Komentoj pri: Zamenhof kaj ties emocioj pri Volapük

De: Vakdas Banaitis

Vakdas Banaitis — Fri, 16 Nov 2012 04:24:11 +0000

Nu, kion plu diri?
La lasta shtono falis. Silento.
La marcho stagnas. Fluido?
Ne, jam solido…

De: Valdas Banaitis

Valdas Banaitis — Wed, 22 Aug 2012 09:42:35 +0000

Mi devis relegi la artikolon por trovi ghin multe pli profunda kaj pensiga, ol shajnis che la unua vido en OdE. La 125 jaroj post la morto de pastro J.M.Schleyer transmetas la akcentojn. Jes, Schleyer estis pioniro de praktika apliko, kaj ghuste lia flugmodelo ekmovighis kaj shirighis de la tero. Li sciis nenion pri Belostoka lernoknabo Ludoviko, kiu antaw pluraj jaroj en unika situacio kaj en ghusta agho por natura lingvokreo jam koncipis la ideon de lingvo internacia kaj ankoraw ne sciis kiel nomi ghin. Dankal ghustatempa apero de Volapuk Zamenhof tuj konsciis, ke la vesto, ekstero de “lingvo internacia” devas resti internacia kaj komprenebla, kaj ke nur malgranda intima mekanismo estas organizebla logike – law la kriterioj de Kartezio kaj propra sperto de lertulo pri kashlingvoj. En la letero de 27-XI-1887 al Schleyer li skribis tion kaj ech proponis paradigmon de du lingvoj (fakte ghi propono validas por XXI jarcento English aw la china + Esperanto). Kaj chio kreita de Zamenhof estas nur optimuma faciligo de lingva strukturo: nur la 8 gramatikaj fonemoj por vortaj uniformoj kaj 125-vorteta katalogo por helpaj vortetoj, skeleto de frazo, forme tre distingebla de la leksika karno. Tiu rekonebla aparteco de vortetoj estas unika avantagho de Esperanto, ghis nun ne uzita. Ja nur 190 vortetoj (kune kun sisteme munteblaj) faras 50% de teksto, la resto estas leksikaj vortoj, chiu kun aldona noma aw verba (eventuale participa)uniformo el gramatikaj fonemoj.
Zamenhof pravis ankaw en petskribo (12-IX-1888)- Volapuk sendube ne havis praktikan utilon, ech ne propedewtikan. Li estis sagaca en la fama traktajho (1889) parolante pri la eraro de sinjoro Schleyer, kiu prezentis por faciligo de internacia komunikado ion impone pretan anstataw necesa kaj suficha funkcianta modelo por lingvokreo. Tiun chi sekreton de Esperanto tra 125 jaroj ne komprenis pli ol dek milionoj da malavare bakitaj eternaj komencantoj. En la amare skribita taglibro maljunulo Schleyer pravis profetante pri imitachadoj de Volapuk kaj mirante pri dawra vegetado de nura Esperanto, kiu ankaw (kaj multe pli)estas dawre imitata. Post forpaso de la prelato pasis 125 jaroj, sed nur Esperanto konservis evoluipovon de lingva genomo, ghis nun neglektita de psikologio, lingvistiko kaj komputiko. Jam temp’ esta por la dua pusho!

De: Valdas Banaitis

Valdas Banaitis — Mon, 20 Aug 2012 14:54:56 +0000

Zamenhof prave kaj profete komentis la sorton de la nobla ideo – ke la kvanto de adeptoj atingos certan nombron kaj chesos kreski… kaj ke ne sufichas nomi lingvon internacia… Efektivigi tion apenaw eblas ech en “unu aparte prenita lando”. La plej perfekta alfabeto Hangul, lanchita en Korelando antaw 575 de la regho mem, post lia morto restis vegeti preskau kvin jarcentojn. Feliche, Esperanton Zamenhof lanchis ne kiel lingvon, sed kiel lingvokrean modelon, koncipitan NATURE kaj genie organizitan. Tamen nek li mem, nek la publiko tion konsciis. Zamenhof mem konfesis, ke li kashis la intime nudan gramatikon de sia modelo per serioza, digna scienca priskribo. Per tio li senintence kondamnis ghin al la ceremonio de tradicia lingvodidaktiko. Tio kauzis, ke tra la pasintaj 125 jaroj ne centoj kaj miloj, sed milionoj da semoj perdighis pro bakado de eternaj komencantoj dankal misa instruado de la plej facila lingvo. Jes, ni fosis nian sulkon, sed en falsa direkto. Zamenhof ne intencis Esperanton por lerneja instruado, kontrau kiu li ribelis farante lingvon uzopreta post mallonga (unuhora) instrukcio. Same la Hangul-kreintoj certigis, ke tiu skribo esas lernebla de persono sprita en unu-du horoj, kaj por malkapabla – en dek tagoj. En la Unua “plena lernolibro” Zamenhof parolis nur pri memstara esploro kaj luda lerneblo de Esperanto. Li tute ne menciis instruadon, verkis neniun plian lernolibron, gvidis neniun kurson. Chion chi faris liaj adeptoj, fervoraj instrui plej facile law neadekvata paradigmo. Cetere influis ankau la koincido de la radiko che la verboj instrui kaj lerni en la rusa kaj aliaj slavaj lingvoj – ili ne distingas lernejon disde instruejo, kaj lernolibron disde instrulibro. Zamenhof strebis liberigi lingvolernadon de chia balasto, sed la antikva ghiskopernika paradigmo repushis al la balasto kaj kopiado de fremdaj lingvoj. Chu vere ni celu al metamorfozo de Esperanto en Europanton?
Ni plendas, ke esperantistoj malmulte (ech tute ne legas)literaturon, sed pro lecionara bariero lernolibra kaj kursa ili ghin neniam atingas.

De: Andreas Künzli

Andreas Künzli — Fri, 17 Aug 2012 14:38:11 +0000

Al la redaktroo de la Balta Ondo mi dankas, ke li modifis la petitan frazeron, kvankam la signifo ne multe shanghighis (mi volis akcenti la publikigon de la lingvo). Mi esperas, ke la afero nun estas iom pli klara. Shajnas, ke aperis eta konfuzo lige kun la demando, chu Schleyer au Zamenhof estis pli frua kun sia lingvo. Tio ja estas esenca kaj interesa demando, chu ne. Sed kiel esperantisto oni parkere konas la faktojn, ciferojn kaj datojn.

Kiel konate, Zamenhof verkis LINGWE UNIWERSALA en 1878
(ech ekzistas Vikipedia artikolo:
http://en.wikipedia.org/wiki/Proto-Esperanto)
sed tiu projekto NE ESTIS PUBLIKIGITA

Volapük estis PUBLIKIGITA en 1879
(http://eo.wikipedia.org/wiki/Volapuko)

kaj Lingvo Internacia de d-ro Esperanto en 1887.

Tiuj estas la oficialaj ciferoj. Chio konata trovighas en OV kaj PVZ, kaj la perditaj korespondajhoj de Z estas perditaj.

Kaj la hebrea demando estas tute alia afero kaj havas nenion komunna kun la supra temo de la rilatoj de Z pri Vp. kaj Schleyer.

Se iu kapablas verki pli taugan artikolon pri tiu chi temo, li verku ghin.

De: Andreas Künzli

Andreas Künzli — Fri, 17 Aug 2012 13:08:56 +0000

Lige kun tiu kritiko, mi jam antaue modifis la unuan frazon de la artikolo, kiun oni trovas en la originala versio de mia artikolo, kiu estas trovebla chi tie:

http://www.planlingvoj.ch/Zamenhof_Volapuek_Schleyer100.pdf

Mi forgesis komuniki la modifon al la Ondo.

La ligon inter Esperanto kaj la hebrea demando mi traktis en diversaj ampleksaj artikoloj kaj precipe en mia germanlingva Zamenhof-biografio.

Dankon pro la konsidero.

De: Giorgio Silfer

Giorgio Silfer — Fri, 17 Aug 2012 06:37:22 +0000

La autoro bonvolu pruvi siajn asertojn en la tria alineo de la artikolo. Interalie, Zamenhof deprimita pro la ekscio pri alies mondlingvo tute ne kongruas kun la rolo kiun Zamenhof asignis al la sia Lingvo Internacia, kadre de la solvo de la hebrea demando.

De: Stanislav Belov

Stanislav Belov — Fri, 17 Aug 2012 04:01:33 +0000

Tre interesa. Dankon!

De: James Piton

James Piton — Thu, 16 Aug 2012 13:32:28 +0000

Mi opinias tre oportuna la aperigon de tiu ĉi artikolo en la (duobla) jubileo kaj dankas al la aŭtoro.

La mallonga kaj malpreciza opinio esprimita de S. pri Esperanto estas tipa de malvenkintoj…