj kaj financo. La gazetoj de SEU malakuratiĝis. En 1935 kelkaj gvidantoj de SEU estis arestitaj. En 1935-36 radioj ĉesis emisii en Esperanto.

En tia situacio la 25an de aŭgusto 1936 “pro troa okupateco en la laboro” Drezen estis liberigita de la ofico de la ĝenerala sekretario de CK SEU, kiun okupis Pavel Ŝumilov. La 17an de aprilo 1937 Drezen estis arestita. La 27an de oktobro 1937 li estis mortkondamnita pro “fondo kaj gvido de kontraŭsovetia trockiista terorista organizo de esperantistoj kun la celo efektivigi en ĝia kadro sabotan-teroristan agadon kaj spionadon por Germanio” kaj samtage pafekzekutita. La 2an de novembro 1937 estis kondamnita kaj sekvatage pafekzekutita lia edzino Jelena Sazonova-Drezen (1899-1937). Drezen estis rehonorita la 11an de majo 1957.

Aleksander Korĵenkov

Ĉi tiu teksto estas verkita surbaze de la artikolo de Aleksander Korĵenkov pri Lanti en la enciklopedia projekto Nia Diligenta Kolegaro (NDK), ĉe kies preparado estis utiligitaj jenaj fontoj:

Blanke W. Planlingvaj impulsoj por terminologoj – Wüster, Drezen, Warner // Blanke W. Pri terminologia laboro en Esperanto. Nov-Jorko: Mondial, 2013, p. 85-97.

Enciklopedio de Esperanto / Komp. I. Ŝirjaev, L. Kökény, V. Bleier. 2a eld. Budapest: HEA, 1979, p. 112 k. a.

Gorecka H., Korĵenkov A. Esperanto en Ruslando. Jekaterinburg: Sezonoj, 2000, p. 10-17.

Korĵenkov A. Historio de Esperanto. Kaliningrado: Sezonoj, 2005, p. 81-87.

Kuznecov S. Drezen, lia verko lia epoko // Drezen E. Historio de la Mondolingvo. Tri jarcentoj da serĉado. Moskvo: Progreso, 1991, p. 3-40;

Lins U. Drezen, Lanti kaj La Nova Epoko. La proksimiĝo de la sovetia Esperanto-movado al SAT // Sennacieca Revuo, 1987, №115.

Lins U. La danĝera lingvo: Studo pri la persekutoj kontraŭ Esperanto. Moskvo: Progreso, 1988, p. 210-218, 384-390 k. a.

Stepanov N. Ernest Drezen – historiisto de Esperanto // Drezen E. Historiaj studoj / Komp. A. Korĵenkov. Jekaterinburg: Sezonoj, 1992, p. 6-9.

Stepanov N. Tri renkontiĝoj kun N.K.V.D // Sennaciulo, 1992, №5.

Ĉi tiu artikolo aperis en la novembra kajero de La Ondo de Esperanto (2015). Oni povas represi la supran tekston nur kun la permeso de la aŭtoro.

© Aleksander Korĵenkov 2015.

Konstanta referenco: http://sezonoj.ru/2015/11/drezen/

En ĉi tiu programo:

1. Enkonduko
2. Okcidente de Ruslando: Konferenco pri historio en Kaliningrado
3. Esperanto-novaĵoj
4. La Ondo de Esperanto, 2015, №11
5. BET-52
6. Halina Gorecka recitas la poemon “Aŭtuna Betulo” de Hilda Dresen

La programo daŭras 23 minutojn.
Amplekso: 22 Mbajtoj.

Aŭskultu ĉi tiun kaj plurajn el la pli fruajn elsendojn de “Radio Esperanto” rete: http://sezonoj.podfm.ru/esperanto/
aŭ abonu ilin: http://sezonoj.podfm.ru/esperanto/rss/rss.xml

La 33a programo estas aŭskultebla kaj elŝutebla ĉi tie:
Rekta ligilo por elŝuto de la 34a programo

La “administra panelo” montras, ke en la retejo, lanĉita je la Zamenhofa tago 2010, nun estas 1000 artikoloj – averaĝe aperas po kvar artikoloj ĉiusemajne. Krome estas dek konstantaj paĝoj (Liro, Kiosko k. a.). La artikoloj estas distribuitaj laŭ 16 kategorioj, kaj ili estas markitaj per 1587 temaj etikedoj. La legantoj skribis 2023 komentojn.

En aŭgusto 2011 ĉe La Balta Ondo ekfunkciis la vizit-kalkulilo Counterize, kiu ebligas vidi plurajn informojn pri la vizitado de nia retejo. Kompreneble, robotoj kaj la administranto, kiu ĉiutage venas al la paĝo pro administraj bezonoj, estas ekster la statistiko. Malgraŭ la filtrilo de Counterize kaj malgraŭ la kontraŭspamaj kromprogramoj, ĉiutage la administranto mane forigas dekojn (iam eĉ centojn) da vizitoj registrataj de Counterize, kaj rezulte ni havas sufiĉe fidindajn informojn pri la reala vizitado de la retejo”.

Ekde aŭgusto 2011 en nia retejo okazis 343 mil 543 paĝovizitoj (hits). Ne kalkulante la vizitojn de la ĉefpaĝo kaj la vizitojn per kategorioj kaj etikedoj, ni konstatas, ke jam 223 mil 427 fojojn estis vizititaj konkretaj artikoloj (afiŝoj, laŭ WordPress).

En la listo de la plej vizitataj artikoloj daŭre plej supre estas Teorio de disvastiĝo de novaĵoj, aplikata al Esperanto de Dennis Keefe, kiu estas sendube la plej furora el ĉiuj artikoloj en La Balta Ondo.

Sekvas la listo de la 25 plej popularaj tekstoj en nia retejo.

La kalkulilo ebligas vidi la landojn, en kiuj estas registritaj la vizitantoj. Plej multe, nature, la novaĵretejo vizitas ruslandanoj, kaj Usono estas en la dua loko. Entute, almenaŭ en 167 landoj estas almenaŭ unu persono vizitinta nian retejon.

Jen la listo de la 12 plej vizitantaj landoj:

La listo ne estas absolute fidinda, ĉar 27 mil 217 vizitoj estas faritaj el neidentigitaj landoj, kaj 14 mil 918 vizitoj havas Eŭropan Union kiel la landon.

Aleksander Korĵenkov
kiuj ĵus verkis la 1001an artikolon por La Balta Ondo

Konstanta referenco al ĉi tiu artikolo.