Kun plena entuziasmo mi konsentas pri la rimarkoj, kaj mem iom komentetos. Mi fakte chiam emas emfazi ke Esperanto belas kaj indas kaj vivantighis ghuste tial ke ghi jam frue montrighis esti konkreta vojo al la praktikado/ghuado/esprimado de (kaj konsciigho pri) nia komuna homeco, alprenebla de simplaj personoj tra la mondo. Tiu amasa konstruado de/spertado pri tutmonda, homskala komunumo estas vere homiga tradicio pri kiu ni fieru (ekz. la klaskonscie emancipa, memkleriga strebado de la iama laborista E-movado, ktp).

Mi firme kredas ke tiuj solidaraj au simple amikaj retoj de reciproka estimo kaj kunlaborado inter realaj homoj, retoj formighintaj pere de Esperanto, estas la vera realigho de la Zamenhofa interna ideo, ech se tion ne povas aprezi la memproklamitaj felichigantoj de la mondo kun ilia autoritateca revo pri iu “granda tago” de la fina venko.

Kerne interplektite al tio, pro la kultura kreemo kiu estas tiel esenca trajto de la homo, jam de la komenco mem (kun Zamenhof!) la lingvo ighis pli kaj pli utiligata por eksperimente estigi plej diversajn kulturajn produktojn. Mi do opinias ke malestimi au priindiferenti tion kiel faras la chefa finvenkisma ideologo, estas serioza malatento al la kerne hom(ig)a karaktero de Esperanto. Sed mi ankau malshatas la tede remachan, troigan insiston pri la aparta specialeco de iu distinga “Esperanta kulturo”. Kiel Baldur Ragnarsson, mi multe pli interesighas pri Esperanto kiel mirinda vehiklo de la tuthomara kultura komuneco, kun ties bunta diverseco.

Mi do opinias ke la nocio plivastismo povas eventuale taugi, char ghi permesas tuj respondi la demandon “kion ni volas?, kial ni daure umas lau niaj unuopaj lertoj, interesoj, obsedighoj por/per tiu chi afero?” Nu, ni simple volas kaj agas por ke chio ajn bona kion Esperanto alportas (al ni kiel grupo, al ni kiel individuoj kun malsimilaj interesoj, al la mondo, ktp) ighu ech pli vasta”. Oni rajtas kompreni la ideon “pli vasta” kiel ajn oni libere volas, ekz. ke la literaturo tradukita kaj originala estu pli reprezenta de la kultura diverseco, ke la shancoj renkonti kie ajn homojn ghuantaj Esperanton ighu pli grandaj, ktp. Chiu do estu bonvena libere preni parton en nia komuna, spontanea fenomeno, char finfine chio povas potenciale esti kontribua al la tuto.

Male al la umbilikisma indiferenteco pri la organiza varbado kiun la raumismo (au ghia groteska degenero) shajnas havi, mia kompreno pri la plivastismo ja implicas ke parto de la esperantuloj tute normale volas organizite kunagadi strebe al tio ke pli da homoj alighu al Esperanto, kaj ke ghi okupu pli da nichoj en la socio. Mi mem fieras esti UEA-komitatano kaj nuna prezidanto de ISAE.

Pri la Manifesto de Prago mi skribos poste.

Plivastisme,

José Antonio Vergara

Idea platformo de plivastismo allogas, dum la finvenkismo dekadencas kaj iom post iom ĉesas entuziasmigi, kaj la raŭmismo, kvankam en la komenco valora pensosprono, nun verŝajne ne plu saveblas el la ungegoj de la Civito, kiu neinversigeble amalgamis ĝin kun mikronaciismo.

Al Jens mi respondas ke, tiel ke teorie ekzistas nur unu homa lingvo, ni rajtas felichi ke Esperanto ighis vere ekzistanta, tre altira esprimo (fakte, instiga spertilo!) de tiu chi homa organo/kapablo lingvi. Kiel kerne prilingve konsci(ig)a komunumo, ni ja povas multon kontribui al la strebado por protekti la lingvan diversecon kaj defendi la lingvajn rajtojn. Tial, mi forte subtenas la Manifeston de Prago.

Mi timas ke Paulo kaj Velanta komplete, fakte dolorige miskomprenis min. Mi tuj diru ke koncerne al mia persona kompreno de tiu pli trankvila sinteno kiun mi nun nomas “plivastismo”, tute NE temas pri iu ajn rezigno al la internidea idealo, cele al nur vulgaraj praktikajhoj. Ho ne, neniel! La inspira, dumviva sindedicho de Zamenhof al la idealoj de justeco kaj frateco estas al mi la plej kara. Ekz. char emociighema homo, mi ofte larmas dum kantado de La Espero kune kun aliaj homoj, char tiuj idealoj plu restas che la kerno de mia esperantuleco.

Sed ghuste tial mi venis al la konkludo ke nek finvenkismo nek raumismo plu utilas por provizi taugan memkomprenon au devizon al la konkreta manifestigho de nia idealisme inspirita fenomeno. Miaj chefaj tezoj estas la jenaj (pli detale en la revuo Esperanto de UEA, aprilo 2011, p. 81-82)

1. ESPERANTO JAM NUN ESTAS VALORA EN SI MEM KIEL ALTERNATIVA, KUNKREA PRAKTIKO KOLEKTIVA.
Dum iuj aktivuloj reduktisme rigardas Esperanton
nur kiel ankorau neplenumitan promeson de iam alprenota
“neutrala internacia lingvo”, kiu nur tiam/tiel plenumos sian ekzistokialon, ghi fakte ighis vivanta realajho per interhomaj fluoj de komunikado kaj interkonatigho en la nuna, neideala mondo. Nia kolektiva, kunkonstrua
iniciato estas ne nur intelekte stimula kaj emocie instiga,
sed utilas kontrau la pasivigo, vivomalpleneco kaj izoligho disde aliaj homoj, trajtoj kiuj
amase esprimighas en niaj modernaj socioj.

2. NE ESTAS UNUNURA MOTIVO LERNI ESPERANTON SED CHE NI PLENRAJTE REGAS LA HOMA PLURECO.
La finvenkisma altrudemo “dua lingvo por chiu” kiel la sola alstrebinda celo kashas la fakton ke tra sia konkreta historio Esperanto altiris la atenton de homoj tre diversaj, kun tre malsimilaj motivoj lerni, uzi kaj subteni ghin. Esperanto do estas lingvo de libereco, chiu rajtas uzi ghin lauvole, dum tiu diverseco fakte estas tre fekunda: ju pli plurmedie kaj plurcele oni uzos ghin, des pli richa kaj pli altira ghi farighos.

3. ESPERANTO JAM NUN RICHIGAS NIAJN UNUOPAJN VIVOJN.
La militanta finvenkismo povus paradokse efiki kontrau
la celata disvastigo, char nebule orientita al iu malpreciza, malfacile atingebla estonteco. Sed fakte Esperanto jam nun richigas la vivon de tiuj lernintaj ghin, per tre diversaj, foje neatenditaj ghuoj
(spiritaj, intelektaj, praktikservaj, lingvolernofaciligaj ktp). Kaj en tio radikas la forto de nia ege minoritata movadeto. Esperanto kapablas transformi niajn unuopajn ordinarajn vivojn, kiuj danke al ghi farighas iom pli felichaj, vasthorizontaj kaj sencohavaj.

4. IUJ EL NI SENTAS LA MORALAN RESPONDECON DISPONIGI ESPERANTON AL ALIAJ HOMOJ, SED TIU SINTENO NE ESTAS DEVIGA.
Estas multe pli da homoj kiuj povus interesighi pri Esperanto, se ili ekscius pri ghi. Tial, estas necese videbligi ghin kaj kreskigi ghian cheeston en diversaj
vivosferoj kiel komplete normala kaj samtempe tute speciala
lingvo, vere atentinda kaj alloga, tial ke havos la shancon alighi aliaj homoj kies apartaj trajtoj, interesoj au bezonoj igas ilin potencialaj esperantuloj. Sed
Esperanto vershajne neniam interesos chiujn homojn.

Mi estas konvinkita ke, ech en la nunaj cirkonstancoj de anglalingva hegemonio, nia bela Esperanto restas tre valora, lerninda kaj uzinda ilo, kiel libere elektebla, homiga vojo al plena komunikado kaj al la starigo de konkreta, ne nur abstrakta frateco inter la realaj homoj kiuj gaje uzas ghin.

Plivastismo estas tute Zamenhofa!

José Antonio Vergara

Bonvenon al Australio frue en 2012; ni esperas ke la Sidneja somero ne estos viaopinie tro varma kara Jose kiu jene frazis:

‘Se ni emfazas tiun bildon de heroa rezistmilito [de radikalaj finvenkistoj] kiel chefan motivon por lerni Esperanton (char ghi estus la sole vere inda por plenumi la rolon de internacia lingvo, male al la uzurpanta angla) ni plu fremdigos la ceterajn homojn disde nia tamen ja liberiga, emancipa fenomeno.’

Samkiel Dro Zamenhof, en kies antaua paragrafo de la Geneva Parolado parte montrita chi sube aperis saghe kaj emfaze la rajto de chiuj elekti por si mem la chefan motivon esperantistighi, mi rekomendas seriozan ekzamenon de la Interna Ideo:

“Se ni, batalantoj por Esperanto, propravole donis al la vasta mondo plenan rajton rigardadi Esperanton nur de ia flanko praktika kaj uzadi ghin nur por sia utilo, tio chi kompreneble al neniu donas la rajton postuli, ke ni chiuj vidu en Esperanto nur aferon praktikan. Bedaurinde en la lasta tempo inter la esperantistoj aperis tiaj vochoj, kiuj diras: ‘Esperanto estas nur lingvo; evitu ligi ech tute private la Esperantismon kun ia ideo, char alie oni pensos, ke ni chiuj havas tiun ideon, kaj ni malplachos al diversaj personoj, kiuj ne amas tiun ideon!’ Ho, kiaj vortoj! El la timo, ke ni eble ne plachos al tiuj personoj, kiuj mem volas uzi Esperanton nur por aferoj praktikaj por ili, ni devas chiuj elshiri el nia koro tiun parton de la Esperantismo, kiu estas la plej grava, la plej sankta, tiun ideon, kiu estis la chefa celo de la afero de Esperanto, kiu estis la stelo, kiu chiam gvidadis chiujn batalantojn por Esperanto!

Ho, ne, ne, neniam! Kun energia protesto ni forjhetas tiun chi postulon. Se nin, la unuajn batalantojn por Esperanto, oni devigos, ke ni evitu en nia agado chion idean, ni indigne disshiros kaj bruligos chion, kion ni skribis por Esperanto, ni neniigos kun doloro la laborojn kaj oferojn de nia tuta vivo, ni forjhetos malproksimen la verdan stelon, kiu sidas sur nia brusto, kaj ni ekkrios kun abomeno: “Kun tia Esperanto, kiu devas servi ekskluzive nur al celoj de komerco kaj praktika utileco, ni volas havi nenion komunan!

Venos iam la tempo, kiam Esperanto, farighinte posedajho de la tuta homaro, perdos sian karakteron idean; tiam ghi farighos jam nur lingvo, oni jam ne batalados por ghi, oni nur tirados el ghi profiton. Sed nun, kiam preskau chiuj esperantistoj estas ankorau ne profitantoj, sed nur batalantoj, ni chiuj konscias tre bone, ke al laborado por Esperanto instigas nin ne la penso pri praktika utileco, sed nur la penso pri la sankta, granda kaj grava ideo, kiun lingvo internacia en si enhavas. Tiu chi ideo – vi chiuj sentas ghin tre bone – estas frateco kaj justeco inter chiuj popoloj…..”

Jes mi estas parolanto de Esperanto cele al praktika utiligado kaj ja samtempe averagha Esperantisto kiu intencas kun la helpo de la samideanaro pacigi la tutan mondon! Negrave char plachas al mi cheesto de gesamideanoj chu oni nomas min (au siatempe LLZ-n) radikala! La fina vorto rilate al motivoj lau mi apartenas al la Mastra Parolado de 1906 char tiamaj maljustajhoj ankorau pli furoras hodiau, chu ne?

Amike

Paulo kaj Velanta en Australio

(UEA fak-delegito pri Bahaismo kaj Rotaria Amikaro de Esperantistoj)

“Esperanto ja estas ilo por ŝanĝ(et)i la mondon” …

Ne, la lingvoscio estas ilo por _vidi_ la mondon. Lernante lingvojn kaj tenante tiujn aŭ aliajn vidpunktojn pri iliaj interrilatoj oni do ŝanĝas nur sin mem. Kompreneble, ja, la individua memŝanĝado estas la fonto de ĉiuj sociaj ŝanĝoj. Sed ni daŭre traktas la lingvon kvazaŭ ĝi per si mem estus fenomeno socia, ne psika, kaj ni perdegas pro tio.

Tial mi ankaŭ ne volas tute rezigni pri la devizo “ĉies dua lingvo”, sed nur modifi ĝin iomete: “al ĉiu duan lingvon”. Ni laboras por mondo en kiu estos tute normale ke ĉiu ajn kreskas kun almenaŭ du lingvoj kaj (almenaŭ principe) egale estimas ĉiujn ekde la plej ekzota ĝangala dialekto ĝis la lingvo plej vaste parolata denaske de sciencistoj — kiu apenaŭ estos Esperanto, eĉ se la homoj de tia mondo vaste uzos ĝin, konstatante ke sen ĝi ne eblas vidi sin mem kiel egalan kaj liberan anon de la homaro.

Iuj vivas en pli-malpli liberaj landoj, sed ni ĉiuj ne vivas en libera mondo. Ni vivas en mondo kie la regantoj rajtas kredi ke ili ne bezonas pli ol unu lingvon, ĉar ilia patrio kun sia lingvo estas supera al ĉiuj aliaj. Nia tasko estas kompreni, ke eĉ se _objektive_ montriĝus ke la plej forta lando de la mondo ankaŭ estas la plej modela… tio ne signifos ke ĝia lingvo estas modela (nek, cetere, malmodela). Kial ne? Ĉar la lingvodiverseco estas _subjektiva_ afero, kaj protektinda kiel tia. Objektive ekzistas nur unu lingvo, la homa.